MỤC LỤC

Trang

I. MỞ ĐẦU. …………………………………….....……….……………….. 01
1. Lí do chọn đề tài........................................................................................... 01
2. Mục đích nghiên cứu…………………………………………………….. 02
3. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………. 02
4.Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………. 02
II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM....................................... 03
1. Cơ sở lý luận của vấn đề ………………………………………….......... 03
2. Thực trạng của vấn đề............................................................................. 03
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện ............................................................ 05
3.1. Giải pháp thực hiện.............................................................................. 05
3.2. Tổ chức thực hiện...................................................................................11
4. Kiểm nghiệm............................................................................................. 15
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................................... 16
1. Kết luận.....................................................................................................16
2.Kiến nghị....................................................................................................16

1


I. MỞ ĐẦU.
1. Lí do chọn đề tài.
Hiện nay, cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, hầu như học sinh
không còn ham thích học tập bộ môn Lịch sử ở nhà trường phổ thông. Điều này có
rất nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân cơ bản làm cho các em nhàm chán vì yêu
cầu của giáo viên bắt các em nhớ quá nhiều sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử một
cách máy móc khô khan, mà trong giờ học lịch sử nào giáo viên cũng bắt buộc.
Việc học sinh chán học môn Lịch sử nói trên là đúng nhưng không phải do bản

trường hiện nay còn thiếu nhiều phương tiện dạy học như đèn chiếu, băng đĩa video,
bản đồ, tranh ảnh lịch sử ….
Trong giới hạn bài viết này, tôi xin giới thiệu một vài kinh nghiệm về “Khắc
họa biểu tượng nhân vật lịch sử để nâng cao hứng thú học tập phần lịch sử thế
giới cận đại lớp 10”.
2. Mục đích nghiên cứu.
Tôi tiến hành nghiên cứu sáng kiến này nhằm mục đích xác định thực trạng
học tập của học sinh trường THPT Quảng xương 3. Từ đó đưa ra các giải pháp để
nâng cao hứng thú học tập, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Hứng thú học tập của học sinh trong việc khắc họa nhân vật lịch sử.
4.Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp điều tra giáo dục.
- Phương pháp quan sát sư phạm.
- Phương pháp thông kê, tổng hợp, so sánh.
- Phương pháp mô tả.

3


II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lý luận của vấn đề
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông ở nước ta
luôn được xã hội quan tâm từ những thập niên 90 của thế kỷ XX. Năm học 20002001, Bộ Giáo dục và đào tạo đã phát động phong trào đổi mới phương pháp dạy học
nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh.
Bên cạnh việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, việc đổi mới phương
pháp dạy học môn Lịch sử nói riêng có vai trò cực kỳ quan trọng, nhất là việc tạo
hứng thú học tập cho các em khi mà sự bùng nổ của công nghệ thông tin với tốc độ
nhanh như hiện nay.

sâu kiến thức cho học sinh mà còn tạo cho các em có những cảm xúc, những suy
nghĩ không bình thường đối với nhân vật đó, thậm chí có em còn vẽ thêm một vài chi
tiết khác thường lên nhân vật lịch sử. Hơn nữa việc kiểm tra đánh giá học sinh của
giáo viên cũng ít chú ý đến nội dung kiểm tra về các nhân vật lịch sử, mặc dù có một
số tiết học vai trò các nhân vật lịch sử rất quan trọng, đóng vai trò trung tâm của tiết
học đó.
2.3. Thực trạng đối với học sinh
Môn Lịch sử ở nhà trường phổ thông nói chung, phần lịch sử thế giới cận đại
lớp 10- ban cơ bản nói riêng, cho thấy rằng các tác giả đã cố gắng trong việc biên
soạn với những nội dung không hề khô khan, không kém phần hấp dẫn, có đầy đủ
kênh chữ lẫn kênh hình. Tuy nhiên, qua quan sát và tìm hiểu thực tế việc học bộ môn
Lịch sử của học sinh chưa được hiệu quả do nhiều nguyên nhân cả chủ quan và
khách quan. Hầu hết các em chưa thực sự ham mê với bộ môn, nhất là phần Lịch sử
thế giới vì thực ra đây là lĩnh vực rất khó nắm bắt và xa lạ với các em. Mặt khác do
sức ép của việc thi cử và chọn nghề của các em, nên nhận thức của các em và phụ
huynh cho đó là môn phụ không cần thiết phải học. Bên cạnh đó, giáo viên chưa đưa
ra được phương pháp tối ưu, chưa tìm hiểu được nhu cầu, nguyện vọng của các em.
5


