TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA LỊCH sử
===£OC3G8===

PHẠM KIỀU TRANG

ỨNG DỤNG PHÀN MÈM MICROSOFT
POWERPOINT ĐỂ TẠO BIÊU TƯỢNG VỀ
NHÂN VẬT TRONG DẠY HỌC LỊCH sử
THẾ GIỚI CẬN ĐẠI LỚP 10 THPT
(CHƯONG TRÌNH CHUẨN)
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học lịch sử
Người hướng dẫn khoa học
TS. NGUYỄN YĂN NINH

HÀ NỘI - 2016


LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thảnh và sâu sắc nhất đến TS. Nguyễn
Văn Ninh, thày đã tận tình chỉ bảo hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá
trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp.
Đồng thời em cũng xin gửi lời cảm ơn đế tất cả các thầy cô giáo trong tổ
bộ môn phương pháp dạy học lịch sử, phòng tư liệu khoa, thư viện trường Đại
học Sư phạm Hà Nội 2, bạn bè, và đặc biệt là những người thân,... đã giúp đỡ,
động viên, khích lệ tình thần em hoàn thành tốt công việc.
Hà Nội, tháng 4 năm 2016
Sinh viên


Một vài nét về phần mềm Microsoft PowerPoint ............................................ 11
1.1.1.2. Vai trò của việc sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint vào tạo
biểu tượng nhân vật lịch sử .............................................................................. 12
1.1.1.3. Quy trình thiết kế phần mềm Microsoft PowerPoint để tạo biểu tượng
về nhân vật lịch sử ........................................................................................... 16
1.1.1.4. Nguyên tắc khai thác và sử dụng Microsoft PowerPoint trong tạo biểu
tượng về nhân vật lịch sử ................................................................................. 18
1.1.2. Biểu tượng về nhân vật lịch sử............................................................. 18
1.1.2.1....................................................................................................


9

Quan niệm về biểu tượng nhân vật lịch sử ...................................................... 18
1.1.2.1.1. ................................................................................................
Quan niệm biểu tượng...................................................................................... 19
1.1.2.1.2. ................................................................................................
Quan niệm biểu tượng nhân vật lịch sử ........................................................... 20
1.1.2.2. Vai trò, ý nghĩa của việc tạo biêu tượng nhân vật lịch sử trong dạy
học .................................................................................................................... 21
1.1.2.2.1. Vai trò............................................................................................. 21
1.1.2.2.2. Ý nghĩa ........................................................................................... 22
1.1.2.3...................................................................................................
Các biện pháp tạo biểu tượng nhân vật lịch sử ............................................... 40
1.1.2.4...................................................................................................
Một số yêu càu khi tạo biểu tượng nhân vật lịch sử ....................................... 45
1.2.

Cơ SỞ THỰC TIỄN....................................................................... 47



PowerPoint trong dạy học Lịch sử thế giới cận đại lớp 10 THPT. 77
2.3.1. Kết họp trình chiếu chân dung với miêu tả để tạo biểu tượng về nhân
vật lịch sử ......................................................................................................... 77
2.3.2. Kết họp phưomg pháp trình chiếu những câu nói nổi tiếng để tạo biểu
tượng về nhân vật lịch sử ................................................................................. 81
2.3.3. Kết họp chình chiếu với sử dụng phưomg pháp thảo luận, trao đổi, tranh
luận để tạo biểu tượng về nhân vật ..................................................................84
2.3.4. Kết họp trình chiếu những công lao đóng góp của nhân vật với hình ảnh
để tạo biểu tượng nhân vật lịch sử ...................................................................86
2.3.5. Kết họp sử dụng powerpoint với dạy học dự án để tạo biểu tượng về
nhân vật lịch sử ................................................................................................ 87
2.4. Thực nghiệm sư phạm............................................................................... 91
PHẦN KẾT LUẬN.......................................................................................... 94
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 96



