BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƢ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ THANH NGA

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÔN
NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN Ở
TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƢỚC VÀ PHÁP LUẬT
Mã số: 60380101
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Nguyễn Minh Đoan

HÀ NỘI - 2013


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong luận văn là trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn
chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào.
Tác giả luận văn


LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin chân thành cảm ơn đến PGS.TS Nguyễn Minh Đoan,
ngƣời đã dành nhiều thời gian, tâm huyết, tận tâm giúp đỡ thực hiện luận văn

15
22

CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ
ÁN HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN Ở TỈNH
NGHỆ AN HIỆN NAY……………………………………………………………................ 28

2.1. Những ƣu điểm, kết quả đạt đƣợc trong áp dụng pháp luật giải quyết các vụ
án hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay.… 29
2.2. Những nhƣợc điểm, hạn chế trong áp dụng pháp luật giải quyết các vụ án
hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay……. 34
CHƢƠNG 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP
LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CỦA TÒA ÁN
NHÂN DÂN CẤP HUYỆN Ở TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY…………………………….... 49

3.1. Quan điểm bảo đảm áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án hôn nhân
và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay……………….
3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án
hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay…….
3.2.1. Tăng cƣờng hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Tòa án
nhân dân ở tỉnh Nghệ An nói chung và hoạt động áp dụng pháp luật trong giải quyết
các vụ án hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện nói riêng...................
3.2.2. Hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến việc giải quyết các vụ án
hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện………………..........................
3.2.3. Kiện toàn cơ cấu tổ chức của hệ thống tòa án, hoàn thiện chế định về
Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân…………………………………………………….
3.2.4. Nghiên cứu tiến tới thành lập Tòa chuyên trách về hôn nhân và gia đình..
3.2.5. Tăng cƣờng công tác giám đốc kiểm tra, tổng kết kinh nghiệm xét xử và
hƣớng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong việc giải quyết các vụ án hôn nhân và
gia đình…………………………………………………………..................................


Hội thẩm nhân dân

HTND

Hôn nhân và gia đình

HN và GĐ

Quy phạm pháp luật

QPPL

Tòa án nhân dân

TAND

Tòa án nhân dân tối cao
Xã hội chủ nghĩa

TANDTC
XHCN


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Cùng với sự biến đổi vô cùng to lớn của đời sống xã hội thời kỳ đổi mới,
gia đình Việt Nam cũng diễn ra sự biến đổi một cách toàn diện. Bên cạnh

nhu cầu phát triển của xã hội và của từng tổ chức, cá nhân.
Nguyên nhân của tình trạng này trƣớc hết có nguồn gốc từ chính đời
sống HN và GĐ vốn chứa đựng quá nhiều phức tạp, nhƣng các quy phạm
pháp luật về giải quyết vụ án HN và GĐ vẫn chƣa hoàn thiện. Một phần nữa
cũng là do trình độ, năng lực của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân trong quá
trình áp dụng pháp luật (ADPL)... Do đó, việc nghiên cứu về ADPL trong giải
quyết các vụ án HN và GĐ của TAND cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay là
một vấn đề có tính cấp bách. Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Áp dụng
pháp luật trong giải quyết các vụ án Hôn nhân và gia đình của Tòa án
nhân dân cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sỹ
luật học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về ADPL
trong hoạt động xét xử, giải quyết các vụ án của TAND các cấp trong đó có
đề cập đến ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của TAND cấp
huyện. Trong đó phải kể đến những công trình nghiên cứu sau:
*. Các luận án, luận văn:
- Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Lê Xuân Thân: "Áp dụng pháp luật
trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân ở Việt Nam hiện nay" (Bảo vệ tại
Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh năm 2004).
- Luận án tiến sỹ luật học của tác giả Nguyễn Minh Sử: “Đổi mới tổ chức
TAND cấp huyện trong quá trình cải cách tư pháp ở Việt Nam” (Bảo vệ tại
Học viện khoa học xã hội năm 2011).