Ngoài ra, việc thiếu các phương tiện hỗ trợ trong dạy học như đèn chiếu, băng
đĩa Vidio, bản đồ, tranh ảnh lịch sử... cũng ảnh hưởng đến hứng thú học tập của các
em đối với bộ môn.
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện
3.1. Giải pháp thực hiện
Như chúng ta đã biết, sử học Macxit đã làm sáng tỏ quan điểm: con người là
chủ thể, là trung tâm của lịch sử; các vị thần linh, đức phật, chúa trời chỉ do con người
nghĩ ra mà thôi.
Sử học Macxit cũng khẳng định chân lý rằng: quần chúng là người làm nên
lịch sử, là động lực quyết định sự phát triển của lịch sử, là sức mạnh của lịch sử, đó

3.1.1. Trước hết giáo viên cần khắc sâu hình ảnh nhân vật lịch sử
Mỗi nhân vật lịch sử đều có một hình dáng của mình, vì vậy khi dạy đến nhân
vật lịch sử, giáo viên phải giới thiệu vài đặc điểm hình dáng nhân vật, khắc sâu hình
dáng riêng, đặc điểm riêng để các em dễ làm quen, dễ hiểu biết và nhớ lâu về nhân
vật đó. Qua áp dụng biện pháp này, bản thân tôi đã áp dụng như sau:
Mô tả một số nét chân dung nhằm mục đích giúp học sinh biết kỹ và hiểu sâu
sắc nhân vật đó. Khi dạy bài: Mác và Ăng-ghen. Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa
học. Mặc dù phần 1 thuộc phần giảm tải nhưng tôi vẫn giành thời gian để hướng dẫn
các em đọc thêm bằng việc khắc sâu hình ảnh của hai nhân vật bằng cách cho các em
xem tranh (hình ảnh) và giới thiệu cho học sinh thấy rõ C.Mác có ”đôi mắt đen lay
láy”, ”cái nhìn sắc sảo dưới đôi lông mày đen sẫm...”. Chứng tỏ rằng C.Mác là con
người nghiêm trang, cương nghị, cứng rắn nhưng táo bạo. Với cách tả hình dáng như
vậy nhằm mục đích khắc sâu hình ảnh của C.Mác trong đầu học sinh và làm cho các
em mau chóng hiểu về nhân vật C.Mác và giáo dục cho các em lòng kính trọng, yêu
quý C.Mác- một bậc thầy vĩ đại của giai cấp công nhân thế giới. Trên cơ sở đó, giáo

7


viên cũng mô tả Ph.Ăng-ghen với hình dáng để làm nổi bật chân dung gây cảm xúc
khó quên về các bậc thầy vĩ đại đó.
Mô tả về phong thái và đặc điểm chung: Trong khuôn khổ một tiết học, giáo
viên đôi khi không có đủ thời gian để mô tả tỉ mỷ, chi tiết từng nhân vật nhưng cũng
không vì vậy mà bỏ qua. Do đó giáo viên có thể đặc tả qua một vài nét chung có thể
giúp học sinh thấy được phẩm chất của nhân vật đó. Khi dạy Bài 31: Cách mạng tư
bản Pháp cuối thế kỷ XVIII (mục II.3), giáo viên có thể sử dụng hình ảnh của Rô-bespie (sưu tầm) để giới thiệu về vị lãnh tụ xuất sắc của phái Gia-cô-banh, đó là ”con
người không thể mua chuộc” thể hiện qua chân dung với phong cách nghiêm nghị,
ánh mắt nhìn thẳng.
Như vậy để gây hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên không nên bỏ qua bất cứ
hình ảnh nhân vật lịch sử nào (thậm chí phải sưu tầm, cung cấp thêm) mà người thầy

