Ð I H C THÁI NGUYÊN
TR
NG Ð I H C NÔNG LÂM

L C TH Y N

Tên

tài:

“ ÁNH GIÁ KH N NG SINH TR

NG, PHÁT TRI N C A M T

S GI NG NGÔ LAI TRONG I U KI N V XUÂN N M 2014
T I TR

NG

I H C NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LU N T T NGHI P
H

ào t o

IH C

: Liên thông chính quy

Chuyên ngành : Tr ng tr t


NG, PHÁT TRI N C A M T

S GI NG NGÔ LAI TRONG I U KI N V XUÂN N M 2014
T I TR

NG

I H C NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

: Liên thông chính quy

Chuyên ngành : Tr ng tr t
Khoa

: Nông h c

Khóa h c

: 2013 - 2015

THÁI NGUYÊN - 2014

IH C

Lâm Thái Nguyên v i tên

i u ki n v Xuân n m 2014 t i Tr

Nông h c.

ng

ng, ban

i H c Nông

tài:

“ ánh giá kh n ng sinh tr

ng

ng thành m t k s

c nói chung.

Xu t phát t nguy n v ng c a b n thân và s

hi u Tr

c trên lý

n ng l c góp ph n vào s nghi p phát tri n nông


nh ng thi u sót. Vì v y tôi r t mong s
khoa và các b n

b n báo cáo c a tôi

óng góp ý c a các th y cô giáo trong
c

y

và hoàn thi n h n.

Em xin chân thành c m n!
Sinh viên
L c Th Y n


DANH M C B NG
B ng 1.1. Tình hình s n xu t ngô trên th gi i giai o n 2002- 2012 ............. 7
B ng 1.2. S n xu t ngô

m t s châu l c trên th gi i n m 2012 .................. 8

B ng 1.3: Tình hình s n xu t ngô c a m t s n
B ng 1.4: B ng d báo nhu c u ngô th gi i
B ng 1.5: Tình hình s n xu t ngô

c trên th gi i n m 2012 .... 9
n n m 2020 ......................... 11


c i m hình thái c a các t h p lai tham gia thí nghi m........... 44

B ng 3.5: T l nhi m sâu b nh c a các t h p lai tham gia thí nghi m v
Xuân n m 2014 ............................................................................ 46
B ng 3.6: N ng su t và các y u t c u thành n ng su t c a các t h p lai tham
gia thí nghi m ............................................................................... 48


DANH M C HÌNH
Hình 3.1:

ng thái t ng tr

ng chi u cao cây c a các gi ng ngô tham gia thí

nghi m.......................................................................................... 43


DANH M C CÁC T

VI T

CIMMYT : Trung tâm c i ti n Ngô và Lúa Mì Qu c T
FAO

: T ch c L

IPRI

: Vi n nghiên c u ch

LSD.05

: Sai khác nh nh t có ý ngh a 95%

ng nghìn h t


M CL C
M

U ....................................................................................................... 1

1. Tính c p thi t c a

tài .......................................................................... 1

2. M c ích và yêu c u ............................................................................... 2
2.1. M c ích ........................................................................................... 2
2.2. Yêu c u c a

tài ............................................................................. 2

3. Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n .................................................... 3
3.1. Ý ngh a khoa h c .............................................................................. 3
3.2. Ý ngh a th c ti n .............................................................................. 3
Ch

ng 1. T NG QUAN TÀI LI U .......................................................... 4

1.1.C s khoa h c c a

2.2.

a i m, th i gian nghiên c u .......................................................... 26

2.3. N i dung nghiên c u .......................................................................... 26
2.4. Ph

ng pháp nghiên c u .................................................................... 26

2.4.1. Ph

ng pháp b trí thí nghi m ..................................................... 26

2.4.2. Quy trình k thu t ........................................................................ 27


2.4.3. Các ch tiêu và ph
2.4.4. Ph
Ch

ng pháp theo dõi, ánh giá ........................... 29

ng pháp x lý s li u............................................................ 33

ng 3. K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ....................... 34

