TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 34 (2008 - 2012)
ĐỀ TÀI:
BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Giáo viên hướng dẫn
ThS. NGUYỄN PHAN KHÔI
Sinh viên thực hiện
Họ Tên : LÊ THỊ NGỌC TUYẾT
Mssv : 5085935
: Luật Thương Mại K34
Lớp
Cần Thơ, tháng 5 năm 2012
LỜI CÁM ƠN
Sau khi hoàn thành xong luận văn cử nhân Luật này, đồng nghĩa với việc kết thúc
khóa học tại ngôi trường Đại học cần thơ mà em đã gắn bó trong suốt bốn năm qua. Với
tâm trạng vừa vui vừa buồn đan xen lẫn nhau, vui vì mình đã hoàn thành xong việc học
tập bậc đại học và đã trở thành một cử nhân ngành Luật, với những kiến thức học được tại
trường như một hành trang để em có thể vững tin bước và cuộc đời, buồn vì phải chia tay
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG BẢO VỆ LUẬN VĂN
. .................................................................................................................................................
. .................................................................................................................................................
. .................................................................................................................................................
. .................................................................................................................................................
. .................................................................................................................................................
. .................................................................................................................................................
MỤC LỤC
Lời nói đầu ....................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH
1.1 Khái niệm về bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam và một số nước tiêu
biểu trên thế giới ........................................................................................................... 4
1.1.1 Khái niệm về bí mật kinh doanh của một số nước trên thế giới............................... 4
1.1.2 Khái niệm về bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam ...................................... 6
1.2 Lược sử hình thành và vấn đề bảo hộ bí mật kinh doanh..................................... 6
1.2.1. Bảo hộ bí mật kinh doanh trước khi có Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 .....................6
1.2.2 Bảo hộ bí mật kinh doanh sau khi có Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 .........................8
1.3 Phân biệt giữa thông tin bí mật, bí quyết kỹ thuật và bí mật thương mại ........... 9
1.3.1 Thông tin bí mật .................................................................................................... 9
1.3.2 Bí mật thương mại ................................................................................................. 10
1.3.3 Bí quyết kỹ thuật .................................................................................................... 11
1.4 Khái niệm, ý nghĩa của việc bảo hộ bí mật kinh doanh ........................................ 13
1.4.1 Bảo hộ bí mật kinh doanh... ................................................................................... 13
1.4.2 Ý nghĩa của việc bảo hộ bí mật kinh doanh... ......................................................... 13
1.5 Vai trò của bí mật kinh doanh đối với doanh nghiệp............................................ 14
1.6 Sự cần thiết phải bảo hộ bí mật kinh doanh... ....................................................... 15
1.7 Chính sách tự bảo mật của chủ sở hữu đối với bí mật kinh doanh ...................... 16
1.8 So sánh giữa bí mật kinh doanh với sáng chế........................................................ 16
1.8.1 Khái quát chung về bí mật kinh doanh và sáng chế..... ........................................... 16
1.8.2 Một số ví dụ trong thực tiễn chứng minh mối liên hệ giữa bí mật kinh doanh và
sáng chế.......................................................................................................................... 19
1.8.3 Mối liên hệ giữa bí mật kinh doanh và sáng chế trong một chương trình máy tính
2.9.2 Xử lý xâm phạm bằng biện pháp hành chính… ...................................................... 55
2.9.3 Xử lý xâm phạm bằng biện pháp hình sự…. ........................................................... 56
2.9.4 Xử lý xâm phạm bằng biện pháp khẩn cấp tạm thời ............................................. 57
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM TĂNG CƯỜNG BẢO HỘ
QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI BÍ MẬT KINH DOANH
3.1 Thực tiễn về bảo hộ bí mật kinh doanh ................................................................. 59
3.1.1 Những hạn chế trong pháp luật về bảo hộ bí mật kinh doanh ................................ 61
3.1.2 Ý thức chưa cao của chủ sở hữu trong việc bảo hộ bí mật kinh doanh ................... 64
3.1.3 Nhận thức của xã hội về bí mật kinh doanh chưa cao .......................................... 64
3.2 Những giải pháp và một số kiến nghị nhằm tăng cường việc bảo hộ quyền sở
hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh ................................................................ 65
3.2.1 Các giải pháp hoàn thiện trong Luật sở hữu trí tuệ ............................................... 65
3.2.2 Nâng cao nhận thức của chủ sở hữu trong việc bảo vệ bí mật kinh doanh của
mình
...................................................................................................................................... 67
3.2.3 Một số gợi ý – chiến lược bảo hộ cho các doanh nghiệp sở hữu bí mật kinh
doanh
...................................................................................................................................... 67
3.2.4 Nâng cao nhận thức của xã hội về bí mật kinh doanh
......................................... 71
Kết luận ......................................................................................................................... 73
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
1
Asean Free Trade Area (Khu vực mậu dịch tự do Asean).