3

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Chu Đức Thắng: "Áp dụng pháp luật trong
việc giải quyết các vụ án dân sự của Tòa án nhân dân ở cấp tỉnh ở Việt Nam
hiện nay" (Bảo vệ tại Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

- “Một số vấn đề cơ bản về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn
theo Luật Hôn nhân và gia đình và thực tiễn giải quyết” của các tác giả Thu
Hƣơng - Duy Kiên (Tạp chí Tòa án nhân dân số 5/3013).
Trong các công trình trên một số tác giả đã có nhiều đóng góp quan
trọng trong việc đề xuất lựa chọn mô hình đổi mới tổ chức TAND cấp huyện
phù hợp với yêu cầu tổ chức hệ thống tòa án theo thẩm quyền xét xử cũng
nhƣ quá trình cải cách tƣ pháp ở nƣớc ta hiện nay. Phần lớn các tác giả còn lại
tập trung nghiên cứu về ADPL trong hoạt động xét xử, giải quyết tất cả các
loại án trên toàn quốc của hệ thống TAND và cũng có tác giả tập trung vào
ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của Tòa án ở một địa phƣơng
nhất định. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đều đã khái quát đƣợc
những vấn đề chung nhất về ADPL trong hoạt động xét xử của TAND, đánh
giá thực trạng ADPL và đề ra đƣợc một vài giải pháp tổng thể cho ADPL
trong hoạt động xét xử các vụ án nói chung của Tòa án mà chƣa đi sâu nghiên
cứu đƣợc những đặc thù trong ADPL của TAND cấp huyện, cấp Tòa án giải
quyết nhiều nhất các tranh chấp hôn nhân và gia đình. Một số tác giả lại đề
cập đến một vấn đề chuyên sâu nhƣ những vƣớng mắc trong quá trình ADPL
tại Tòa án để giải quyết các tranh chấp HN và GĐ từ đó đƣa ra một vài giải
pháp mang tính cục bộ, đơn lẻ gắn với sự vụ cụ thể nhằm hoàn thiện pháp
luật. Nhƣ vậy, cho đến thời điểm này chƣa có một công trình nghiên cứu nào
đi sâu xem xét một cách hệ thống, toàn diện dƣới góc độ lý luận chung về nhà
nƣớc và pháp luật về ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của TAND
cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài: “Áp
dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình của Tòa án


5

nhân dân cấp huyện ở tỉnh Nghệ An hiện nay” là rất cần thiết, nhất là trong
giai đoạn số lƣợng các vụ án HN và GĐ trên địa bàn tỉnh Nghệ An ngày càng

+. Nghiên cứu thực trạng và làm sáng tỏ nguyên nhân của những kết
quả đạt đƣợc cũng nhƣ của những tồn tại trong ADPL của TAND cấp huyện
trên địa bàn tỉnh Nghệ An;
+. Đề xuất các quan điểm và giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn,
có tính khả thi cao nhằm nâng cao chất lƣợng ADPL trong giải quyết các vụ
án HN và GĐ của TAND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
6. Những kết quả mới đạt đƣợc của luận văn
Một là, luận văn nêu một cách có hệ thống và cụ thể hóa khái niệm, đặc
điểm ADPL trong giải quyết vụ án HN và GĐ của TAND cấp huyện - một
hình thức quan trọng của hoạt động áp dụng pháp luật thuộc chuyên ngành Lý
luận và Lịch sử Nhà nƣớc và pháp luật.
Hai là, luận văn đã đề ra các giải pháp cơ bản, thiết thực cho việc nâng
cao chất lƣợng áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án HN và GĐ cũng
nhƣ đƣa ra cách lý giải cần thiết về sự thành lập Tòa án HN và GĐ và việc áp
dụng án lệ ở Việt Nam hiện nay.
Ba là, luận văn là một công trình nghiên cứu khoa học với tinh thần
nghiêm túc, có trách nhiệm nên sẽ là tài liệu tham khảo rất hữu ích cho những
ngƣời làm công tác ADPL trong giải quyết vụ án HN và GĐ tại Tòa án.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phần danh mục tài liệu tham khảo và
phần phụ lục, cơ cấu của luận văn gồm ba chƣơng với 7 mục.


