BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN PHƢƠNG THẢO

TIẾP NHẬN TIỂU THUYẾT THỦY HỬ
Ở TRUNG QUỐC TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC NƢỚC NGOÀI

Hà Nội - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN PHƢƠNG THẢO

TIẾP NHẬN TIỂU THUYẾT THỦY HỬ
Ở TRUNG QUỐC TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NAY

Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài
Mã số: 62.22.02.45

LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC NƢỚC NGOÀI

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. GS.TS. Trần Đình Sử
2. PGS.TS. Nguyễn Thị Mai Chanh

Hà Nội - 2018

- Viện Văn học - nơi tôi công tác, đã khuyến khích để tôi theo học
chương trình nghiên cứu sinh khóa 2013-2017.
- Gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã khích lệ, động viên, tạo điều kiện
tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2018

Nghiên cứu sinh

Nguyễn Phƣơng Thảo


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................. ii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................ 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................. 3
4. Cơ sở lí thuyết và phương pháp nghiên cứu ................................................. 4
5. Đóng góp mới của luận án ............................................................................ 5
6. Cấu trúc của luận án ...................................................................................... 5
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ............................... 6
1.1. Về lý thuyết tiếp nhận văn học................................................................ 6
1.1.1. Khái lược về lý thuyết tiếp nhận văn học ............................................... 6

3.1.1. Bối cảnh thời đại ................................................................................... 67
3.1.2. Sự xuất hiện các công trình nghiên cứu Thủy hử với các hướng nghiên
cứu đa dạng ..................................................................................................... 68
3.2. Các khuynh hƣớng tiếp nhận ................................................................ 72
3.2.1. Khuynh hướng giai cấp luận ................................................................. 72
3.2.1.1. Hệ thống chủ đề và sự qui chiếu về lý thuyết phản ánh .................... 73
3.2.1.2. Các phương diện nội dung ................................................................. 79
3.2.1.3. Các phương diện nghệ thuật............................................................... 85
3.2.2. Khuynh hướng xã hội học cực đoan ..................................................... 95
3.2.2.1. Nhận diện các phương hướng tiếp nhận Thủy hử thời Mao .............. 95
3.2.2.2. Chủ nghĩa Mao và hiện tượng tiếp nhận “phản tiếp nhận” ................ 96
3.2.2.3. Vị thế kẻ cầm quyền và phong trào bình luận Thủy hử ..................... 99
Tiểu kết ......................................................................................................... 103


v

CHƢƠNG 4: TIẾP NHẬN THỦY HỬ Ở TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1980
ĐẾN NAY ..................................................................................................... 104
4.1. Ngữ cảnh và ngƣời đọc ........................................................................ 104
4.1.1. Bối cảnh thời đại ................................................................................. 104
4.1.2. Thế hệ tiếp nhận mới cùng với tinh thần khai phóng, mở đường cho quá
trình nghiên cứu, tiếp nhận Thủy hử ............................................................. 107
4.1.2.1. Văn học Trung Quốc từ “phản tỉnh” đến “khai phóng”.................. 107
4.1.2.2. Tiếp nhận Thủy hử từ “phản tỉnh” đến “khai phóng” ...................... 109
4.2. Các khuynh hƣớng tiếp nhận .............................................................. 111
4.2.1. Khuynh hướng nghiên cứu mỹ học - Đề cao Chân, Thiện, Mỹ ........... 112
4.2.2. Khuynh hướng nghiên cứu văn hóa học truyền thống ........................ 117
4.2.3. Khuynh hướng nghiên cứu văn hóa đại chúng ................................... 137
4.2.3.1. Điện ảnh, âm nhạc ............................................................................ 137

hình dung, cách hiểu về tác phẩm sâu sắc, đa dạng, phức tạp hơn. Ở Việt Nam
từ nhiều thập kỷ trước, lý thuyết tiếp nhận đã được đề cập đến song phải đến
giai đoạn Đổi mới (1986), tiếp nhận văn học mới thực sự được nghiên cứu,
triển khai rộng rãi.
1.2. Nghiên cứu quan hệ văn học Việt - Trung; giới thiệu văn học
Trung Quốc để nhận diện văn học dân tộc; so sánh, phân tích, lý giải cơ bản,
tổng quát và cụ thể về tình hình tiếp nhận, dịch thuật các tác phẩm văn học