3.1. Di n bi n th i ti t khí h u v Xuân n m 2014 ................................... 34
3.2. Kh n ng sinh tr

ng và phát tri n c a các t h p ngô lai tham gia thí

TÀI LI U THAM KH O.......................................................................... 53


1
M
1. Tính c p thi t c a

U

tài

Cây ngô là m t trong ba lo i cây l
lúa mì, ngô.
l

ng th c chính c a loài ng

ng th ba v di n tích nh ng l i

ng

i: lúa,

u v n ng su t và s n

ng, cây ngô góp ph n nuôi s ng 1/3 dân s th gi i. Ngoài ch c n ng c a

m t cây l

ng th c, ngô còn là nguyên li u cho các ngành công nghi p ch


vào trong s n xu t.
Vi t Nam, cây ngô

c tr ng lâu

i trên kh p các t nh t B c

n

Nam. Ngô gi v trí quan tr ng trong n n kinh t qu c dân nói chung và n n
nông nghi p nói riêng,
là cây l

c bi t v i

ng bào mi n núi, vùng cao thì ngô v n

ng th c chính sau cây lúa cung c p cho con ng

i, ngoài ra ngô còn

là ngu n th c n cho gia súc, gia c m.
Không nh ng th , trong nh ng n m g n ây ngô còn là cây th c ph m
có giá tr . Ng

i ta dùng b p ngô còn non, thu ho ch khi ngô v a phun râu

làm rau n. Tinh b t chi m t l 65- 83% kh i l


ngo i t c a ngô luôn luôn là ngu n l i

i v i nhi u n

c. M t s n

c xu t

kh u ngô l n nh : M , Trung Qu c, Pháp,…
Nguyên nhân d n
tr ng ch y u

n n ng su t ngô

n

c ta còn th p là do ngô

c

các t nh trung du, mi n núi. i u ki n t nhiên không u ãi,

t ai b c màu, th i ti t kh c nghi t. Bên c nh ó, t p quán canh tác c a
ng

i dân còn l c h u, vi c ti p nh n k thu t m i còn h n ch .

c bi t ch a

có b gi ng có ti m n ng n ng su t cao, có kh n ng ch ng ch u t t phù h p


tài

- Theo dõi kh n ng sinh tr
ch n t o.

ó ch n t o ra các gi ng ngô lai có

ng, phát tri n c a các t h p ngô lai m i


3
- Theo dõi

c i m hình thái c a các t h p lai thí nghi m.

- ánh giá kh n ng ch ng ch u i u ki n b t thu n và sâu b nh c a các
t h p lai thí nghi m.
- ánh giá ti m n ng n ng su t c a các t h p lai tham gia thí nghi m.
- So sánh và s b k t lu n v kh n ng thích ng c a các t h p lai
c gi ng có tri n v ng.
3. Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n
3.1. Ý ngh a khoa h c
- Xác

nh

c

c tính nông sinh h c, n ng su t, kh n ng ch ng ch u


4
Ch

ng 1

T NG QUAN TÀI LI U
1.1.C s khoa h c c a

tài

Trong s n xu t nông nghi p, gi ng có vai trò r t quan tr ng góp ph n
nâng cao n ng su t và s n l

ng cây tr ng. Kh n ng thích ng c a gi ng v i

các i u ki n sinh thái r t khác nhau. Vì v y, mu n phát huy hi u qu t i a
c a gi ng, c n ti n hành nghiên c u và ánh giá kh n ng thích ng c ng nh
ti m n ng n ng su t c a các gi ng m i tr
tìm ra nh ng gi ng thích h p nh t
xu t ngô mu n phát tri n theo h
nh m ph c v nhu c u th tr

c khi

a ra s n xu t

i trà, t

ó

các gi ng ngô t t vào s n xu t

nh và thích nghi v i

r t quan tr ng góp ph n

a nhanh

i trà nh m nâng cao n ng su t, s n l

ng ngô.

t ng n ng su t c ng nh s n l

ng áp ng nhu c u trong n

c,

trong nh ng n m qua B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn ã xét công
nh n
trên

c nhi u gi ng ngô lai m i, các gi ng này ã phát huy hi u qu t t
ng ru ng.
Ngày nay, cùng v i s phát tri n c a n n kinh t

ã kéo theo s phát

tri n c a các vùng s n xu t. M c ích s n xu t ngô hàng hoá v i s n l



xác

nh

c nh ng gi ng ngô lai có tri n v ng

i trà, góp ph n làm t ng n ng su t và s n l

a vào s n

ng ngô c a t nh.

