Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................... 4
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 6
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu ................................................................. 12
4. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài .................................................................... 13
5. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu ............................... 14
6. Ý nghĩa của đề tài ........................................................................................ 15
7. Đóng góp của luận văn ................................................................................ 15
8. Cấu trúc của luận văn. ................................................................................. 16
NỘI DUNG..................................................................................................... 16
Chƣơng 1: KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG TƢ LIỆU TRÊN
INTERNETTRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ............ 16
1.1. Cơ sở lí luận và xuất phát của đề tài ........................................................ 16
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản sử dụng trong đề tài .................................. 16
1.1.2. Đặc điểm tâm lí học sinh trong DHLS ở trƣờng THPT.................... 19
1.1.3. Đặc trƣng của kiến thức lịch sử và con đƣờng hình thành kiến thức
cho học sinh trong DHLS ở trƣờng THPT ....................................... 20
1.1.4.Vai trò, ý nghĩa của việc khai thác và sử dụng tƣ liệu trên mạng
Internet trong DHLS ở trƣờng THPT ............................................... 23
1.1.5.Các loại tƣ liệu trên Internet có thể khai thác và sử dụng trong DHLS
ở trƣờng THPT .................................................................................. 31
1.2.Cơ sở thực tiễn .......................................................................................... 36
1.2.1.Khái quát về tình hình DHLS nói chung, ứng dụng CNTT trong
DHLS nói riêng ................................................................................... 36
1.2.2.Thực tiễn khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS ở
trƣờng THPT ....................................................................................... 37

thác tƣ liệu trên Internet .................................................................... 70
2.6.5. Sử dụng kí hiệu đuôi văn bản để khai thác tƣ liệu trên Internet ....... 74
2.6.6. Sử dụng cụm từ để khai thác tƣ liệu trên Internet ............................. 76
Chƣơng 3: SỬ DỤNG TƢ LIỆU TRÊN INTERNET TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ THỂ GIỚI (1917 – 1945), LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG – CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN ...................................................... 81


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
3.1. Sử dụng tƣ liệu trên Internet trong các giờ học nội khóa ........................ 81
3.1.1. Sử dụng tƣ liệu trên Internet để thiết kế kế hoạch bài học lịch sử.... 81
3.1.2.Sử dụng tƣ liệu trên Internet hỗ trợ việc xây dựng các bài miêu tả,
tƣờng thuật lịch sử ............................................................................ 85
3.1.3. Sử dụng tƣ liệu trên Internet hƣớng dẫn học sinh tìm hiểu kiến
thức mới...................................................................................... 87
3.1.4. Sử dụng tƣ liệu trên Internet để khắc sâu kiến thức, giải thích các
khái niệm, thuật ngữ lịch sử cho HS ................................................. 90
3.1.5.Sử dụng tƣ liệu trên Internet để kiểm tra đánh giá ............................ 92
3.2. Sử dụng tƣ liệu trên Internet trong các hoạt động ngoại khóa ................. 99
3.2.1. Hƣớng dẫn học sinh tìm kiếm và sử dụng tƣ liệu trên Internet phục
vụ cho bài học trên lớp ...................................................................... 99
3.2.2. Tổ chức cho học sinh tìm kiếm tƣ liệu trên Internet theo chủ đề ... 102
3.2.3. Hƣớng dẫn học sinh chia sẻ bài viết trên Internet qua hòm thƣ điện tử 103
3.2.4. Sử dụng tƣ liệu trên Internet tổ chức dạ hội lịch sử ........................ 105
3.3. Thực nghiệm sƣ phạm ............................................................................ 108
3.3.1. Mục đích, đối tƣợng và địa bàn thực nghiệm sƣ phạm................... 108
3.3.2. Nội dung và phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ........................... 109
3.3.3.Đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm ........................................... 111
KẾT LUẬN .................................................................................................. 114

thích bộ môn và góp phần phát triển toàn diện năng lực của các em.
Trong thời đại bùng nổ của CNTT, mọi thông tin, nguồn kiến thức có thể
dễ dàng tìm kiếm trên mạng Internet. Internet là kho thông tin khổng lồ và
phong phú, là nguồn tƣ liệu vô tận cho GV và HS khai thác để phục vụ cho