nắm được sẽ nông cạn, dễ quên. Ngược lại, giáo viên có thể giới thiệu mâu thuẫn cụ
thể giữa chính quyền chuyên chế nhà vua nước Anh với giai cấp tư sản và quý tộc
mới. Với mâu thuẫn đó không thể không xảy ra chiến tranh giữa phe quân đội nhà
vua và phe tư sản quý tộc mới. Yêu cầu đó đặt ra là phải có một nhân vật lịch sử cụ
thể để lãnh đạo quân Quốc hội tiến hành một cuộc chiến tranh đánh thắng nhà vua và
bọn quý tộc phong kiến và chính Crôm-Oen đã đáp ứng được yêu cầu đó. Với cách
trình bày như vậy thì giáo viên có thể khắc sâu được nhân vật lịch sử Crôm-Oen và
giúp các em nắm chắc kiến thức của bài học lịch sử ngay trên lớp.
Cũng với cách làm đó khi dạy Bài 30: Chiến tranh giành độc lập của các
thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ, giáo viên phải khắc sâu nhân vật lịch sử Oa-sinh-tơn qua
các hoạt động quân sự của Oa-sinh-tơn. Trong sách giáo khoa chỉ nêu rằng: “Gioocgiơ Oa-sinh-tơn - một điền chủ giàu có, một sĩ quan có tài quân sự và tổ chức - làm
tổng chỉ huy...” chứ sách giáo khoa không nêu lên được các hoạt động quân sự của
Oa-sinh-tơn. Do đó giáo viên phải mô tả một vài hoạt động quân sự tiêu biểu để cho
học sinh thấy rằng: Oa-sinh tơn là một thủ lĩnh quân sự đáp ứng được yêu cầu giải
9


quyết mâu thuẫn lúc bấy giờ giữa dân tộc 13 thuộc địa Bắc Mỹ với bọn thực dân
Anh.
3.1.3. Giáo viên phải khắc sâu thêm một vài chi tiết phụ của nhân vật lịch sử

Sau khi khắc sâu đặc điểm, hình dáng hay các hoạt động điển hình của nhân
vật, giáo viên có thể khắc họa sâu sắc nhân vật lịch sử bằng vài nét về thân thế, sự
nghiệp, trình độ học vấn... để giúp học sinh hiểu sâu hơn, rộng hơn về nhân vật lịch
sử đó, qua đó giúp các em nhớ về nhân vật lịch sử đó lâu hơn.
Khi dạy Bài 37: Mác và Ăng-ghen. Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học.
Giáo viên có thể giới thiệu thêm đôi nét về C.Mác như: C.Mác không những học
giỏi, đỗ Tiến sĩ luật học khi mới 23 tuổi mà vừa là nghiên cứu khoa học, tham gia
cách mạng, vừa là nhà lãnh đạo phong trào công nhân quốc tế. Đối với Ph.Ăng-ghen
cần cho học sinh biết thêm: Ph.Ăng-ghen sinh ra trong một gia đình chủ xưởng giàu

Tất cả việc làm trên mặc dù tốn nhiều thời gian và sức lực nhưng khi đạt được
mục đích yêu cầu đề ra trong một tiết học trên lớp với 45 phút ngắn ngủi thài giáo
viên cảm thấy nhẹ nhõm, quên đi nỗi lo âu, mệt nhọc và quan trọng hơn là làm cho
học sinh có thêm sự hứng thú, phấn khởi học tập, yêu thích môn học hơn.
3.2. Tổ chức thực hiện
Để thực hiện được các giải pháp nêu trên trong quá trình dạy học nhằm phát
huy việc “Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử để nâng cao hứng thú học tập
phần lịch sử thế giới cận đại lớp 10”.
3.2.1 Đối tượng thực nghiệm
Tôi đã lựa chọn 3 lớp, thực hiện trong năm học 2016- 2017 (lớp 10A2,10D1 và
10D4); với sự tương đồng về các mặt như: sĩ số, hoàn cảnh gia đình, địa bàn cư trú,
trình độ nhận thức, hứng thú, năng lực cá nhân... để tiến hành thực nghiệm.
3.2.2. Quy trình thực hiện