1.2. Ngu n g c và phân lo i cây ngô
* Vùng phát sinh
Nh ng nghiên c u v ngu n g c cây tr ng c a Vavilop (1926) ã cho
r ng Mexico va Peru là nh ng trung tâm phát minh và a d ng di truy n cây
ngô. Mexico là trung tâm th nh t (trung tâm phát sinh), vùng Andet (Peru) là
trung tâm th hai, n i mà cây ngô ã tr i qua quá trình ti n hóa nhanh chóng.
Nh n

nh này c a Vavilop

c nhi u nhà khoa h c

ng tình ng h

(Galinat, 1917;Wilkess, Wikes, 1988; Kto, 1984, 1988…).
* Ngu n g c di truy n
Cho t i nay có 6 gi thuy t v ngu n g c di truy n cây ngô. Có th tóm


cây tr ng này v n t n t i

Châu M .

u tiên vào n m 1955. Hi n nay 3 lo i

- Gi thuy t teosinte (Beadle, 1939;Langham, 1940; Langley, 1941) cho
r ng m t ho c nhi u

t bi n

Euchleanamexicana) ã làm thay

ã x y ra v i cây teosinte (còn g i là
i m t vài c u trúc mà t o nên cây ngô

nguyên th y.
* Phân lo i th c v t cây ngô
Ngô có tên khoa h c là: Zea Mays L. ( Zea là t Hy L p

ch cây ng

c c và Mays t “Mahix” – là tên g i cây ngô c a th dân da

Châu M ).

C ng có th t “Mays” b t ngu n t ch “Maya” là tên m t b t c da
vùng Trung M - n i xu t x cây ngô. Zea thu c chi Maydeae, h hòa th o
(Gramineae). Hi n nay th gi i có 2 cách phân lo i


c phân


7
1.3. Tình hình s n xu t ngô trên Th Gi i và Vi t Nam
1.3.1. Tình hình s n xu t ngô trên th gi i
Ngô là cây tr ng có ngu n g c l ch s lâu i và ph bi n trên th gi i,
so v i các lo i cây ng c c khác thì ngô là cây l ng th c có hàm l ng dinh
d ng cao. Vì v y ngô s m tr thành cây l ng th c chính nhi u vùng trên
th gi i, hi n nay cây ngô ã và ang ti p t c kh ng nh vai trò c a nó.
Ngoài vi c cung c p l ng th c cho con ng i, thì giá tr l n nh t không th
thay th
c c a cây ngô, ó là vai trò làm th c n cho ch n nuôi, có t i
66% s n l ng ngô trên th gi i dùng làm th c n ch n nuôi, trong ó các
n c phát tri n là 80-96% và các n c ang phát tri n là 57%.
Ngô là cây l ng th c quan tr ng trong n n kinh t toàn c u, m c dù ch
ng th 3 v di n tích sau lúa n c và lúa mì, nh ng ngô l i d n u v n ng
su t và s n l ng, là cây tr ng có t c
t ng tr ng v n ng su t cao nh t
trong các cây l ng th c ch y u.
Ngô còn là cây i n hình
c ng d ng nhi u thành t u khoa h c vào
công tác nghiên c u và s n xu t (Ngô H u Tình, 1997) [4]. Do v y di n tích,
n ng su t ngô liên t c t ng trong nh ng n m g n ây.
B ng 1.1. Tình hình s n xu t ngô trên th gi i giai o n 2002- 2012
Ch tiêu
N m
2002
2003

44,60
645,23
49,45
729,21
48,42
713,91
47,53
706,31
49,63
788,11
51,09
822,71
50,04
790,18
51,55
820,62
51,84
883,46
51,62
838,23
(Ngu n FAOSTAT, 2014) [3]


8
T b ng 1.1 cho chúng ta th y, n m 2002, di n tích ngô trên toàn th
gi i 137,39 tri u ha, sau 7 n m con s này ã t ng h n 23 tri u ha, lên 161,01
tri u ha. N m 2009 thì l i gi m xu ng h n 4 tri u ha, còn 156,93 tri u ha.
n n m 2011 so v i n m 2002 thì di n tích tr ng ngô trên th gi i t ng h n
33 tri u ha lên 170,39 tri u ha. N ng su t nhìn chung t ng lên n m 2002 là
44,06 t /ha


lai trong ch n t o gi ng,
thu t canh tác.

c h t là nh

ng d ng r ng rãi lý thuy t u th

ng th i không ng ng c i thi n các bi n pháp k

c bi t, t n m 1996

n nay, cùng v i nh ng thành t u m i

trong ch n t o gi ng ngô lai nh k t h p ph

ng pháp truy n th ng v i công

ngh sinh h c thì vi c ng d ng công ngh cao trong canh tác ã góp ph n
as nl

ng ngô th gi i v

t lên trên lúa mì và lúa n

c.

