Sáng Kiến Kinh Nghiệm

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HÀ TĨNHĐỀ TÀI:
GÓP PHẦN KHẮC SÂU BIỂU TƯỢNG NHÂN
VẬT LỊCH SỬ KHI DẠY TIẾT 31, BÀI 23 :
PHONG TRÀO
YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở VIỆT NAM TỪ
ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN CHIẾN TRANH THẾ GIỚI
THỨ NHẤT (Sách giáo khoa Lịch sử 1, Ban cơ
bản).
Môn: Lịch Sử.
Bậc: THPT
GV: Nguyễn Thị Cẩm Tú

1
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Hà Tĩnh, tháng 5/2011
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong dạy học nói chung và bộ môn Lịch sử nói riêng có rất nhiều
phương pháp, trong đó không có phương pháp nào là “vạn năng”.
Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế của nó.
Khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử là một trong những phương pháp
có khả năng kích thích hứng thú cho học sinh trong quá trình tiếp thu và
lĩnh hội kiến thức.
Mỗi bài học lịch sử đều cần phải khắc họa cho học sinh những nhân
vật lịch sử cụ thể, kể cả nhân vật chính diện lẫn phản diện. Lịch sử là do
con người sáng tạo ra, vì vậy không thể có được lịch sử mà thiếu yếu tố
con người. Mặt khác, sự hoạt động của các nhân vật lịch sử phản ánh ở

Trinh là những nhân vật đã được nghe nhiều, được học ở cấp THCS cho
nên ít nhiều các em cũng đã có một cái nhìn cơ bản về hai cụ Phan.
Tên hai cụ Phan đã được chọn làm tên một số con đường quan trọng ở
các thành phố vì thế không phải là những con người “chưa từng nghe” của
các em.
Đặc biệt ở chương trình Văn học lớp 11 có bài học về tiểu sử và sự
nghiệp văn học của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh nên các em sẽ vận
dụng vào bài học này một cách dễ dàng.
Học sinh đã có một số vốn kiến thức nhất định về hai cụ Phan nên sẽ
tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên khi đặt câu hỏi và củng cố, cung cấp
thêm những vấn đề mà các em chưa biết. Bài học sẽ nhẹ nhàng, đơn giản
hơn.
Tài liệu về hai cụ Phan rất nhiều, đặc biệt là tài liệu từ Internet.
2. Khó khăn:
Bên cạnh những khó khăn chung như tài liệu, tranh ảnh chưa đầy đủ thì
riêng bài học này có những khó khăn cụ thể sau:
- Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh là những nhân vật lịch sử có
những quan điểm, xu hướng cứu nước khác nhau nhưng có sự thống nhất,
3
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
tuy nhiên nếu không cẩn thận thì giáo viên dễ gây cho học sinh nghĩ rằng
họ “chống nhau”.
- Trong cấu trúc sách giáo khoa tách thành hai mục:
Mục 1: Phan Bội Châu và xu hướng bạo động.
Mục 2: Phan Châu Trinh và xu hướng cải cách.
Nếu giáo viên dạy theo cấu trúc đó và với giáo án đó thì sẽ rất khó khăn
trong việc khắc sâu biểu tượng nhân vật hai cụ Phan. Học sinh sẽ có cái
nhìn rời rạc và khó so sánh được sự giống nhau và khác nhau trong xu
hướng cách mạng của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh, như thế bài học
sẽ trở nên khô khan, không hấp dẫn.

2.2.Chuẩn bị của học sinh
- Soạn vào vở bài tập câu hỏi sau: Tìm hiểu tiểu sử và những hoạt động
cách mạng của hai cụ Phan? So sánh sự giống nhau và khác nhau về chủ
trương và hoạt động của hai cụ?
- Sưu tầm tranh ảnh về hai cụ Phan và những tác phẩm của hai cụ
Phan.
- Tìm những tư liệu, những nhận định, đánh giá về vai trò lịch sử của
hai cụ Phan.
3.Tiến trình dạy học:
3.1. Ổn định lớp (1 phút):
3.2. Kiểm tra bài cũ (4 phút):
Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất cuả thực dân Pháp và
tác động của nó đối với kinh tế, xã hội Việt Nam?
3.3. Bài mới:
Giới thiệu bài: (1 phút)
Đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, ở Việt Nam bối cảnh lịch sử mới
đã tạo điều kiện cho sự xuất hiện khuynh hướng cứu nước mới – Phong
trào dân tộc dân chủ. Vậy những điều kiện lịch sử mới đó là gì? Phong trào
cách mạng mới đó đã phát triển theo khuynh hướng nào? Bài học hôm nay
sẽ trả lời những câu hỏi trên.
5
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Bài tập nhận thức:
Điều kiện lịch sử, những nét chính về khuynh hướng cứu nước mới của
Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh?
Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản
Hoạt động 1: GV hướng dẫn HS tìm
hiểu điều kiện lịch sử nảy sinh cuộc
vận động cứu nước theo khuynh
hướng cách mạng mới (2 phút).