2

Trung Quốc ở Việt Nam... là những vấn đề có tính thời sự khoa học. Tính đến
thời điểm này, đã có hàng ngàn tác phẩm văn học Trung Quốc cổ kim được
dịch và giới thiệu ở Việt Nam. Để các tác phẩm văn học Trung Quốc đến gần
với bạn đọc Việt Nam hơn thì công tác nghiên cứu, luận bàn, tiếp nhận được
đặt ra như một đòi hỏi, yêu cầu và nhiệm vụ cấp thiết. Với từng trường hợp
tác phẩm cụ thể, mà ở đây là Thủy hử, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra xu thế và
quá trình vận động, diễn tiến, biến đổi. Trong lịch sử văn học Trung Quốc,
Thủy hử là tác phẩm có quy mô lớn và tiêu biểu nhất về đề tài nội chiến và
khởi nghĩa nông dân. Tác phẩm này được liệt vào “tứ đại kỳ thư”, được nhiều
người yêu thích và được quan tâm nghiên cứu một cách bài bản, kỹ lưỡng.
Tuy nhiên, việc tiếp nhận Thủy hử kể từ khi tác phẩm ra đời (thế kỷ XIV) đến
nay cũng có nhiều cách đánh giá, bình luận khác biệt, thậm chí trái ngược
nhau. Nhìn toàn diện quá trình tiếp nhận Thủy hử ở Trung Quốc, có thể nói đó
là sự kết hợp giữa lý luận Trung Quốc và phương Tây, bao gồm cả xu hướng
đa nguyên, xu thế độc tôn, mở rộng và ngày càng phát triển năng lực “tự ý
thức” về chính lịch sử tiếp nhận Thủy hử. Bên cạnh đó, nghiên cứu Thủy hử
luôn luôn chấp nhận việc vận dụng các phương pháp tiếp cận và lý thuyết
mới. Vì vậy, trên nhiều phương diện, việc nghiên cứu, tiếp nhận Thủy hử ở
Trung Quốc so với các tiểu thuyết cổ điển khác có phần đa dạng, nổi trội hơn.

+ Nghiên cứu “sự nghiên cứu” và tiếp nhận tiểu thuyết Thủy hử ở
Trung Quốc qua các giai đoạn từ đầu thế kỷ XX đến nay.
- Phạm vi nghiên cứu
+ Nhận diện lý thuyết tiếp nhận.
+ Văn bản tác phẩm Thủy hử (bản dịch và nguyên tác).
+ Lịch sử nghiên cứu và tiếp nhận Thủy hử.
+ Nguồn tư liệu: 1) Các công trình nghiên cứu Thủy hử của các học giả
Trung Quốc; 2) Các tài liệu nghiên cứu Thủy hử ở Trung Quốc được dịch ở
Việt Nam; 3) Các công trình nghiên cứu, giáo trình, chuyên khảo của các học