Nh v y, s n xu t ngô c a th gi i ngày càng phát tri n nh ng t p trung và
phân b không


288,8
61,8
418,2
51,7
94,7
20,7
51,7
(Ngu n FAOSTAT, 2014)[4]


9
S li u b ng 2.2 cho th y n m 2012 s n xu t ngô

m t s châu l c trên

th gi i có s khác bi t c v di n tích, n ng su t và s n l

ng. V di n tích

Châu M có di n tích s n xu t ngô l n nh t 67,7 tri u ha. Châu Á
57,6 tri u ha

t

c

ng th hai v di n tích, châu l c có di n tích s n xu t ngô th p

nh t là Châu Âu có 18,32 tri u ha.
N ng su t ngô c a Châu M


Nguyên nhân c a s phát tri n không
th gi i là do s khác nhau r t l n v trình
nhiên, i u ki n kinh t chính tr …

ng ngô c a các

ng

u gi a các châu l c trên

khoa h c k thu t, i u ki n t

châu M có trình

khoa h c phát

tri n cao trong khi Châu Phi n n kinh t kém phát tri n c ng thêm tình hình
chính tr an ninh không

m b o ã làm cho s n xu t nông nghi p

khu v c

này t t h u so v i nhi u khu v c trên th gi i (Ngu n FAOSTAT, 2014) [3].
Hi n nay, tình hình s n xu t ngô c a m t s n
có nhi u thay

i, th hi n c th qua b ng 1.3.


208,2
50,1
71,1
256
0,85
97,9
4,99
(Ngu n: FAOSTAT, n m 2014) [3]


10
M là n

c có di n tích và s n l

35,4 tri u ha, s n l

ng

ng ngô l n nh t th gi i v i di n tích

t 273,8 tri u t n chi m 31,4% s n l

ng ngô th

gi i. Trung Qu c là n

c có di n tích tr ng ngô l n th 2 trên th gi i v i

34,96 tri u ha

m trên hàng h t có chi u dài trung bình trên b p.

m b p th nh t c a cây m u.
- Kh i l

l

c

ng 1000 h t (g):

ng c a 2 m u, n u kh i l

nh

T l h t/b p = --------------------- x 100
Kh i l

ng b p

* N ng su t lý thuy t:
N ng su t lý thuy t
NSLT(t /ha) =

c tính theo công th c:
Cây/m2 x b p/cây x hàng/b p x s h t/hàng x M1000
10.000

* N ng su t th c thu:
N ng su t th c thu tính theo công th c:
NSTT(t /ha) =

T l h t/b p x Mô t

i

x (100 - A0)x 100

Sô x (100 - 14)


33
Mh t 10 b p


Sô: di n tích ô thí nghi m
2.4.4. Ph

ch

ng pháp x lý s li u

- Thu th p và t ng h p s li u

c ti n hành x lý trên ph n m m Excel 2007.

- Các s li u thí nghi m

c x lý th ng kê trên máy vi tính theo

ng trình IRRISTAT 4.0. [2]


34
Ch

ng 3

K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N
3.1. Di n bi n th i ti t khí h u v Xuân n m 2014
Y u t môi tr

ng nh : ánh sáng, nhi t

r t quan tr ng nh h

ki n th i ti t khí h u có phù h p v i gi ng ó hay không.
Ngô là cây tr ng a khí h u m áp và l

ng m a i u hòa. M c dù có

kh n ng thích ng r ng v i nhi u vùng sinh thái nh ng cây ngô c ng r t
nh y c m v i s thay

i c a th i ti t nh : nhi t

, m

,l

ng m a...

Di n bi n th i ti t khí h u c a t nh Thái Nguyên trong th i gian ti n
hành thí nghi m

c th hi n qua b ng 3.1.

B ng 3.1: Di n bi n th i ti t khí h u v Xuân n m 2014 t i Thái Nguyên
Tháng

Nhi t
TB
0
( C)

1


24,7

89

139,3

13

5

28,4

79

152,2

62

6

28,9

82

164,6

85

(Ngu n: Trung tâm d báo khí t

ng t i t ng giai o n sinh tr

ng và phát tri n c a cây

ngô, c ng nh trong c quá trình s ng t gieo cho

n khi thu ho ch. Gi ng

ng n ngày yêu c u t ng l
l

ng nhi t th p, gi ng dài ngày thì yêu c n t ng

ng nhi t cao. Theo Valican (1956)

cây ngô hoàn thành chu k s ng t

n chín thì c n t ng tích ôn t 1700 – 37000C.

gieo

Kho ng nhi t
300C. Nhi t

thích h p

380C nh h

cây ngô sinh tr


16 – 170C thì th i gian t gieo

n

nm i

khi gieo th p h n 150C thì th i gian n y m m

s kéo dài, t l n y m m th p,

ng

u c a ru ng ngô sau này kém,

ch m sóc khó kh n và n ng su t th p.
Quá trình n hoa, tung ph n c a cây ngô r t m n c m v i nhi t