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
việc giảng dạy cũng nhƣ mở rộng kiến thức. Có thể nói, CNTT đã thổi một
luồng gió mới vào xu thế đổi mới quá trình dạy – học. Từ bấy lâu nay, CNTT
đã giúp GV vận dụng đƣợc những phƣơng pháp DH một các linh hoạt và đơn
giản, thực hiện đƣợc những bài giảng phức tạp mà PPGD truyền thống khó có
thể làm đƣợc, hoặc nếu có thì phải rất vất vả, tốn kém mà hiệu quả không cao.
Từ những năm 90 của thế kỉ trƣớc, Đảng và Nhà nƣớc ta rất coi trọng đổi
mới PPDH có sự hỗ trợ của các phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại. Nghị quyết
Trung ƣơng II, khóa VIII (1997) của Đảng đã khẳng định: phải “đổi mới
phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn
luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các
phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học, đảm
bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh... ”[18, tr. 41].
Chỉ thị số 40 của Ban Bí thƣ Trung ƣơng Đảng khóa IX cũng yêu cầu
Ngành giáo dục cần “đổi mới mạnh mẽ và cơ bản phương pháp giáo dục
nhằm khắc phục kiểm truyền thụ một chiều, nặng nề lí thuyết,... .Tích cực áp
dụng một cách sáng tạo các phương pháp tiên tiến, hiện đại, ứng dụng công
nghệ thông tin vào hoạt động dạy học”[19; tr 453].
Tuy nhiên, thực tiễn việc khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet trong
DH nói chung, môn LS nói riêng còn gặp rất nhiều khó khăn. Từ điều kiện vật
chất, đào tạo kĩ năng sử dụng CNTT cho GV, hay nhận thức chƣa đúng về đổi
mới đã gây ra những khó khăn nhất định cho việc khai thác và sử dụng tƣ liệu
trên Internet trong DHLS.

N.G.Đairi, trong cuốn “Chuẩn bị giờ học Lịch sử như thế nào?” đã
đƣa ra sơ đồ Đairi, trong đó phân tích rất kĩ cách sử dụng sách giáo khoa
và các loại tƣ liệu tham khảo khác. Theo Đairi, tƣ liệu tham khảo làm cho
bài học thêm phong phú, nó đòi hỏi việc phát huy tính tích cực dạy và học
của GV,HS.
J.J. Rút Xô- nhà giáo dục vĩ đại ngƣời Pháp cho rằng “ Sự kiện! Sự kiện!
Tôi không bao giờ mệt mỏi nhắc lại rằng chúng ta gán cho lời nói ý nghĩa


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
quá lớn; bằng sự giáo dục ba hoa của chúng ta, chúng ta sẽ chỉ đào tạo ra
những anh chàng ba hoa” [7; tr. 31]. Theo Rút Xô, GVcần sử dụng đồ dùng
trực quan trong DHLS, tƣ liệu tham khảo nhằm giúp HS tự giác, tích cực, tƣ
duy và khi HS đã lĩnh hội kiến thức thông qua các hoạt động thực hành, thực
nghiệm, khẳng định những tri thức đúng từ đồ dùng trực quan thì nhất định sẽ
bộc lộ nhân cách sáng tạo của mình. Đồ dùng trực quan rất phong phú và đa
dạng, bao gồm tranh ảnh lịch sử, phim tƣ liệu... mà SGK không thể đề cập hết
đƣợc. GV và HS cần khai thác nguồn tƣ liệu trên Internet phục vụ việc dạy –
học LS để nâng cao hiệu quả bài học. Tác phẩm này đã giúp ích cho chúng tôi
rất nhiều về mặt lí luận.
Nhà giáo dục ngƣời Nga K.Đ. Uxinki (1824-1870) khẳng định “Tính
trực quan phải là cơ sở quan trọng nhất của việc DH”[7; tr. 52]. Uxinki đánh
giá và đề cao đồ dùng trực quan là cái ban đầu và nguồn gốc của mọi tri thức,
cảm giác, cung cấp tƣ liệu cho hoạt động trí tuệ của con ngƣời.
Ở một khía cạnh khác, nhà giáo dục học Liên Xô I.F. Khalamốp trong
cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào?” nhấn mạnh
vai trò của tƣ liệu tham khảo trong giảng dạy ở trƣờng phổ thông.
Nhà giáo dục học J.H.Pextalôzi (1746 – 1827) nhìn thấy chỗ dựa cho quá
trình nhận thức của HS chính là trực quan “Nếu anh càng dùng nhiều giác