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Bộ môn lịch sử với tư cách là bộ môn khoa học xã hội, có ưu thế trong việc
góp phàn thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông. Với việc cung cấp
cho học sinh những tri thức cơ bản, có hệ thống về lịch sử dân tộc và lịch sử thế
giới nhằm đóng góp phần xây dựng vốn văn hoá phổ thông không thể thiếu được
của mỗi người. Trước yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội, việc giảng dạy
lịch sử ở trương phổ thông cần phải tạo ra được sự chuyển biến căn bản về chất
lượng dạy học, quán triệt nguyên lý “ học đi đôi với hành”. Muốn có được sự
chuyển biến đó, ngoài cải cách nội dung chương trình còn phải cải tiến phương
pháp dạy học và phương tiện day học làm sao để thu hút được sự chú ý và phát
huy được năng lực tự học của học sinh. Từ đó làm cho học sinh hiểu sâu sắc, nhớ

bài học sinh động, phong phú, hấp dẫn và kích thích được sự tìm tòi khoa học,
hứng thú học tập của học sinh.
Để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử , người giáo viên cần phải lựa chọn
sử dụng các phương tiện trực quan - là phươngt tiện tư liệu dạy học có ứu thế hơn
cả để tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sử những phương tiện đó được phát huy
hiệu quả nếu có sự hỗ trợ của Công nghệ thông tin mà phần mềm được sử dụng
thông dụng nhất để dạy học hiện nay là phần mềm Microsoft PowerPoint.
Công nghệ thông tin là phương tiện dạy học hiện đại có khả năng tích họp
các chức năng của những phương tiện dạy học truyền thống như tranh ảnh , bản
đồ, lược đồ, sơ đồ, niên biểu, biểu đồ, bản đồ, bản so sánh,... và các phương tiện kĩ
thuật như radio, video, tivi, đèn chiếu overhead, projector và các loại băng đĩa,...
Đặc biệt với khả năng đa phương tiện đa truyền thông (Multimedia) và khả năng
tương tác (Interactive), việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học lịch sử sẽ
giúp giáo viên nâng cao hiệu quả của việc sử dụng các đồ dùng trực quan khi dựng
lại bức tranh Lịch sử một cách chân thực, giàu hình ảnh và sinh động. Đồng thời
nói có thể thu hút được sự chú ý của học sinh, kích thích và huy động được nhiều
giác quan của các emkhi nhận thức, điều đó góp phần nâng cao hiệu quả của việc

2


ghi nhớ kiến thức. Nhờ thế, học sinh dễ dàng hiểu đúng bản chất của sự kiện, hiện
tượng Lịch sử.
Việc khai thác sử dụng một số chức năng của phần mềm Proshow Produce,
Movie Maker, Photoshop, Flash, Adobe Audition,...sẽ giúp giáo viên xử lý tư liệu
hình ảnh, xử lý, cắt ghép, các đoạn phim, âm thanh,... phù họp với nội dung, yêu
cầu bài học. Việc sử dụng các chức năng cơ bản, các hiệu ứng phong phú, đa
dạng,... của phần mềm Microsoft PowerPoint sẽ giúp giáo viên thiết kế sử dụng có
hiệu quả các loại đồ dừng trực quan theo yêu càu bài giảng và ý đồ sư phạm của
mình. Và với khả năng siêu liên kết thông tin (hyperlink) của phần mềm này, giáo

phần nâng cao chất lượng dạy học và hiệu quả bài học lịch sử.
Việc tạo biểu tượng nói chung hay tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nói
riêng là một trong những đề tài được khá nhiều người quan tâm, tuy nhiên ở những
khía cạnh và mức độ khác nhau. Nhận thấy rõ ảnh hưởng sâu rộng của công nghệ
thông tin (trong đó có máy vi tính) đối với mọi mặt của đời sống xã hội cũng như
thấy được khả năng sư phạm tiềm tàng của máy vi tính, các nhà giáo dục Việt
Nam thời gian gần đây cũng đã quan tâm đến việc ứng dụng vi tính vào việc quản
lí giáo dục cũng như khai thác nó như một phương tiện kĩ thuật dạy học hiệu quả.
Liên quan đến đề tài có thể kể ra một số tác giả và tác phẩm chủ yếu sau:
2.1. Tài liệu nước ngoài
* Lý luận giáo dục
- P.A Ruđích: “Tâm lỉ học”, Nxb Thể dục thể thao, Hà Nội, 1980. Tác
phẩm trình bày những hoạt động về các mặt tâm lí của con người trong đó đề cập
đến một số vấn đề cơ bản giúp ích cho quá trình phân tích tâm lí để từ đó giúp
người đọc hiểu sâu hơn và cung cấp một số khái niệm quan trọng liên quan đến
tạo biểu tượng như : khái niệm chung về biểu tượng, cấu trúc và chức năng của
biểu tượng, vai trò của các quá trình cảm xúc trong sự hình thành biểu tượng.
- Trong các tác phẩm lý luận dạy học của M. N. Sácđacôp “7ư duy của học
sinh” Nxb Giáo dục Hà Nội 1970, đã đề cập đến việc tạo biểu tợng lịch sử như là