4

giả Việt Nam; 4) Công trình nghiên cứu chọn lọc của học giả nước ngoài; 5)
Nguồn tài liệu mạng Internet.
Vấn đề tiếp nhận có phạm vi rộng lớn bao gồm tiếp nhận cả trong lĩnh
vực phê bình - nghiên cứu; giảng dạy và sáng tác. Tuy nhiên, luận án chỉ đặt
vấn đề tìm hiểu trong lĩnh vực phê bình - nghiên cứu văn học.
4. Cơ sở lí thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài Tiếp nhận tiểu thuyết Thủy hử ở Trung Quốc từ đầu thế kỷ XX
đến nay dựa trên cơ sở vận dụng lí thuyết tiếp nhận. Trong quá trình nghiên
cứu, chúng tôi sử dụng một số phương pháp cơ bản sau:
Phương pháp tiếp cận hệ thống: Phương pháp này giúp hệ thống các
nguồn tư liệu phục vụ cho nghiên cứu lịch sử vấn đề và các giai đoạn tiếp
nhận Thủy hử ở Trung Quốc. Ngoài ra, còn giúp khảo sát một cách cơ bản, có
hệ thống những ý kiến, quan điểm, những đánh giá, luận giải về Thủy hử.
Phương pháp phân tích, tổng hợp: Đây là những phương pháp phục vụ
cho việc đi sâu nghiên cứu tác phẩm về mặt văn bản, tác giả, nội dung, nghệ
thuật, kết cấu... Qua phân tích, tổng hợp chúng tôi có điều kiện mở rộng
nghiên cứu tiếp nhận Thủy hử ở Trung Quốc trong từng giai đoạn tiếp nhận.

Chương 2: Tiếp nhận tiểu thuyết Thủy hử ở Trung Quốc từ đầu thế kỷ
XX đến năm 1949
Chương 3: Tiếp nhận tiểu thuyết Thủy hử ở Trung Quốc từ năm 1949
đến năm 1980
Chương 4: Tiếp nhận tiểu thuyết Thủy hử ở Trung Quốc từ năm 1980
đến nay


6

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Về lý thuyết tiếp nhận văn học
1.1.1. Khái lược về lý thuyết tiếp nhận văn học
Tiếp nhận là một hiện tượng không thể thiếu trong đời sống xã hội. Từ
xa xưa, con người giao tiếp với nhau thông qua ngôn ngữ và các hình thức
tiếp nhận khác. Chính vì thế, các yếu tố, xu hướng tiếp nhận trong đời sống xã
hội nói chung và văn học nghệ thuật nói riêng đã có lịch sử lâu dài. Trong văn
học, người ta dùng lý thuyết tiếp nhận để chỉ ra phương thức tồn tại của tác
phẩm văn học. Tư duy tiền hiện đại chỉ nhấn mạnh văn bản còn tư duy hiện
đại và hậu hiện đại đã thấy rõ được vai trò của người đọc. Sự khác biệt giữa
văn bản và tác phẩm đã được bàn đến với việc cho rằng công thức chính là hệ
hình tư duy và mỗi tác phẩm văn học có cách thức tồn tại riêng của nó. Lý
thuyết tiếp nhận giúp khám phá văn bản và cho thấy rõ văn bản có phần chịu
sự chi phối của người tiếp nhận.
Thời cổ đại, trong công trình The Poetics (Nghệ thuật thi ca), Aristotle
đã nhắc tới karthasis (thanh lọc), một yếu tố được xem là khởi nguyên của
khái niệm tiếp nhận. Quá trình chọn lọc, tiếp thu, phản hồi của độc giả chính
là những biểu hiện quan trọng nhất của tiếp nhận văn học. Bước sang thời cận
hiện đại sau này, lý thuyết tiếp nhận và mĩ học tiếp nhận mới được định hình.
Mỹ học tiếp nhận ra đời vào thập niên 60 của thế kỷ XX từ Đức. Tại đây, hai

ngôn ngữ nhà thơ và ngôn ngữ thông thường” [37, 87-88]. Thuật ngữ Tầm
đón nhận (Erwahrtungshorizont - tiếng Đức, Horizon d‟attente - tiếng Pháp,
Horizons of expectations - tiếng Anh) được H. Jauss tiếp thu từ K. Mannheim
vào năm 1958, sau đó phát triển và mở rộng thêm nhiều nội dung khác. Tầm
đón nhận được H. Jauss xác định là trình độ và kinh nghiệm đọc của độc giả.
Trong phần viết Introduction to Modern Literary theory của Kristi Siegel