mới
Phong trào CV thất bại
Các tầng lớp mới xuất
hiện
Ảnh hưởng của trào lưu
bên ngoài
Truyền thống yêu nước
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Mục 2: Xu hướng cách mạng của Phan
Bội Châu và Phan Châu Trinh.
Mục đích: Cho học sinh từ từ nắm một
số nét về tiểu sử, sau đó đi vào phần
hoạt động của hai cụ Phan…các em sẽ
rút ra được những điểm giống và khác
nhau trong hành trình cứu nước của hai
cụ Phan, cuối cùng các em sẽ nhìn thấy
được vị trí, vai trò của hai cụ trong lịch
sử dân tộc. Nói như vậy biểu tượng về
nhân vật lịch sử sẽ rất sinh động, học
sinh sẽ nhớ lâu, hiểu đúng về nhân vật.
Hoạt động 2: GV hướng dẫn HS tìm
hiểu và nắm chắc về tiểu sử của Phan
Bội Châu và Phan Châu Trinh (10
phút).
Hoạt động nhóm
GV: Treo ảnh Phan Bội Châu và Phan
Châu Trinh lên bảng (Phụ lục 3 và phụ
lục 4), hướng dẫn học sinh tìm hiểu về
tiểu sử hai cụ Phan (3 phút).
Nhóm 1: Những hiểu biết của em về

Sớ kể tội vua nhục quốc thể
Sá gì sấm sét với trượng phu” (Lê Hữu
Nhiệm, Việt Nam danh nhân sử vịnh,
Nxb Hội nhà văn, 2007).
GV chuyển ý: Phan Bội Châu và Phan
Châu Trinh, hai nhân vật tiêu biểu cho
xu hướng CM mới đầu TK XX. Vậy
những chủ trương cứu nước và hoạt
động cụ thể của hai nhân vật này như
thế nào chúng ta chuyển sang phần (2).
- Gia đình: Nhà nho nghèo.
- Bản thân: là một nhà cách mạng, một nhà văn hóa
lớn.
- Tác phẩm: Lưu biệt khi xuất dương, VN vong
quốc sử, .…
b. Phan Châu Trinh:
- Sinh(1872-1926).
- Hiệu: Tây Hồ.
- Quê: Tam Kỳ - Quảng Nam.
- Gia đình: Quan lại nhỏ.
- Bản thân: Từng làm quan, là đại diện tiêu biểu
cho xu hướng cải cách.
- Tác phẩm: Thất điều thư,Tây Hồ thi tập…
8
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Hoạt động 2: GV hướng dẫn HS tìm
hiểu về xu hướng cách mạng của
Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh
(22 phút).
GV: Chuẩn bị nội dung câu hỏi trên

3.Nhận xét:
a. Tích cực:
b. Hạn chế:
═>Nhận xét:
• Giống nhau:
+ Mục đích: Cứu nước, cứu dân.
+ Xu hướng: DCTS.
• Khác nhau:
+ Phan Bội Châu: Bạo động, dựa vào Nhật, xác
định kẻ thù là Pháp, nặng lòng với chế độ PK.
+ Phan Châu Trinh: Giương cao ngọn cờ dân
chủ, cải cách xã hội, dựa vào Pháp, phê phán chế
độ thuộc địa và vua quan PK.
9
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
yếu tố bản thân (do nhận thức hai cụ
khác nhau) thì yếu tố quê hương đã nuôi
dưỡng tư tưởng của hai cụ Phan. Hai
người sinh ra ở hai vùng quê khác nhau,
họ gặp nhau ở lòng yêu nước.
- Phan Bội Châu:
+ Bản thân: “Nợ máu phải trả bằng
máu”
+ Quê: Nghệ An, nơi có truyền thống
bạo động.
- Phan Châu Trinh:
+ Bản thân: Từng làm quan…
+ Quê: Quảng Nam, nơi có nhiều
thương cảng lớn –> tiếp thu tư tưởng
dân chủ TS ở bên ngoài.