7

CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT
TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CỦA
TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
1.1. Khái niệm và đặc điểm áp dụng pháp luật trong giải quyết các
vụ án hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện

- Tuân thủ pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ
thể pháp luật kiềm chế, không tiến hành những hoạt động mà pháp luật cấm.
- Thi hành pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ
thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực .
- Sử dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ
thể pháp luật thực hiện quyền, tự do pháp lý của mình
- Áp dụng pháp luật: là hình thức thực hiện pháp luật cơ bản, chủ yếu và
quan trọng nhất.
Nhƣ vậy, ADPL là một trong những hình thức thực hiện pháp luật và là
hình thức thực hiện pháp luật có sự can thiệp của Nhà nƣớc. Tuy nhiên, sự
can thiệp của Nhà nƣớc không chỉ thông qua cơ quan nhà nƣớc, nhà chức
trách mà trong một số trƣờng hợp đặc biệt một số tổ chức xã hội cũng có thể
đƣợc thực hiện hoạt động này. Nhƣng dù chủ thể ADPL có là ai đi nữa thì
cũng phải tuân theo những hình thức và thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy
định. Do vậy, ADPL cần đƣợc hiểu là hình thức thực hiện pháp luật mang
tính quyền lực nhà nƣớc, đƣợc thực hiện bởi những cơ quan nhà nƣớc hay nhà
chức trách có thẩm quyền, hoặc các tổ chức xã hội khi đƣợc nhà nƣớc ủy
quyền, thông qua những trình tự, thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định,
nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trƣờng hợp cụ thể đối
với các cá nhân, tổ chức cụ thể [7, tr.26].
Nếu so sánh với các hình thức thực hiện pháp luật khác chúng ta có thể
thấy nếu nhƣ tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng pháp luật là
những hình thức mà mọi chủ thể pháp luật đều có thể thực hiện đƣợc thì


9

ADPL là hình thức thực hiện pháp luật chỉ dành cho các cơ quan nhà nƣớc
hay nhà chức trách có thẩm quyền. ADPL đƣợc xem là hoạt động thực hiện
pháp luật của các cơ quan nhà nƣớc, nó vừa là một hình thức thực hiện pháp

là tập hợp những ngƣời gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống
hoặc do quan hệ nuôi dƣỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ với
nhau" [7, tr.13].
Để tạo thuận lợi cho hoạt động xét xử của Tòa án, bảo vệ các quyền và lợi
ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức... trong những năm qua Nhà nƣớc ta đã ban
hành nhiều văn bản pháp luật về tố tụng quy định về trình tự, thủ tục giải quyết
các vụ án HN và GĐ. Pháp luật tố tụng dân sự hiện nay có phân chia ra hai loại
thủ tục đó là trình tự, thủ tục khởi kiện để Tòa án giải quyết các vụ án về tranh
chấp dân sự, HN và GĐ, kinh doanh thƣơng mại, lao động (gọi chung là vụ án
dân sự) và trình tự, thủ tục yêu cầu để Tòa án giải quyết các yêu cầu về dân sự,
HN và GĐ, kinh doanh thƣơng mại, lao động (gọi chung là việc dân sự). Căn cứ
quan trọng để phân biệt vụ án dân sự và việc dân sự là giữa các bên có tranh
chấp với nhau hay không. Nếu giữa hai bên đƣơng sự có tranh chấp với nhau về
quyền và nghĩa vụ dân sự thì đƣợc xác định là vụ án dân sự, nếu không có tranh
chấp thì đƣợc xác định là việc dân sự. Vụ án HN và GĐ là một trong những loại
vụ án dân sự, do đó vụ án HN và GĐ cũng có những đặc điểm chung của vụ án
dân sự đồng thời có những đặc điểm riêng do xuất phát từ đặc thù của quan hệ
HN và GĐ. Trên cơ sở khái niệm về HN và GĐ đã nêu, có thể thấy, vụ án HN
và GĐ là việc nguyên đơn và bị đơn tranh chấp với nhau về quyền và nghĩa vụ,
trong đó, nguyên đơn là ngƣời yêu cầu Tòa án buộc bên bị đơn phải thực hiện
một số nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ HN và GĐ.
Xuất phát từ sự đa dạng, phong phú trong quan hệ HN và GĐ nên vụ án
HN và GĐ cũng bao gồm nhiều loại tranh chấp khác nhau, quá trình giải
quyết vụ án HN và GĐ của TAND cấp huyện chính là quá trình ADPL vào
từng quan hệ HN và GĐ cụ thể để đƣa ra các phán quyết về quyền và nghĩa