8

càng khẳng định rõ điểu này: “Tầm đón nhận/ Chân trời chờ đợi (đón đợi),
một thuật ngữ được phát triển bởi Hans Robert Jauss để giải thích “sự mong
chờ” của người đọc như thế nào hoặc khung tham chiếu dựa trên kinh nghiệm
quá khứ của người đọc văn học và những định kiến về văn học của người được
sở hữu (tức là kinh nghiệm thẩm mỹ của người đọc luôn bị ràng buộc bởi thời
gian và các yếu tố lịch sử” (Nguồn: />Tuy nhiên, ở bài viết Những giới hạn tiếp nhận “Bà Bovary” ở Việt Nam
(Qua trường hợp các bản dịch), nhà nghiên cứu Phùng Kiên có ý kiến rằng,
khái niệm Erwahrtungshorizont nên hiểu là Giới hạn tiếp nhận: “Căn cứ vào
những phân tích này và cách hiểu đối với khái niệm của H.R. Jauss, chúng tôi
xin phép được diễn đạt chữ horizon d‟attente (tiếng Pháp) như là giới hạn tiếp
nhận thay cho cách diễn đạt được dịch sát nghĩa từng chữ nhưng có phần hơi
mơ hồ thường gặp là chân trời chờ đợi hay tầm đón đợi” [74, 114]. Theo nhà
nghiên cứu, nếu dịch Erwahrtungshorizont là Tầm đón nhận/ chân trời chờ
đợi (đón đợi) e rằng chưa bao quát được ý nghĩa, cách dịch Giới hạn tiếp
nhận vừa thể hiện được phạm vi tiếp nhận vừa thể hiện trọn vẹn cách hiểu về
các phương thức, xu thế, nội dung tiếp nhận của độc giả.
Bên cạnh đó, khái niệm kinh nghiệm thẩm mỹ nói tới một quá trình tiếp
thu văn bản của độc giả, trong đó tác phẩm văn học tồn tại, tác động và chi
phối hoạt động đọc (sự đọc) của độc giả. Trên cơ sở đó sẽ hình thành một
khoảng cách giữa tác phẩm và người đọc, được gọi là khoảng cách thẩm mỹ.

được H. Jauss xem như “khái niệm nguồn” của lí thuyết tiếp nhận. Theo H.
Jauss, tầm đón nhận là trình độ và kinh nghiệm văn chương (có trước) của
mỗi người đọc hay (nảy sinh sau khi đọc)/ khi tiếp xúc với tác phẩm. Những
phân tích về mặt thể loại, hình thức, đề tài, nội dung, nghệ thuật của độc giả
đã dẫn đến các hình thức, xu hướng tiếp nhận khác nhau. Có thể kể thêm một
vài công trình của H. Jauss như: Aesthetic Experience and Literary
Hermeneutics (Kinh nghiệm thẩm mỹ và khoa giải thích học văn bản cổ văn
học), Minneapolis: U of Minnesota P, 1982;

Toward an Aesthetic of


10

Reception (Hướng tới một tiếp nhận thẩm mỹ), U of Minneapolis P, 1982.
Như vậy, trong khi H. Jauss nghiên cứu lý thuyết tiếp nhận trong hệ hình
quan hệ xã hội và văn học; thì W. Iser tập trung nghiên cứu sự đọc/ hoạt động
đọc như một nội dung quan trọng của tiếp nhận văn học.
Ngoài những công trình của W. Iser và H. Jauss, nghiên cứu tiếp nhận ở
các nước Âu - Mĩ còn có những công trình đáng chú ý viết bằng tiếng Anh:
- Robert C.Holub (1984), Reception theory - A critical introduction,
Published in Great Britain by Methuen Co.Ltd.
- Dan shen and Xiaoyi Zhou (2006), Western Literary Theories in
China: Reception, Influence and Resistance, Published by Edinburgh
University Press.
- Plaks, A.H. (1987), The Four Masterworks of the Ming Novel: Ssuta
Chi-shu [M]. Princeton University Press.
- Porter, D. (1989), The style of “Shui Hu Chuan” [D]. Princeton:
Princeton University.
- Eco, Umberto. The Role of the Reader. 1979.