11


- Ở lớp 10D4, tôi vẫn giữ cách dạy truyền thống, chủ yếu cung cấp cho các
em những kiến thức trong sách giáo khoa, không chú ý khai thác, thậm chí lướt qua
các hình ảnh về nhân vật lịch sử.
- Còn trong các lớp 10A2, 10D1, ngoài việc cung cấp các kiến thức cơ bản cho
học sinh, tôi còn đặc biệt chú ý đến việc khai thác về hình ảnh nhân vật lịch sử ngay
trong tiết dạy trên lớp nhằm tạo hứng thú học tập bộ môn đối với các em.
Để làm được việc đó, tôi đã tiến hành theo các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên cần nắm vững nội dung kiến thức lịch sử trong bài, xác
định rõ trọng tâm, nhất là kiến thức lịch sử được phản ảnh trong các hình ảnh về nhân
vật lịch sử để tiến hành soạn một giáo án phù hợp.
- Bước 2: Tìm hiểu cụ thể về đặc điểm nhân vật lịch sử: hình dáng, tính cách,
cuộc đời, sự nghiệp... qua các nguồn tư liệu tham khảo. (Giáo viên có thể ghi chép
vào sổ tích lũy cá nhân)

- Tranh ảnh những nhân vật lịch sử có liên quan đến thời kỳ này
III. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Kiểm tra bài cũ.
Câu 1: Nêu mốc thời gian và thành tựu chủ yếu của Cách mạng công nghiệp ở
Anh?
Câu 2: Hệ quả của cách mạng công nghiệp?
2. Dẫn dắt vào bài mới.
Trong các thập niên 50- 60 (XIX) nhiều cuộc CMTS nổ ra dưới những hình
thức khác nhau ở Châu Âu và Bắc Mĩ đã khẳng định sự toàn thắng của PTSX TBCN,
chấm dứt cuộc đấu tranh “Ai thắng ai” giữa thế lực phong kiến lạc hậu, bảo thủ với
giai cấp tư sản đại diện cho LLSX tiến bộ. Để tìm hiểu nguyên nhân nào dẫn đến cuộc
đấu tranh thống nhất Đức, Italia và nội chiến ở Mĩ? Diễn biến diễn ra như thế nào?
Tính chất, ý nghĩa ra sao? Bài học hôm nay sẽ trả lời các câu hỏi trên.
3. Tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động của thầy và trò
Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân

Kiến thức cơ bản cần nắm
1. Cuộc đấu tranh thống nhất nước
13


H? Hãy cho biết tình hình nước Đức Đức.
trước khi thống nhất?
- Tình hình nước Đức:
- HS: Trả lời
+ Giữa TK XIX, kinh tế TBCN ở Đức
- GV: Nhận xét, khái quát
phát triển nhanh chóng, Đức trở thành
nước công nghiệp.

- GV: Sử dụng lược đồ quá trình
thống nhất Đức để trình bày diễn
biến quá trình thống nhất Đức.
- Gọi 1-2 HS lên bảng trình bày lại
quá trình thống nhất Đức để củng
cố.
- Quá trình thống nhất Đức:
Bộ phận quý tộc quân phiệt Phổ, đặc
biệt là Bi-xmác, được sự ủng hộ của giai
cấp tư sản đã thông qua chiến tranh để