11

vụ của các bên tham gia quan hệ. Đó có thể là ADPL trong trƣờng hợp ly hôn,

Trong việc thực hiện quyền tƣ pháp, TAND cấp huyện là cơ quan xét xử,
tham gia thực hiện quyền tƣ pháp trong phạm vi một địa giới hành chính. Với
việc thực hiện chức năng xét xử, giải quyết các tranh chấp HN và GĐ, TAND
cấp huyện xem xét mọi khía cạnh, mọi tình tiết của vụ án HN và GĐ nhằm ban
hành một bản án hoặc quyết định phân định về quyền và nghĩa vụ của các chủ
thể. Do đó, bản án, quyết định ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của
TAND cấp huyện không chỉ đơn thuần là văn bản ADPL nhƣ các cơ quan nhà
nƣớc khác mà còn thể hiện và minh chứng tính ƣu việt của chế độ chính trị, của
công lý, công bằng xã hội; của sự tôn trọng quyền dân chủ và sự giữ gìn, bảo vệ
nền pháp chế XHCN.
Tính quyền lực nhà nƣớc trong ADPL giải quyết các vụ án HN và GĐ của
TAND cấp huyện còn thể hiện ở chỗ trong một số trƣờng hợp các bản án, quyết
định đƣợc ban hành của TAND cấp huyện trong quá trình giải quyết vụ án HN
và GĐ không phụ thuộc vào ý chí đơn phƣơng của chủ thể bị ADPL và có tính
chất bắt buộc phải thực hiện đối với các chủ thể bị ADPL. Trong trƣờng hợp chủ
thể bị ADPL không nghiêm chỉnh thực hiện quyết định của tòa án thì có thể bị
cƣỡng chế thực hiện theo quy định của pháp luật.
Thứ hai, chủ thể ADPL trong quá trình giải quyết các vụ án HN và GĐ của
TAND cấp huyện chỉ là Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thƣ ký Tòa án và tuân
theo nguyên tắc độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong quá trình ADPL.
Pháp luật tố tụng của nƣớc ta quy định, chức năng giải quyết các vụ án HN
và GĐ của TAND cấp huyện đƣợc thực hiện thông qua hoạt động ADPL của
Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân (HTND) và Thƣ ký Tòa án, trong đó Thẩm phán
là ngƣời chịu trách nhiệm chính từ khi xem xét đơn khởi kiện cho đến khi ra một
bản án hoặc quyết định. Ngoài Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thƣ ký Tòa án
ra không có bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào khác đƣợc giao quyền tiến hành
ADPL để giải quyết các tranh chấp HN và GĐ. Do đó, trong quá trình ADPL


13

14

quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể nhƣ quyền nhân thân, quyền tài sản... nên
pháp luật tố tụng dân sự hiện nay có các quy định rất rõ ràng về trình tự, thủ tục,
thẩm quyền, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể đòi hỏi chủ thể ADPL phải tuân
theo. Mọi biểu hiện vi phạm về trình tự, thủ tục... trong ADPL có thể ảnh hƣởng
xấu đến tính hợp pháp của các bản án, quyết định ADPL của Tòa án.
Thứ tư, ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của TAND cấp
huyện nhằm mục đích giải quyết các tranh chấp phát sinh từ quan hệ pháp luật
hôn nhân và gia đình trong phạm vi yêu cầu của đƣơng sự.
Khác với vụ án dân sự, trong vụ án HN và GĐ, giữa hai bên nguyên đơn
và bị đơn luôn có các tranh chấp về quyền và nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ
HN và GĐ tức là các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ các quan hệ hôn nhân,
huyết thống hoặc nuôi dƣỡng. Cũng chính vì vậy, các đƣơng sự trong vụ án
HN và GĐ bao giờ cũng là những ngƣời thân thích với nhau nên trong quá
trình giải quyết các vụ án về HN và GĐ, yếu tố tình cảm, đạo đức, truyền
thống của dân tộc luôn “xuất hiện và có ý nghĩa quyết định” bên cạnh việc
tuân thủ các qui định của pháp luật [1, tr.2]. Xuất phát từ đặc thù này của các
vụ án HN và GĐ nên pháp luật Tố tụng Dân sự nƣớc ta đã quy định: “Đƣơng
sự có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu Toà án có thẩm quyền giải
quyết vụ việc dân sự. Toà án chỉ thụ lý giải quyết vụ việc dân sự khi có đơn
khởi kiện, đơn yêu cầu của đƣơng sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi
kiện, đơn yêu cầu đó. Trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, các đƣơng sự
có quyền chấm dứt, thay đổi các yêu cầu của mình hoặc thoả thuận với nhau
một cách tự nguyện, không trái pháp luật và đạo đức xã hội” [3, tr.10]. Do đó,
trong quá trình ADPL, TAND cấp huyện xem xét, giải quyết và ban hành
quyết định đƣợc giới hạn bởi phạm vi yêu cầu của đƣơng sự. Tòa án không
đƣợc quyền ra quyết định vƣợt quá yêu cầu của đƣơng sự. Bên cạnh đó, Tòa