Lương Sơn giúp dân chúng thể hiện bất bình là phiến diện; tinh thần phản
kháng của họ chỉ thể hiện khát vọng trả thù”. Thậm chí có một số bài lý luận
thiên về phương diện đánh giá đạo đức, hoàn toàn phủ định hành vi của các
anh hùng trong Thủy hử. Năm 1966, trên Tạp chí Văn học phương Đông (The
Virture of Yi in Water Margin (số 5), Timothy C. Wong (黄 宗 泰) viết bài
Đạo đức thể hiện trong khái niệm “Nghĩa” trong Thủy hử đã chỉ ra sự mâu
thuẫn rõ rệt giữa các hành vi tàn nhẫn và các biểu hiện “Nghĩa” của các nhân
vật anh hùng trong tiểu thuyết Thủy hử. Các hành vi giết người, cướp bóc,
phóng đãng của họ phải là “phi nghĩa” chứ không phải “Nghĩa” - cách hiểu từ
trước đến nay của người Trung Quốc. Cùng chung ý kiến này, nhà Hán học


12

người Australia - Bill Jenner từng phân tích trên tạp chí Trung Quốc (Nguyễn
Hải Hoành chuyển dịch sang tiếng Việt trên Tạp chí Tia sáng) như sau: “Tôi
thấy đây là một vấn đề rất thú vị, vì nó liên quan tới nền văn hóa và trạng thái
xã hội Trung Quốc từ triều Minh cho đến ngày nay. Một mặt, sự chém giết
lẫn nhau trong Thủy hử rất chi là nhộn nhạo… Cái gọi là các anh hùng hảo
hán trong sách ra tay choảng nhau thường gây ra tổn thương cho bản thân và
người nhà, chỉ vì để chứng tỏ võ công của mình mà họ sử dụng bạo lực, làm
hại kẻ khác. Xét về ý nghĩa ấy thì Thủy hử là một bộ tiểu thuyết bệnh hoạn”
[72, 58]. Bill Jenner đã đặt ra một hướng tiếp nhận đi ngược lại hướng tiếp
nhận truyền thống. Xưa nay, độc giả và các nhà nghiên cứu luôn đón nhận tác
phẩm với thái độ tình cảm trân trọng, say mê, yêu thích. Từ ý kiến của Bill
Jenner đã nảy sinh một số tranh luận trên diễn đàn văn học Trung Quốc và
Việt Nam, tiếp nhận Thủy hử cũng vì thế mà trở nên đa dạng hơn.
Năm 1968, C.T. Hsia viết sách Trung Quốc cổ điển tiểu thuyết đạo luận
đã chỉ ra rằng: “Thủy hử thể hiện mặt đen tối của thế giới tinh thần của người
Trung Quốc, điều này cũng đáng để cho chúng ta đi sâu nghiên cứu tâm lý

chép về mỹ học tiếp nhận - 关 于 接 受 美 学 的 笔 记 của Trương Lê. Từ đó
đến nay, các nghiên cứu về lý thuyết tiếp nhận liên tục xuất hiện trên các báo,
tạp chí Trung Quốc.
Chúng tôi lược thuật một số bài viết, công trình nghiên cứu lí thuyết và
lịch sử tiếp nhận tiêu biểu ở Trung Quốc như sau. Về sách dịch, nổi bật có
cuốn Mỹ học tiếp nhận và lý luận tiếp nhận - 接 受 美 学 与 接 受 理 论
(Liêu Ninh Nhân dân xuất bản xã, 1987), do Chu Ninh, Kim Nguyên Phố
dịch. Cuốn sách này in gộp hai công trình của H. Jauss (Đức) và R. Holub
(Mỹ) nên tên sách của H.Jauss (đầy đủ là Toward an Aesthetics of Reception
Hans Robert Jauss - Published by the University of Minnesota Press, Second
Printing, 1983) đã bị rút gọn.