4


một trong các khâu không thể thiếu của quá trình nhận thức lịch sử. Tác giả M. N.
Sácđacôp đã nêu lên vai trò của việc tạo biểu tượng thông qua việc khẳng định quá
trình tri giác để tạo biểu tượng “sẽ trở thành chỗ dựa khi lĩnh hội tri thức”. Tuy
nhiên, vói việc đa ra các lý luận quan trọng trong dạy học nói chung, tác phẩm trên
cha đề cập đến các biện pháp sư phạm tạo biểu tượng lịch sử cũng như tạo biểu
tượng các nhân vật lịch sử.
* Giảo dục lịch sử

phương pháp cho việc áp dụng máy tính vào những bài giảng của mình để nâng
cao chất lượng dạy học .
*Giáo dục lịch sử
- Vấn đề tạo biểu tượng lịch sử nói chung được đề cập rõ nét nhất ừong
cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập I của tác giả: Phan Ngọc Liên (chủ
biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi. Trong đó các tác giả đã đề cập một cách
cụ thể về những nội dung cơ bản của tạo biểu tượng lịch sử: đưa ra định nghĩa về
tạo biểu tượng lịch sử, ý nghĩa của việc tạo biểu tượng ừong học tập lịch sử ở
trường phổ thông, phân loại biểu tượng (với 4 loại cơ bản: biểu tượng về hoàn
cảnh địa lý; biểu tượng về văn hóa vật chất; biểu tượng về nhân vật lịch sử và biểu
tượng về không gian, thời gian), con đường biện pháp sư phạm để tạo biểu tượng
lịch sử cho học sinh.
- Trong cuốn “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong SGK lịch sử THCS
phần lịch sử Việt Nam” và cuốn “Kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường
THPT’’ tập 1 phần lịch sử Việt Nam do Giáo sư Nguyễn Thị Côi chủ biên cho
chúng ta nắm được những nội dung lịch sử và phương pháp sử dụng hệ thống kênh
hình trong dạy học phàn lịch sử. Giúp giáo viên lựa chọn các phương pháp phù
hợp tạo biểu tượng cho học sinh.
- về việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử đã được đề cập khá rõ trong
cuốn “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử''' do Phan Ngọc Liên Trịnh Đình Tùng - Nguyễn Thị Côi - Trần VTnh Tường đồng chủ biên. Bài viết

6


của TS Đặng Văn Hồ - Khoa lịch sử - Đại học sphạm - Đại học Huế với nhan đề
“tạo biểu tợng về nhân vật lịch sử để giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh” đã
nêu lên những lí luận cơ bản về tạo biểu tượng nhân vật lịch sử, vai trò, ý nghĩa
của việc tạo biểu tợng các nhân vật lịch sử, các nguyên tắc và một số biện pháp cụ
thể.
Các công trình nghiên cứu này chủ yếu chỉ dừng lại khai thác máy vi tính

cận đại trong chương trình lớp 10 THPT.
4.2. Nhiêm vu
••

- Trình bày cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng phần mềm
Microsoft PowerPoint tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử cho học sinh.
- Tiến hành sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint tạo biểu tượng về
các nhân vật trong lịch sử thế giới cận đại lớp 10 THPT chương trình chuẩn.
5. Nguồn tư liệu
Các tài liệu nghiên cứu và đề cập ừong bài viết được khai thác từ các nguồn
tư liệu như:
- Sách giáo khoa
- Internet
- Báo chí, tạp chí
- Tranh ảnh
- Những mẩu truyện lịch sử
- Những bản tiểu sử
- Tiểu luận
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Cơ sở phương pháp luận
Cơ sở phương pháp luận là những quan điểm cơ bản của Đảng, tư tưởng của
chủ nghĩa Mac Lenin về giáo dục nói chung và dạy học lịch sử nói nói riêng, chủ
yếu là vai trò của cá nhân và quần chúng nhân dân trong lịch sử, những nguyên tắc
của lí luận dạy học hiện đại trong việc xây dựng những biện pháp sư phạm để tạo