GV: Tổ chức cho học sinh trò chơi:
Nối các nhân vật lịch sử với hoạt động cách mạng tương ứng:
a. 1867-1940
b. 1906: Tổ chức phong trào Duy
Tân cùng Huỳnh Thúc Kháng, Trần
Quý Cáp…
c. 5.1904: Lập hội Duy Tân
Phan Bội Châu
d. Dựa vào Nhật chống Pháp giành
độc lập
Phan Châu Trinh
e. Vận động nhân dân cải cách, ăn
mặc…theo kiểu Âu hóa
g. 1872-1926
h. Việt Nam vong quốc sử, Hải
ngoại huyết thư….
i. Thất điều Trần, Tây Hồ thi tập…
k. 1913: bị bắt
Đáp án:
11
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Yêu cầu học sinh nối được:
Phan Bội Châu với các phương án: a, c, d, h, k
Phan Châu Trinh với các phương án: b, e, g, i
4.2. Bài tập về nhà:
- Lập bảng so sánh hai xu hướng bạo động và cải cách theo các tiêu chí
sau:
Tiªu chÝ Xu híng b¹o ®éng Xu híng c¶i c¸ch
1. C¬ së
2. Môc tiªu

tip thu bi
chm
Khụng thớch v
khụng tip thu
c bi
Lp
S
lng
t l %
S
lng
t l % S lng t l %
S
lng
t l %
11 A1 (46em) 10 21,7 20 43,5 14 30,4 2 4,4
11A2 (49 em) 9 18,4 17 34,7 18 36,7 5 10,2
********* ******* **** **** ***** ****** ***** ****** ******
11 A4 (47 em) 26 55,3 17 36,2 4 8,5 0 0
11 A5 (49 em) 27 55,1 17 34,7 5 10,2 0 0

Qua bng thm dũ trờn ó cho thy, vic ỏp dng sỏng kin trờn ó
em li hng thỳ v kt qu hc tp rt kh quan ca hc sinh.
Qua ú thy rng, mun mt tit hc thnh cụng hay cht lng hc
tp hc sinh c nõng cao hay khụng, ngi giỏo viờn cn phi tõm huyt,
phi gia cụng nhiu cụng sc cho bi ging v cũn phi lm nhiu ln cho
n khi nhun nhuyn, mun cú c nh vy ngi giỏo viờn phi t bi
dng, t rốn luyn v nõng cao tay ngh.
Nếu làm đợc những việc trên thì con đờng đến với kiến thức lịch sử, học,
hiểu và vận dụng nó đối với học sinh sẽ dễ dàng hơn và tích cực hơn.

nay. /.
D. KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT
Trong phạm vi bài viết tôi xin được nêu một vài kiến nghị, đề xuất sau:
-Về phía giáo viên: không tham lam, chồng chất nhiều kiến thức để
“phủ lên bộ nhớ” các em, cuối cùng làm cho các em không nhớ gì mà lại nảy
14
Sỏng Kin Kinh Nghim
sinh tõm lý chỏn hc. Do ú mun t c mc ớch trờn ngi giỏo viờn
phi bit chn lc tc l gin v tinh ch khụng phi ụm m. iu ú ũi
hi giỏo viờn phi tớch lu nhiu t liu lch s phong phỳ nhng sng ng
v hai c Phan, bit kt hp nhun nhuyn gia cỏc phng phỏp vn
dng tt kin thc vo bi ging ỳng lỳc, ỳng ni, ỳng ni dung yờu cu
ca bi. Ngoi ra giỏo viờn cũn phi bit kt hp khai thỏc gia kin thc
trong sỏch giỏo khoa vi kin thc ngoi sỏch giỏo khoa ỳng phng phỏp
dy hc theo kiu s ai Ri, kt hp li núi truyn cm vi chõn dung hay
hỡnh nh ca nhõn vt lch s, bit so sỏnh i chiu gia cỏc nhõn vt lch s
nhm nõng cao giỏ tr nhn thc cho cỏc em.
- V phớa t, nhúm chuyờn mụn: Phi thng xuyờn trao i kinh
nghim, tho lun phng phỏp ging dy kiu bi v nhõn vt lch s cho
tng nhõn vt trong tng th cu trỳc ca bi, chng, giai on c th.
-V phớa nh trng: B sung vo phũng thit b nhng tranh nh
cn thit nh tranh nh v Phan Bi Chõu v Phan Chõu Trinh. on
trng cn t chc nhng tit hc ngoi gi lờn lp bng nhng hot ng
b ớch nh vic t chc cỏc trũ chi lch s khc sõu biu tng nhõn
vt lch s, giỏo dc cỏc em truyn thng yờu nc.
- Hằng năm Sở GD - ĐT nên tập hợp tất cả những đề tài SKKN của bộ
môn lịch sử đã đợc công nhận đăng thành k yếu khoa học cho tất cả các
giáo viên tham khảo. Hiện nay cuốn thông tin khoa học giáo dục, đào tạo
của Sở ban hành hàng năm cha đáp ứng đợc nhu cầu tham khảo tài liệu bộ
môn lịch sử của giáo viên.