tác phẩm của Hồ Chí Minh, tƣ liệu văn học... đồng thời nêu vai trò và
phƣơng pháp sử dụng mỗi loại tƣ liệu nêu trên.
Trong quyển “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử”do các
tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tƣờng
(đồng chủ biên) có phần “Sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử”. Sách đã đề
cập đến việc sử dụng tƣ liệu Hồ Chí Minh, văn kiện Đảng trong nghiên cứu,
biên soạn lịch sử và các biện pháp sƣ phạm trong DHLS ở trƣờng phổ thông.
Cuốn “Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm môn lịch sử (2009)”của
Nguyễn Thị Côi đã khẳng định sử dụng các loại tƣ liệu vào dạy học không
những góp phần làm cho bài giảng phong phú đa dạng, làm sâu sắc nội dung
sách giáo khoa, mà còn mở rộng hiểu biết của học sinh về kiến thức, văn hóa
nói chung nhƣ khảo cổ học, văn học, nghệ thuật, địa lý...
Liên quan đến đề tài của chúng tôi còn có luận án tiến sĩ của Hoàng Đình


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
Chiến “Sử dụng tác phẩm Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp
12” đã đi sâu nghiên cứu về sử dụng các tác phẩm Hồ Chí Minh trong dạy
học lịch sử, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trƣờng phổ thông.
Qua các công trình nghiên cứu trên, chúng tôi nhận thấy các nhà giáo
dục đều nhấn mạnh con đƣờng nhận thức của HS khi học tập nói chung, môn
LS ở trƣờng phổ thông nói riêng đều phải đi “từ trực quan sinh động đến tư
duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn”. Việc nghiên cứu, sử
dụng tƣ liệu và tài liệu tham khảo tuy đề cập ở những góc độ khác nhau,
nhƣng đều khẳng định vị trí, vai trò của chúng trong dạy học lịch sử. Đó là
những gợi ý về mặt lí luận rất quý báu cho tôi nghiên cứu đề tài.
2.2. Tài liệu về sử dụng tư liệu trên Internet trong DHLS
2.2.1.Trên thế giới
Cuốn “Learning with Technology: A Contrustivis Perspective” (gồm 8

Côi (chủ biên) bao gồm 8 chƣơng, trong đó chƣơng VI do hai tác giả Đoàn
Văn Hƣng và Nguyễn Mạnh Hƣởng đề cập các phƣơng tiện kĩ thuật và việc
bồi dƣỡng kĩ năng khai thác thông tin trên mạng Internet trong DHLS ở
trƣờng phổ thông. Trong chƣơng này, hai tác giả đã đề cập đến vai trò của
mạng Internet có nhiều chức năng nhằm phục vụ cho nhiều lĩnh vực hoạt
động của xã hội. Ngày nay, trong dạy học, việc GV và HS đƣợc trang vị
những kĩ năng có bản để tìm kiếm, khai thác, gửi và nhận thông tin qua
Internet là rất cần thiết.[14;tr. 129] Đây là những giáo trình, tài liệu chính
thống dành cho sinh viên sƣ phạm các trƣờng đại học và cao đẳng có nội dung
đề cập việc sử dụng Internet trong quá trình DHLS ở trƣờng phổ thông
Tác giả Thái Duy Tuyên trong cuốn “Những vấn đề cơ bản giáo dục học
hiện đại” đã viết “Đưa máy tính điện tử vào quá trình dạy học – giáo dục.
Điều đó sẽ làm thay đổi bản chất của quá trình dạy học và nâng chất lượng
dạy học lên một cấp độ mới”[ 71;tr. 67]
Trong bài viết “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học ở Đại học, Cao
đẳng trong thời đại bùng nổ thông tin”, tác giả Nghiêm Đình Vỳ (Ban Khoa
giáo TW) cũng nhấn mạnh vai trò của Internet trong thời đại ngày nay và