8


biểu tượng về nhân vật lịch sử cho học sinh.
Để tiến hành đề tài, trước hết tôi tìm hiểu các công trinh nghiên cứu về lí

THPT bằng việc sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint. Từ đó góp phần nâng
cao hiệu quả bài học và chất lượng dạy- học môn lịch sử ở trường THPT theo
hướng phát huy tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh.
8. Cấu trúc khóa luân
Ngoài phàn mở đầu, kết luận, thực nghiệm sư phạm, phụ lục và tài liệu
tham khảo, khóa luận bảo gồm hai chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng phần mềm Mcrosoft
PowerPoint để tạo biểu tượng về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường phổ
thông.
Chương 2: Một số biện pháp sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint để tạo
biểu tượng nhân vật trong dạy học lịch sử thế giới cận đại lớp 10 THPT chương
trình chuẩn.
Chương 1
Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA VIỆC sử DỤNG PHẦN MỀM
MICROSOFT POWERPOINT ĐẺ TẠO BIỂU TƯỢNG VỀ NHÂN VẬT
TRONG DẠY HỌC LỊCH sử Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
1.1. Cơ SỞ LÍ LUẬN
1.1.1. Phần mềm Microsoft PowerPoint
1.1.1.1. Một vài nét về phần mềm Microsoft PowerPoint
Microsoft PowerPoint là một phần mềm trong bộ Microsoft Office có chức
năng như một công cụ hỗ trợ giảng dạy rất tốt trong trường học, hỗ ượ thuyết trình
trong các hội thảo, hướng dẫn sử dụng các sản phẩm trong việc quảng cáo,...
Microsoft powerpoint gồm các chức năng: diễn đạt các ý tưởng càn trình
bày không chỉ bằng lời văn mà còn thể hiện qua hình ảnh tĩnh và động cùng với
âm thanh, các đoạn phim một cách sống động; thực hiện các hiệu ứng hoạt hình

10


nhanh chóng, sinh động một cách đơn giản không cần tới kiến thức lập trình; Kích

PowerPoint có thể thay thế tối ưu các chức năng nghe, nhìn của các phương tiện kĩ
thuật truyền thống trong dạy học lịch sử. Với các phần mềm này giáo viên có thể
chủ động điều khiển việc hiển thị các nội dung của bài học một cách tuần tự theo
chủ định. Nếu máy vi tính được nối với máy chiếu đa chức năng (multimedia
projector) thì hiệu quả của việc sử dụng Microsoft PowerPoint sẽ đem lạ hiệu quả
cao trong quá trình tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử:
- Thứ nhất: đảm bảo tính trực quan trong dạy học lịch sử (đây là hiệu quả
lớn nhất mà Microsoft PowerPoint màn lại cho quá trình dạy học lịch sử).
Con đường biện chứng của sự nhận thức là “từ trực quan sinh động đến tư
duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn”. Các nhà khoa học đã tổng
kết rằng: trong tổng số thông tin mà con người thu thập được thì có tới 90% thông
tin dược thu nhận qua thị giác và chỉ có 10% thông tin đươc thu nhận qua thính
giác. Như vậy yếu tố trực quan là rất quan ừọng đối với quá trình nhận thức con
người và càng có ý nghĩa đặc biệt đối với việc nhận thức lịch sử. Lịch sử là những
sự kiện xảy ra trong quá khứ nên không thể quan sát trực tiếp hay làm thí nghiệm
như các môn khoa học tự nhiên. Cũng như nhân vật lịch sử, họ là những con người
người có thật, từng tồn tại ừong quá khứ nên học sinh không thể tiếp xúc, trò
chuyện một cách trực tiếp hay gián tiếp. Vì vậy mà người giáo viên phải dẫn dắt
học sinh đi từ những hình ảnh, sự kiện liên quan đến nhân vật cụ thể để tái hiện
phần nào con người, nhân cách và vai trò của nhân vật lịch sử đó.
Trong dạy học lịch sử, đồ dùng trực quan có vai trò quan trọng trong việc
góp phàn tái tạo, khôi phục lại một phần bức ừanh quá khứ. Vì vậy để đảm bảo
cho một giờ học lịch sử diễn ra thành công thì không thể thiếu vắng đồ dùng trực
quan. Trong giờ học lịch sử, đồ dùng trực quan được phân thành 3 nhóm chính:
Đồ dùng trực quan hiện vật (gồm di tích lịch sử, di tích cách mạng, di vật
khảo cổvà các di vật thuộc các thời đại lịch sử).
Đồ dùng trực quan tạo hình (gồm các hiện vật phục chế, sa bàn, tranh ảnh