14


thống nhất đất nước.
+ Năm 1864 Bi-xmác tấn công Đan
Mạch, chiếm Hôn-xtai-nơ và Se-lê-xvích
thuộc Bắc Hải và Ban Tích.
+ Năm 1866, Bi-xmác gây chiến tranh
với Áo, Đức thành lập một liên bang Bắc
Đức
+ Năm 1870- 1871, Bi-xmác gây chiến
tranh với Pháp, thu phục các bàn miền
Nam hoàn thành thống nhất Đức.
- Tháng 4/1871, Hiến pháp mới được ban
hành, nước Đức là một liên bang gồm 22
bang và 3 thành phố tự do. Vai trò của
quý tộc quân phiệt phổ được cũng cố.
Hoạt động 1: Cá nhân
2. Cuộc đấu tranh thống nhất Italia


Hứng thú học bộ
môn Lịch sử

Không hứng thú học
bộ môn Lịch sử

SL

TL%

SL

TL%

10D4

40

23

57,5

17

42,5

10A2

49



1. Kết luận.
Sau quá trình áp dụng đổi mới nội dung chương trình, đổi mới phương pháp
dạy học nói chung, đối với bộ môn lịch sử nói riêng, bản thân luôn tìm tòi, học hỏi, tự
mình thể nghiệm. Việc khắc họa sâu sắc “biểu tượng nhân vật lịch sử” trong việc tạo
hứng thú học tập môn Lịch sử mà bản thân đưa ra trong sáng kiến này là sự đúc rút
của cả quá trình làm việc nghiêm túc, luôn trăn trở trên từng bài giảng, luôn tìm tòi để
áp dụng trong từng tiết dạy. Khi áp dụng phương pháp nêu trên, bản thân tôi thấy
phần nào yên tâm với những kết quả đạt được .
Gần như trong tất cả các tiết dạy, ở cả lớp đối tượng là học sinh đại trà, cũng
như đối tượng là học sinh khá giỏi, tuyệt đại đa số các em đều yên lặng, chăm chú
nghe giảng, thực hiện tốt mọi yêu cầu dưới sự điều khiển của giáo viên. Chính vì vậy,
kết quả sau từng tiết dạy là khả quan : 90% số lượng học sinh trong lớp có thể trả lời
ngay những câu hỏi cơ bản của bài học .
Đã nhiều năm nay, các em học sinh không yêu môn Lịch sử, thậm chí các em
quay lưng lại với lịch sử dân tộc, (chưa kể đến là lịch sử thế giới) không thích học
môn lịch sử gần như là phổ biến. Nguyên nhân thì rất nhiều nhưng có một nguyên
nhân là do chính người dạy. Việc thay đổi quan niệm, thay đổi nhận thức của các em
là cả một quá trình lâu dài, đòi hỏi mỗi giáo viên dạy Lịch sử phải làm việc nghiêm
túc, phải thật sự cố gắng trong chuyên môn.
Nếu như tất cả các giáo viên dạy môn Lịch sử đều biết cách sử dụng tốt các
phương pháp dạy học, đặc biệt là phương pháp khắc họa sâu sắc “biểu tượng nhân vật
lịch sử” vào dạy học môn Lịch sử tất yếu kết quả giảng dạy của bộ môn sẽ được nâng
cao. Từ đó học sinh sẽ có hứng thú học môn Lịch sử, không chỉ các bậc phụ huynh mà
cả xã hội sẽ có cách nhìn, cách đánh giá khác về môn học này.

2.Kiến nghị.
17


2. SGV Lịch sử Lớp 10 – Ban cơ bản, NXB Giáo dục, HN., 2008
3. Đặng Đức An (Chủ biên): Những mẫu chuyện lịch sử thế giới, Tập 1,2, NXB
Giáo dục, HN., 2004.
4. Phan Ngọc Liên (chủ biên): Phương pháp dạy học lịch sử, Tập 1,2, NXB
ĐHSP, 2002.
5. Nguyễn Anh Thái (Lịch sử thế giới cận đại), NXB Giáo dục, HN., 2005
6. Nguyễn Xuân Trường (Chủ biên): Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách
giáo khoa Lịch sử 10, NXB Hà Nội., 2007.
7. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình sách giáo khoa lớp 10,
môn Lịch sử, NXB Giáo dục, HN., 2007.

19