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ …………… 3
I. Những thuận lợi và khó khăn …………… 3
II.Tổ chức học tiết 31, bài 23 bằng cách khắc sâu biểu tượng nhân
vật lịch sử ……………… 4
III. Kết quả thực nghiệm ……………… 12
C. KẾT LUẬN ……………… 14
D. KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT ……………… 15
TÀI LIỆU THAM KHẢO . ………………. 17
PHỤ LỤC ……………… . 19
PHẦN PHỤ LỤC
I. PHỤ LỤC 1
1. TIỂU SỬ PHAN BỘI CHÂU:
Phan Bội Châu (1967-1940) tên thật là Phan Văn San, hiệu là Sào
Nam, tự là Hải Thu, sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, trên mảnh
đất Nam Đàn - Nghệ An - một vùng đất “địa linh nhân kiệt”, giàu truyền
thống cách mạng.
18
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Ngay từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh và yêu nước: Năm 6 tuổi học
3 ngày thuộc hết “ Tam tự kinh”, 7 tuổi ông đã đọc hiểu sách Luận ngữ, 13
tuổi ông thi đỗ đầu huyện. Năm 17 tuổi ông viết hịch Bình Tây Thu Bắc
đem dán ở cây đa đầu làng để hưởng ứng Bắc Kỳ khởi nghĩa. Năm 19 tuổi
ông cùng bạn là Trần Văn Lương lập đội “sỹ tử Cần Vương” nhưng sau đó
phải giải tán. Khoa thi hương năm Canh Tý (1900) ở trường Nam Đàn ông
đậu giải Nguyên.
Bản thân Phan Bội Châu là nhà văn hóa lớn. Thơ văn của ông có ảnh

Sáng Kiến Kinh Nghiệm
2. Hoạt động
+ Mục tiêu: Dựa vào Nhật đuổi
Pháp, giành độc lập, thiết lập
chính thể quân chủ lập hiến.
+Hoạt động: Tổ chức phong trào
Đông du, đưa thanh niên Việt
Nam sang Nhật học.
–>8/1908: N-P câú kết, phong trào
Đông du tan rã.
-6/1912: Thành lập Việt Nam
Quang Phục Hội
+ Mục tiêu: Đánh đuổi Pháp, khôi
phục VN, thành lập dân quốc
+Hoạt động: Bạo động, ám sát. tổ
chức ám sát Anbe Xaro.
-1913: Phan Bội Châu bị bắt.
nâng cao dân trí, dân quyền.
- 1906: Tổ chức cuộc vận động Duy
Tân (Phan Châu Trinh cùng Huỳnh
Thúc Kháng, Trần Quý Cáp…).
Nội dung:
+Kinh tế: Cổ động chấn hưng thực
nghiệp, lập hội kinh doanh…
+Giáo dục: mở lớp dạy chữ Quốc
ngữ, môn học thực nghiệm…
+ Văn hóa: Vận động cải cách trang
phục và lối sống theo Âu hóa.
–>Nét độc đáo: Vận động toàn diện,
đặc biệt là trong văn hóa bằng

22
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
TÁC PHẨM: VIỆT NAM VONG QUỐC SỬ
PHỤ LỤC 5
23
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
CĂN NHÀ TRANH LÀ NƠI Ở CỦA ÔNG GIÀ BẾN NGỰ
PHỤ LỤC 6
PHAN BỘI CHÂU VÀ CƯỜNG ĐỂ
PHỤ LỤC 7

24
Sáng Kiến Kinh Nghiệm
TƯỢNG PHAN BỘI CHÂU
PHỤ LỤC 8
25