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
khẳng định: “Cần tận dụng nó để đổi mới phương pháp dạy học, làm sao để
cho sinh viên được học tập suốt đời”[73;tr. 9]
Tác giả Phan Trọng Luận (Đại học sƣ phạm Hà Nội), trong bài viết “Hai
chìa khóa vàng cho cuộc cách mạng học tập thế kỷ XXI” đăng trên tạp chí
Dạy và Học ngày nay số 1 – 2002, đã khẳng định “Muốn phát triển giáo dục
không thể không sớm áp dụng công nghệ thông tin. Nước nào đi đầu trong
ứng dụng công nghệ thông tin, nước đó sẽ đi đầu về giáo dục” [58;tr. 13]
Tác giả Nguyễn Mạnh Hƣởng trong các bài viết nhƣ: “Các biện pháp
nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT với sự hỗ trợ của CNTT”

của việc khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet và định hƣớng hình thành kĩ
năng khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet cho HS trong học tập LS.
Nhìn chung, dù mục đích nghiên cứu khác nhau, ở những lĩnh vực khác
nhau, nhƣng các tác giả đều khẳng định tầm quan trọng của Internet trong tất cả
các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, giáo dục... và cần phải sử dụng nó. Đây là
một biên pháp để nâng cao hiệu quả dạy hoc các bộ môn nói chung và môn lịch
sử nói riêng. Tuy vậy, chƣa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về
khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới (1917 –
1945). Vì vậy, chúng tôiquyết định chọn vấn đề trên để làm đề tài nghiên cứu
Khi thực hiện đề tài này, chúng tôi nhằm:
- Tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc khai thác và sử dụng tƣ
liệu trên Internet trong DHLS.
- Khảo sát, điều tra thực tiễn khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet
trong DHLS ở trƣờng THPT.
- Đề xuất, hƣớng dẫn các phƣơng pháp khai thác và sử dụng tƣ liệu trên
Internet trong DHLS thế giới (1917 – 1945), lớp 11 THPT – chƣơng trình chuẩn.
- Soạn bài và thực nghiệm sƣ phạm (TNSP) bài 12, “Nước Đức giữa hai
cuộc chiến tranh thế giới (1918 – 1939)”, lớp 11 - chƣơng trình chuẩn để
khẳng định tính khả thi của đề tài và rút ra kết luận, kiến nghị.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là quá trình khai thác và sử dụng tƣ liệu
trên Internet đối với GV trong DHLS phần LSTG (1917 – 1945), lớp 11chƣơng trình chuẩn.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn không đi sâu về mặt kĩ thuật mà trên cơ sở nghiên cứu về lí
luận liên quan đến đề tài, chúng tôi tập trung đề xuất, định hƣớng GV và HS

phần LSTG (1917 – 1945)
- Soạn giáo án và tiến hành thực nghiệm sƣ phạm bài 12. Nước Đức giữa
hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 – 1939) để đánh giá tính khả thi của đề tài
và rút ra kết luận.
5. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1.Cơ sở phương pháp luận
Cơ sở phƣơng pháp luận của đề tài đứng trên quan điểm lí luận của chủ
nghĩa Mac – Lênin về nhận thức và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, quan điểm của
Đảng và Nhà nƣớc về giáo dục phổ thông, đặc biệt quan điểm giáo dục lịch sử
cho học sinh phổ thông trong giai đoạn hiện nay.
Đề tài cũng dựa vào lí luận Tâm lí học, Giáo dục học, Phƣơng pháp dạy
học lịch sử của các nhà khoa học giáo dục và giáo dục lịch sử, cùng một số
vấn đề có liên quan.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài luận văn vận dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau trong quá trình
nghiên cứu nhƣ phƣơng pháp lịch sử, phƣơng pháp lôgic, phƣơng pháp phân
tích, so sánh. Nhƣng do tính chất và đặc trƣng của đề tài thuộc lĩnh vực lí luận
về phƣơng pháp dạy học, nên chúng tôi tập trung vào bốn nhóm sau:
- Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các tài liệu về Tâm lí học, Giáo dục
học, Phƣơng pháp dạy học bộ môn, nghiên cứu chƣơng trình, nội dung sách
giáo khoa lớp 11 và các nguồn tƣ liệu khai thác trên mạng Internet liên quan
đến dạy học.
- Nghiên cứu thực tiễn qua điều tra, khảo sát, phỏng vấn, bảng hỏi ... Tác