12




nhiều bức ảnh, thuận lợi cho việc so sánh và phân tích những chi tiết quan trọng
trên bức ảnh.
Đối với đồ dừng trực quan quy ước: giáo viên có thể vẽ bản đồ, biểu đồ, đồ
thị một cách dễ dàng hơn nhưng tính khoa học và chính xác lại cao hơn vẽ tay.
Khi sử dụng Microsoft PowerPoint thì không chỉ ừanh ảnh, bản đồ... mà các
từ ngữ trên màn hình cũng được coi là kênh hình quan trọng. Những câu nói nổi
tiếng, những dữ liệu lịch sử, từ ngữ quan trọng của nhân vật sẽ được trình bày với
những phông chữ, màu sắc, hiệu ứng trình chiếu khác nhau kiến cho học sinh dễ
hiểu, dễ nhớ, nhớ lâu.
- Thứ hai: đảm bảo tính chính xác, thẩm mĩ, tiết kiệm thời gian.
Khi sử dụng thao tác trên Microsoft PowerPoint thì lượng kiến thức về
nhân vật sẽ được bổ dung nhiều hơn với câu chữ chính xác, đẹp mắt, sinh động, bố
cục trình bày bài giảng cũng sinh động hơn rất nhiều. Ngoài ra khi sử dụng
Microsoft PowerPoint thì chỉ với một thao tác nhấp chuột, các câu chữ, hình ảnh
sẽ được hiển thị một cách tuần tự. Điều đó cho thấy tính tiện ích của việc sử dụng
chương trình này để dạy học vì nó giúp giáo viên tiết kiệm được rất nhiều thời
gian và công sức (vốn trước kia phải dùng để viết bảng, treo ừanh ảnh,...). Do đó
họ có thêm thời gian cho việc đi sâu vào phân tích về nhân vật lịch sử.
- Thứ ba: tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động sư phạm của giáo
viên.
Việc soạn giáo án trên máy tính, sắp xếp tuần tự nội dung bài giảng sẽ giúp
giáo viên có thể cân đối thời gian giảng dạy và chủ động điều khiển giờ học.
Ngoài ra, khi đã soạn sẵn chương trình bài giảng trên máy vi tính, giáo viên sẽ có
điều kiện luyện tập nhiều lần bài giảng của mình ở nhà. Do đó việc giảng dạy trên
lớp của họ sẽ diễn ra thuần thục, suôn sẻ hơn.
- Thứ tư: phát triển năng lực tư duy, tạo niềm say mê học tập cho học
sinh.



ft—1 fsuntf Lnr* Ate
ï

L* ỉơmm

?

Microsoft PowerPoint:
* as r U 'CJ'n-J r. irifc - m ■ ■ ■ A * ' *■ te-’* - -

Hệ thống thực don
lénh

Slide, noi chứa các thủng tin cán trình
diẻn
Hệ thông chanh
cỏn g CM

Click to add title
Danh sácli các SI
ide dtí tạo

!

đưạc

Click to add subtitle

Hộp gh.ỉ chú

- Khi đang trình chiếu, nếu muốn quay lại slide đầu tiên: nhấn phím

17