. Nhi t

thích h p cho ngô tung ph n t 18 – 200C. N u giai o n này g p i u
ki n b t thu n có nhi t

th p h n 130C ho c cao h n 350C s c s ng c a h t

ph n gi m m nh ho c b ch t, kh n ng th ph n c a cây ngô kém d n

n

b p ngô ít h t, th m chí không có h t.
K t qu theo dõi di n bi n th i ti t trong th i gian thí nghi m v Xuân

nh h

ng rõ r t

n

i s ng c a cây ngô, cây ngô mu n

ng phát tri n nhanh t o ra sinh kh i l n thì cây ngô c n kh i l

ng

c c ng ph i l n.
N

n ng l

c tham gia vào các quá trình sinh lý, sinh hóa trong cây
ng duy trì m i ho t

ch t ã

c

ng c a cây

ng th i n

t o ra


c b ng 40 – 45% tr ng l

t 80% s c ch a m t i a c a

t b ng 10% s c ch a m t i a c a

h t ngô không n y m m, còn khi

no n

ng

ng ru ng thì

c 100% thì quá trình n y m m

c ng s b ch m do thi u oxy.
Khi cây ngô 7 – 13 lá cây ngô c n kho ng 35 – 38m3/ha/ngày.
n th i k xo n nõn, tr c , chín s a thì l

ng n

c c n cho cây ngô

lúc này là 65 – 75m3/ha/ngày.
Các giai o n sau thì nhu c u n
ngô có 10 – 18 lá l

ng n



m thích h p trong giai o n này t 60 – 70%.

M c dù nhu c u n

c c a cây ngô là r t l n tuy nhiên cây ngô là cây s

úng,

c bi t trong th i k cây con. Th i k này i m sinh tr

n m

d

im t

t nên ch c n t

b ch t. Trong su t quá trình sinh tr
t t 60 – 80%
và

c c a cây ngô

mt i a

m không khí có nh h

i ng p n

kéo dài th i gian sinh tr

ng l n,

ng l n

c. L

ng

i cao gây

ng m a trong

ng phát tri n. Th i ti t v

u v m a nhi u gây úng, cu i v

n các t h p lai tham gia thí nghi m làm

ng, gi m n ng su t và giá tr c a các y u t c u

thành n ng su t.
*

m không khí
m

tr



yêu c u

m

ng m

khác nhau, giai o n tr c , tung

m l n h n kho ng 75 – 80%, các giai o n khác

m th p h n.
trong các tháng bi n

cây ngô sinh tr

ng t 73-91(%) t

ng

i thích h p cho

ng và phát tri n. Trong ó tháng 3 và thang 4 m

tl n


38
l



ch c n ng sinh lý c a cây.
Theo Sabinin: Sinh tr

ng là quá trình t o m i các y u t c u trúc c a

cây (các thành ph n m i c a t bào, các t bào m i, các c quan m i), th
d n t i t ng kích th

c c a cây. Còn phát tri n là quá trình bi n

ng

i ch t trong

quá trình t o m i các y u t c u trúc làm cho nó có th tr i qua chu k s ng
c a mình. Theo quan i m di truy n h c, s phát tri n c a cá th là quá trình
th c hi n d n các ch
Sinh tr

ng trình di truy n ã

c mã hóa trong phân t ADN.

ng và phát tri n có m i quan h m t thi t v i nhau.

c a quá trình bi n

i ph c t p trong c th có tác d ng thúc



u c a giai o n này là th i k n y m m và m c

(Ve), k t thúc là th i k tr c (Vt).
+ Th i k n y m m
ti p

n m c: R s sinh là b ph n

u tiên xu t hi n,

n là bao lá m m, r th sinh. Cu i cùng h t m c lên kh i m t

s kéo dài nhanh chóng c a tr gian lá m m.

t nh


39
+ Th i k m c

n 3 lá: Lá

u tiên xu t hi n r t nhanh, sau 5-7 ngày ã

xu t hi n 3 lá th t.
+ Th i k 7 lá
tr

n xoáy nõn: Thân lá phát tri n m nh, cây có s t ng

c trình bày

B ng 3.2: Các giai o n sinh tr

ng qua

ng, phát tri n c a

B ng 3.2

ng và phát tri n c a các t h p lai thí

nghi m v Xuân 2014
n v : Ngày
T h p lai

S ngày t gieo

n…

Tr c

Phun râu

Chín sinh lý

NL13-4

76


76

74

105

NL13-16

75

73

108

NL13-17

74

72

107

NL13-18

76

73

108