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
giả tìm hiểu, nghiên cứu chƣơng trình SGK LS lớp 11 THPT – chƣơng trình
chuẩn để xác định vị trí kiến thức trọng tâm, kiến thức tham khảo... Trên cơ
sở đó đề xuất các hình thức, biện pháp khai thác tƣ liệu trên Internet trong

trƣờng THPT.
8. Cấu trúc của luận văn.
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn
gồm 3 chƣơng nội dung:
Chƣơng 1. Khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS ở
trƣờng THPT – Một số vấn đề lí luận và thực tiễn
Chƣơng 2. Phƣơng pháp khai thác tƣ liệu trên Internet trong dạy học
LSTG (1917 – 1945), lớp 11 THPT – chƣơng trình chuẩn
Chƣơng 3. Sử dụng tƣ liệu trên Internet trong dạy học LSTG (1917 –
1945), lớp 11 THPT – chƣơng trình chuẩn

NỘI DUNG
Chƣơng 1
KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG TƢ LIỆU TRÊN INTERNETTRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – MỘT SỐ VẤN
ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1. Cơ sở lí luận và xuất phát của đề tài
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản sử dụng trong đề tài


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
Trong đề tài có các khái niệm quan trọng cần phải làm rõ gồmkhai thác
và sử dụng, tƣ liệu và tài liệu, tƣ liệu lịch sử và tài liệu lịch sử, khai thác và sử
dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS.
* Khai thác và sử dụng
Theo từ điển tiếng Việt, “Khai thác” là “Tiến hành hoạt động để thu lấy
những nguồn lợi có sẵn trong thiên nhiên”. Hoặc có thể hiểu theo nghĩa thứ
hai là “Phát hiện và sử dụng những cái có ích ẩn giấu hoặc chưa được sử

liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến các sự kiện, nhân vật, địa danh hoặc
một khái niệm được đề cập đến trong nội dung bài giảng
Nhƣ vậy, tài liệu lịch sử có thể là một bài viết, một bức tranh, một đoạn
phim... đó là tất cả những gì có thể cung cấp thông tin cho nội dung bài giảng.
Nếu tài liệu đƣợc chọn lọc kĩ lƣỡng, sẽ làm cho bài giảng trở nên sống động,
hấp dẫn và phong phú, giúp học sinh không bị “hiện đại hóa lịch sử”. Qua đó
phát huy tính tích cực, độc lập của HS trong dạy học LS ở trƣờng THPT.
Ví dụ khi học về bài 17 “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)”,
GVcó thể sử dụng các tài liệu bài viết, tranh ảnh và phim tƣ liệu về các nhân
vật tiêu biểu nhƣ Mutxolini và Hitle. Đây là những nhân vật trùm sỏ của chủ
nghĩa phát xít, cùng với Nhật Bản đã gây ra cuộc chiến tranh thế giới thứ hai
(1939 -1945)...
Nói tóm lại, có thể hiểu tài liệu LS nằm trong tƣ liệu LS. Tài liệu lịch sử
hẹp hơn tƣ liệu LS, là phần quan trọng cấu thành tƣ liệu LS, phục vụ cho quá
trình nghiên cứu hay học tập lịch sử. Điểm khác nhau là tƣ liệu là nguồn sử
liệu cả về vật thể hay sử liệu thành văn, chƣa bị tác động hay chỉnh sửa bởi
tác động của con ngƣời, tƣ liệu lịch sử phản ánh một cách khá trung thực và
khách quan quá khứ. Tài liệu là nguồn tƣ liệu đã đƣợc các nhà khoa học sử
dụng và tác động vào đó để biến thành nguồn tài liệu phục vụ cho mục đích
nghiên cứu của mình. Trong giáo dục, tài liệu lịch sử mang tính định hƣớng
bởi lẽ những tƣ liệu lịch sử đƣợc các nhà khoa học, nhà giáo dục sử dụng để
phục vụ cho những nhiệm vụ khác nhau nhƣ tài liệu giáo dục, tài liệu phục vụ
nghiên cứu lịch sử...


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
* Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong DHLS
Là việc tìm kiếm các nguồn thông tin trên mạng Internet nhƣ các văn
bản, hình ảnh, âm thanh...phục vụ cho việc DHLS, góp phần nâng cao chất