14

Về các sách, công trình nghiên cứu, biên tuyển, có thể kể đến Tuyển
chọn mỹ học nổi tiếng phương Tây thế kỉ XX - 二 十 世 纪 西 方 美 学 名 著

选 (Phúc Đán Đại học xuất bản xã, 1988) của Khổng Dương, Tuyển chọn lý
luận văn học phương Tây thế kỉ XX - 二 十 世 纪 西 方文 论 选 (Trung
Quốc xã hội khoa học xuất bản xã, 1989) của Hồ Kinh Chi, Trương Thủ Ánh
chủ biên. Hai chuyên gia nghiên cứu mỹ học tiếp nhận nổi tiếng là Chu Lập
Nguyên và Mã Dĩ Hâm đã viết những công trình nghiên cứu chuyên sâu: Mỹ
học tiếp nhận - 接 受 美 学 (Thượng Hải Nhân dân xuất bản xã, 1989) của
Chu Lập Nguyên và Lý luận mới mỹ học tiếp nhận - 接 受 美 学 新 论 (Học
Lâm xuất bản xã, 1995) của Mã Dĩ Hâm. Năm 2006, có một tuyển tập tập hợp
các bài nghiên cứu về tiếp nhận và truyền bá văn học khá ấn tượng do Vương
Triệu Bằng và Thượng Vĩnh Lượng chủ biên (Ô Khả Huấn và Trần Quốc Ân
phó chủ biên): Tập hợp những bình luận về tiếp nhận và truyền bá văn học -


học hiện đại Trung Quốc - 接 受 美 学 与 中 国 现 代 文 学 (Cát Lâm giáo
dục xuất bản xã, 1994) của Vương Vệ Bình và Lịch sử tiếp nhận văn học hiện
đại Trung Quốc - 中 国 现 代 文 学 接 受 史 (Hoa Đông Sư phạm Đại học
xuất bản xã, 1998) của Mã Dĩ Hâm. Về nghiên cứu tiếp nhận văn học cổ điển
Trung Quốc có công trình Nghiên cứu lịch sử tiếp nhận thi ca cổ điển Trung
Quốc - 中 国 古 典诗 歌 接 受 史 研 究 (An Huy Đại học xuất bản xã, 1998)
của Trần Văn Trung và công trình có tính chất thông sử: Lịch sử tiếp nhận
văn học cổ điển Trung Quốc中 国 古 典 文 学 接 受 史 (Sơn Đông giáo dục
xuất bản xã, 2000) của tập thể tác giả Học Phong, Thường Bảo, Quách Anh
Đức. Sự xuất hiện liên tục các bài báo về tiếp nhận văn học trên tạp chí uy tín
của các trường đại học càng thể hiện mức độ quan tâm sâu sắc của học giả
Trung Quốc đến lý thuyết này. Mỹ học tiếp nhận phương Tây và thuyết
“ngoạn vị” của mỹ học cổ điển Trung Quốc - 中 国 古 典 美 学 的 “玩 味”