16

HN và GĐ của TAND cấp huyện là trình tự, thủ tục tiến hành các hoạt động
có mối liên hệ hữu cơ, thống nhất với nhau do Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân
của TAND cấp huyện thực hiện nhằm hiện thực hóa nội dung các quy định
pháp luật trong đời sống khi giải quyết vụ án HN và GĐ cụ thể” [12, tr.43].
ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của TAND cấp huyện mang
tính quyền lực nhà nƣớc nên toàn bộ các bƣớc, các hoạt động của quy trình
ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của TAND cấp huyện do pháp
luật tố tụng dân sự quy định. Căn cứ vào lý luận chung về quy trình ADPL
cũng nhƣ đặc điểm của ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ, có thể
chia quy trình ADPL trong giải quyết các vụ án HN và GĐ của TAND cấp
huyện thành ba giai đoạn sau:
1.2.1. Phân tích đánh giá đúng, chính xác các tình tiết, hoàn cảnh, điều
kiện của tranh chấp hôn nhân và gia đình đã xảy ra để thụ lý vụ án hôn nhân
và gia đình
Đây là giai đoạn khởi đầu của cả quy trình ADPL nên nó có tính chất
bản lề. Khi nhận đƣợc đơn khởi kiện của các cá nhân, tổ chức, TAND phải
tiến hành các hoạt động cần thiết để xác định xem quan hệ pháp luật đã phát
sinh ra sự kiện là quan hệ pháp luật gì? (loại tranh chấp gì trong các tranh
chấp về HN và GĐ), chủ thể của quan hệ pháp luật HN và GĐ là ai? Năng lực
chủ thể nhƣ thế nào? Ngƣời khởi kiện có quyền khởi kiện hay không? Sự việc
có thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND cấp huyện không?... Do vậy, khi
xem xét đơn khởi kiện để thụ lý vụ án HN và GĐ, cần thu thập các thông tin
liên quan đến vụ án nhƣ kèm theo đơn khởi kiện đƣơng sự phải sao nộp đăng
ký kết hôn, giấy khai sinh các con, xác nhận nơi cƣ trú hoặc nơi cƣ trú cuối
cùng của đƣơng sự và các giấy tờ khác có liên quan để xác định thẩm quyền
giải quyết của Toà án... Nếu xét thấy vụ án HN và GĐ thuộc thẩm quyền giải
quyết của TAND cấp huyện về loại việc, về lãnh thổ, về cấp xét xử thì TAND