tò mò là những đặc điểm của thiếu niên. Nó mở rộng tâm hồn để hấp thụ cái
mới, cái thú vị và lớn lao, như cái bọt biển thấm hút những tin tức khác nhau,
song xu hướng ưu thế của tính ham hiểu biết có thể khác nhau... ” [61;tr. 153]
Những vấn đề nêu trên là cơ sở quan trọng để sử dụng phƣơng pháp dạy
học mang tính chất nghiên cứu đặc trƣng môn học. Với những đặc điểm tâm lí
đó, những phƣơng pháp dạy học dƣới dạng trình bày tóm tắt, thông báo nội
dung sách giáo khoa một cách máy móc, đơn điệu... không còn phù hợp với
yêu cầu học tập và khả năng tƣ duy của học sinh. Vì vậy, mục đích của việc
sử dụng tƣ liệu trên mạng Internet trong dạy học lịch sử không chỉ giúp học
sinh hiểu rõ, hiểu đúng các sự kiện, hiện tƣợng mà còn nhằm tới việc hình
thành phƣơng pháp tự học theo đặc trƣng của môn học.
Do đặc tính cơ bản là muốn tự khẳng định mình, muốn tự lực, độc lập,
nên hứng thú của học sinh THPT đã phát triển mạnh, nhƣ hứng thú đọc sách,
hứng thú học tập, hứng thú nhận thức nói chung... Vì vậy nếu từ bài giảng,
ngƣời thầy biết cách gợi mở khả năng tự lực trong từng học sinh, thì chắc
chắn năng lực tiếp thu kiến thức, cũng nhƣ nhu cầu tự học của các em sẽ nâng
lên một bƣớc quan trọng.
Đặc điểm tâm lí nêu trên giúp chúng ta hiểu rõ đặc điểm nhận thức của
học sinh trong học tập nói chung và học tập môn lịch sử nói riêng. Trong
DHLS, nếu GV thƣờng xuyên khai thác tƣ liệu trên Internet góp phần phát
triển tƣ duy tích cực học tập lĩnh hội kiến thức HS trong học tập LS. Nguồn tƣ
liệu đa dạng phong phú đa dạng trên Internet giúp HS khắc sâu kiến thức lĩnh
hội đƣợc trong SGK, đồng thời giúp các em nhớ lâu kiến thức.
1.1.3. Đặc trưng của kiến thức lịch sử và con đường hình thành kiến
thức cho học sinh trong DHLS ở trường THPT
Học tập lịch sử là học những sự kiện, hiện tƣợng đã qua không tái diễn
trở lại. Vì vậy, học sinh không thể trực quan sinh động sự kiện, hiện tƣợng


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế



Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
nguyên nhân xuất hiện, phát sinh, phát triển, diệt vong của một sự kiện lịch
sử, phải biết lịch sử là một quá trình phát triển liên tục biện chứng...
Nhƣ vậy, để nhận thức lịch sử một cách chính xác, đầy đủ là cả một quá
trình đòi hỏi sự nỗ lực cao nhất của học sinh – chủ thể nhận thức. Chúng ta có
thể khái quát quá trình nhận thức và hành động của học sinh trong học tập lịch
sử diễn ra qua ba giai đoạn nhƣ sau.
1. Học sinh nhận thức những sự kiện quan trọng cụ thể của lịch sử thế giới,
dân tộc, địa phƣơng... Sự tiếp xúc của học sinh với những tri thức này mang tính
chất gián tiếp thông qua giáo viên và tài liệu sẽ tạo thành những tri giác và biểu
tƣợng lịch sử, đó là giai đoạn nhận thức cảm tính trong học tập lịch sử.
2. Ở giai đoạn tiếp theo bằng sức mạnh của tƣ duy trừu tƣợng thông qua
hoạt động tích cực độc lập của học sinh, học sinh đi đến những tri thức cụ thể,
trừu tƣợng, xử lý tri thức cụ thể. Đây là giai đoạn nhận thức lý tính của lịch
sử. Trên cơ sở đó, học sinh sẽ nắm đƣợc nội hàm của các khái niệm lịch sử và
nắm đƣợc cốt lõi của vấn đề.
3. Nhƣng việc học tập lịch sử không chỉ dừng lại ở đấy mặc dù các khái
niệm là nhận thức lý tính – vẫn là giai đoạn nhận thức. Trong giai đoạn tiếp
theo học sinh học cách vận dụng tri thức đã học để tạo ra trong tƣ duy những
mối liên hệ mới giữa tri thức cũ và những điểm mới chƣa biết, sau đó là sử
dụng kiến thức về quá khứ, hiểu hiện tại để hành động trong thực tiễn, phù
hợp với yêu cầu, trình độ của học sinh.
Qua đó có thể hệ thống con đƣờng hình thành kiến thức LS cho HS ở
trƣờng THPT.
Con đƣờng hình thành kiến thức LS cho HS ở trƣờng THPT
Cung
cấp sự