16

说 与 西 方 接 受 美 学 (Tứ Xuyên Sư Phạm Đại học báo, số 5, 1986) của
Đổng Vận Đình là một trong những bài nghiên cứu đầu tiên về vấn đề tiếp
nhận. Tiếp sau đó: Bổ thi, san thi, bình thi - Ba mặt khác nhau trong lịch sử
tiếp nhận Kinh thi - 补 诗 ,刪 诗 ,评 诗 - 诗 经 接 受 史上的 三 个 “异 端”
(Hoa Đông Sư phạm Đại học học báo, số 6, 1988) của tác giả Tiêu Hoa Vinh,
Thử bàn luận mỹ học tiếp nhận đối với việc gợi ý nghiên cứu lịch sử văn học
Trung Quốc- 试 论 接 受 美 学 对 中 国 文 学 史 研 究 的 启 示 (Phúc Đán
Đại học học báo, số 4, 1989) của chuyên gia Chu Lập Nguyên, v.v... Như vậy,
tính từ thập niên 80 của thế kỷ XX đến những năm đầu thế kỷ XXI, giới nghiên
cứu văn học Trung Quốc đã chủ động giới thiệu một cách có hệ thống về lí
thuyết tiếp nhận, mỹ học tiếp nhận ở phương Tây, cũng như sự ảnh hưởng của
nó đến nền lí luận văn học Trung Quốc, đồng thời, tập trung khai thác và áp
dụng lý thuyết tiếp nhận vào nghiên cứu từng trường hợp tác phẩm cụ thể.

Nguyễn Văn Dân biên tập và giới thiệu công trình Văn học nghệ thuật và sự
tiếp nhận (Viện Thông tin khoa học xã hội, Hà Nội, 1991). Từ việc giới thiệu
hai bài viết Mấy vấn đề lý luận tiếp nhận văn học (Trần Đình Sử) và Lý luận
tiếp nhận văn học với sự tiếp nhận văn học nghệ thuật thế giới ở Việt Nam ta
hiện nay (Nguyễn Văn Dân) và một số bài dịch, lược thuật của Lê Sơn, Vũ
Thiện, Lý Thế Vọng…, người soạn sách đã dày công trong việc giới thiệu các
khái niệm cơ bản của mỹ học tiếp nhận như “người đọc”, “tầm đón nhận”,
“phản tiếp nhận”, “ngưỡng tiếp nhận”, “khoảng cách thẩm mỹ”. Các bài dịch,
lược thuật trong cuốn sách là phần quan trọng để độc giả tiếp xúc với những
các thức lý giải chuyên sâu về các hiện tượng văn học thế giới trên cơ sở ứng
dụng lý thuyết tiếp nhận.
Năm 1999, trên Tạp chí Sông Hương (số 124, tháng 6), nhà nghiên cứu
Trần Đình Sử viết bài Lý thuyết tiếp nhận và phê bình văn học và đã bàn đến
đến ý nghĩa của lí luận tiếp nhận: “Lý luận tiếp nhận ngày nay chưa thể nói là


18

đã giải quyết ổn thỏa mọi khúc mắc, nhưng rõ ràng đã mở ra một bức tranh
phức tạp khiến chúng ta phải suy nghĩ… Lý luận tiếp nhận ngày nay giải
phóng cho sức sáng tạo của người đọc, mở cửa cho sự phê bình nhiều phía
nhiều chiều, nhưng cũng đòi hỏi hơn bao giờ hết sự cẩn trọng. Nó dập tắt cái
tư tưởng chỉ sùng bái một vài cây bút được gọi là quyền uy, mặc dù tài năng
không phải là thứ được chia đều cho mọi người”. Nhà nghiên cứu Trần Đình
Sử đã chỉ ra mặt tích cực (nhiều) và hạn chế (ít) của lý thuyết tiếp nhận trong
văn học. Như vậy, việc áp dụng lý thuyết tiếp nhận vào nghiên cứu từng
trường hợp tác phẩm văn học cụ thể đã mang lại bầu không khí mới lạ cho
nghiên cứu văn học nước nhà. Trong những nghiên cứu về tiếp nhận văn học,
không thể không nhắc tới các bài dịch và công trình nghiên cứu của Trương
Đăng Dung. Qua ba bài dịch: Martin Heidegger: Trên đường đến với ngôn