quy định thì có QPPL nào gần giống để áp dụng tƣơng tự hay không? Tìm,


18

lựa chọn sai quy phạm pháp luật tất yếu dẫn đến hậu quả sai lầm của việc áp
dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án HN và GĐ.
Trong quá trình giải quyết các vụ án HN và GĐ, việc tìm và lựa chọn
QPPL để áp dụng là một thao tác bắt buộc của ngƣời Thẩm phán nhằm bảo
đảm tính đúng đắn và hợp pháp của bản án, quyết định khi ban hành. Điều
này đòi hỏi Thẩm phán đƣợc phân công giải quyết vụ án cần có sự tích lũy và
cập nhật văn bản QPPL không chỉ trong lĩnh vực HN và GĐ mà còn là các
lĩnh vực liên quan nhƣ dân sự, đất đai... nhằm phục vụ tốt nhất cho việc tra
cứu, tìm và lựa chọn QPPL. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu kỹ nội dung QPPL
để nhận thức một cách chính xác bản chất nội dung, ý nghĩa của quy phạm là
một trong những thao tác quan trọng mà ngƣời ADPL không thể bỏ qua đƣợc.
Nhìn chung, việc lựa chọn QPPL để ADPL đƣợc tiến hành theo ý chí đơn
phƣơng của Toà án có thẩm quyền, không phụ thuộc vào ý chí của chủ thể bị áp
dụng. Song có một số trƣờng hợp trong vụ án HN và GĐ, các đƣơng sự thỏa
thuận đƣợc mọi vấn đề trong vụ án, nên dẫn đến vụ án không phải tiếp tục xác
minh, thu thập chứng cứ và xét xử mà vẫn có thể ra một trong các quyết định
theo hƣớng khác phụ thuộc vào ý chí của các chủ thể bị ADPL, nhƣng lựa chọn
các QPPL vẫn là do cơ quan toà án.
1.2.3. Ban hành quyết định áp dụng pháp luật hoặc bản án để giải
quyết vụ án hôn nhân và gia đình
Đây là giai đoạn thể hiện kết quả của các giai đoạn trên, ở giai đoạn này
Tòa án có thẩm quyền ra quyết định hoặc bản án để quy định trách nhiệm,
quyền lợi và nghĩa vụ của các đƣơng sự đang có tranh chấp trong quan hệ HN
và GĐ. Văn bản ADPL này chính là việc vận dụng các quy phạm pháp luật về
lĩnh vực HN và GĐ để giải quyết vụ án HN và GĐ. Chính vì vậy, văn bản

vững các tình tiết nội dung của vụ án và chủ động chuẩn bị nội dung hòa giải.
Đồng thời phải thông báo cho các đƣơng sự biết về thời gian, địa điểm, các
nội dung, các vấn đề cần hòa giải. Khi tiến hành hòa giải, Thẩm phán phổ


20

biến cho các đƣơng sự biết các quy định của pháp luật liên quan đến việc giải
quyết vụ án, hậu quả pháp lý của việc hòa giải thành để các đƣơng sự liên hệ
đến quyền và nghĩa vụ của mình, tự nguyện thỏa thuận với nhau về việc giải
quyết vụ án.
ADPL trong khi hòa giải đòi hỏi Thẩm phán phải nắm vững kiến thức
pháp luật, kiên trì phân tích, động viên các bên hƣớng đến giải quyết những
tranh chấp thì việc hòa giải mới đạt đƣợc kết quả. Khi các bên đƣơng sự đã
thỏa thuận đƣợc với nhau về các vấn đề tranh chấp, nội dung hòa giải phải
đƣợc ghi lại thành biên bản hòa giải thành và có chữ ký của các bên đƣơng
sự. Hết thời hạn 7 ngày kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không có
đƣơng sự nào thay đổi ý kiến thì Tòa án áp dụng Điều 187 Bộ luật Tố tụng
dân sự để ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đƣơng sự và quyết
định này có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành; không bị kháng cáo,
kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, nhƣng có thể bị kháng nghị theo thủ tục
giám đốc thẩm nếu có căn cứ cho rằng sự thỏa thuận đó là nhầm lẫn, lừa dối,
đe dọa hoặc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội [3, tr.129].
Riêng đối với các vụ án ly hôn, trong trƣờng hợp quá trình giải quyết vụ
án, vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn mà hòa giải đoàn tụ không thành. Tòa án
xét thấy hai bên đƣơng sự thật sự tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận về việc
chia tài sản, việc trông nom, nuôi dƣỡng, chăm sóc, giáo dục con thì Tòa án
lập biên bản ghi nhận lại nội dung của sự thỏa thuận đó, đồng thời đối chiếu
với pháp luật hiện hành, lựa chọn QPPL và ADPL để ra Quyết định công
nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đƣơng sự. Quyết định này