Phải đƣợc tiến hành dƣới sự hƣớng dẫn, chỉ đạo và tổ chức
của GV
Hình 1.1. Sơ đồ về con đƣờng hình thành kiến thức LS cho HS ở trƣờng
THPT [30; tr41-44]
Tóm lại, nhận thức lịch sử cũng giống quá trình nhận thức nói chung:
“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực
tiễn là con đường biện chứng của nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực
khách quan” (Lênin). [48;tr. 270] Điểm khác của nhận thức lịch sử là xuất
phát từ sự kiện, từ việc tri giác sử liệu để tạo biểu tƣợng, nắm đƣợc các khái
niệm lịch sử, rút ra quy luật, nêu bài học kinh nghiệm quá khứ cho nhận thức
hoạt động thực tiễn ở hiện tại. Do đó, trọng dạy học lịch sử bên cạnh việc phải
tái hiện bức tranh quá khứ đúng nhƣ nó tồn tại qua nhiều nguồn tài liệu thì
điều quan trọng là phải phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập của học sinh.
Từ đặc điểm nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử nêu trên,
chúng tôi thấy rằng sử dụng tƣ liệu trên mạng Internet trong dạy học lịch sử
vừa phù hợp với đặc điểm nhận thức của lứa tuổi học sinh THPT – lứa tuổi
hiếu động, ƣa khám phá và thích tự khẳng định mình, vừa phù hợp với đặc
điểm nhận thức lịch sử - thông qua tƣ liệu lịch sử để „dựng lại” lịch sử, từ đó
phát huy tính tích cực trong nhận thức của học sinh, để học sinh hiểu lịch sử
và qua đó giáo dục học sinh.
1.1.4.Vai trò, ý nghĩa của việc khai thác và sử dụng tư liệu trên mạng
Internet trong DHLS ở trường THPT
1.1.4.1.Vai trò


Đề tài: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế
giới (1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn
Internet đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc dạy và học nói
chung, dạy và học lịch sử nói riêng đối với cả GV và HS, cụ thể.

- Đối với HS
Trong học tập lịch sử, HS không thể “trực tiếp quan sát” những sự kiện
lịch sử mà chỉ có thể “nhận thức được một cách gián tiếp thông qua các tài
liệu được lưu lại”. [30; tr41-44]Chính vì vậy, khai thác và sử dụng tƣ liệu
Internet trong DHLS giúp học sinh đƣợc tiếp cận với nhiều nguồn tƣ liệu
ngoài SGK, giúp HS khắc sâu kiến thức và có thể hệ thống và khái quát đƣợc
nội dung bài học.
Khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet đóng vai trò rất quan trọng
trong việc giáo dục HS. Qua việc đƣợc GV hƣớng dẫn và giao nhiệm vụ khai
thác tƣ liệu Internet HS sẽ đƣợc rèn luyện kĩ năng sử dụngCNTT. Bên cạnh
đó, trong quá trình khai thác nguồn tƣ liệu, học sinh còn hình thành đƣợc các
kĩ năng nhƣ: đọc, chọn lọc thông tin, tổng hợp, nhận xét, đánh giá... hoặc kĩ
năng thuyết trình, thảo luận nhóm.
Nhƣ vậy, việc khai thác và sử dụng tƣ liệu Internet là một khâu rất quan
trọng góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học LS ở trƣờng THPT hiện nay.
Hỗ trợ đắc lực cho GV trong việc chuẩn bị tƣ liệu phục vụ cho bài giảng,
đồng thời tăng tính hiệu quả cho bài học. Do đó trong quá trình DH, GV cần
tích cực sử dụng biện pháp này và định hƣớng cho HS cách khai thác tƣ liệu
Internet phục vụ cho việc học tập.
1.1.4.2.Ý nghĩa
Việc khai thác và sử dụng tƣ liệu Internet trong DHLS có ý nghĩa rất
quan trọng trong việc bồi dƣỡng kiến thức, giáo dục tƣ tƣởng, thái độ và phát
triển kĩ năng học tập cho HS theo định hƣớng, mục tiêu giáo dục, cụ thể
Về kiến thức
Thứ nhất, sử dụng tư liệu trên Internet góp phần quan trọng vào quá
trình cung cấp sự kiện, tạo biểu tượng và làm phong phú,đa dạng kiến thức
HS đã lĩnh hội được trong SGK