Asia-Pacific Economic Cooperation (Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương).
3
World Trade Organization (Tổ chức thương mại thế giới).
2
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
1
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
cách tiếp cận những thông tin này theo cách không lành mạnh. Việc không hiểu rõ về
pháp luật đối với bí mật kinh doanh sẽ là một điểm bất lợi khi ta hội nhập. Đó là lý do
người viết chọn đề tài: “Bảo hộ bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam” để làm đề
tài tốt nghiệp.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn tập trung làm rõ những vấn đề lý luận, bản chất, nội dung, của các dấu
hiệu dùng để nhận biết bí mật kinh doanh, vai trò và ý nghĩa của việc bảo hộ. Vì thế
người viết đã có sự nghiên cứu về sự hình thành pháp luật về bảo hộ quyền SHCN đối với
các dấu hiệu dùng để nhận biết và việc bảo hộ bí mật kinh doanh trên thế giới và ở Việt
Nam. Từ đó đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao
hiệu quả của hoạt động bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với đối tượng này.
3. Phạm vi nghiên cứu
Có thể nói vấn đề bảo hộ bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam là một phần
Kết luận.
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
3
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
CHƯƠNG I
LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH
Nhu cầu bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp trong đó có bí mật kinh doanh xuất hiện
cùng với sự phát triển của giao lưu thương mại nhằm bảo vệ quyền của chủ sở hữu đối
với các đối tượng sở hữu công nghiệp nói chung. Vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công
nghiệp nói chung và bí mật kinh doanh nói riêng vẫn không ngừng vận động và phát triển
theo hướng mở rộng các quyền năng cho chủ sở hữu. Vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công
nghiệp trong đó có bí mật kinh doanh không chỉ là vấn đề riêng lẻ của từng quốc gia mà
nó chính là vấn đề mang tính toàn cầu trong bối cảnh tự do hóa, toàn cầu hóa thương mại
hiện nay. Trong chương I này người viết nêu lên khái quát chung về vấn đề bảo hộ bí mật
kinh doanh theo pháp luật Việt nam cũng như ở một số nước trên thế giới, đồng thời cũng
nêu lên được ý nghĩa và sự cần thiết của việc bảo hộ đối với bí mật kinh doanh.
1.1 Khái niệm về bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam và một số nước tiêu
biểu trên thế giới
1.1.1. Khái niệm về bí mật kinh doanh của một số nước trên thế giới
Bí mật thương mại (Trade Secret) hay có thể gọi là bí mật kinh doanh, khác với
Việt Nam, pháp luật một số nước quy định tương đối rõ ràng về bí mật kinh doanh cụ thể
như:
Ở nước Mỹ thì theo khoản 4 Điều 1 của “Luật bí mật thương mại thống nhất” (The
Bí mật phải được kiểm soát;
Bí mật phải quan trọng và hữu ích;
Bí mật thương mại không được nhiều người biết đến trong một trạng thái công
khai sẵn có hay dễ dàng tiếp cận”.5
Ở Trung Quốc trong “Luật chống cạnh tranh không bình đẳng” (The Unfair
Competition law) định nghĩa: “Bí mật thương mại có thể hiểu là những thông tin kỹ thuật
hay hoạt động mà không được công chúng biết đến, có tiềm lực kinh tế và tính khả dụng
của chúng trên thực tế”.6
Những quy định trên được xem như là một định nghĩa khá đầy đủ và chi tiết về bí
mật thương mại. Theo đó, một số loại thông tin mật được xem là bí mật thương mại đã
được liệt kê tương đối đầy đủ và rõ ràng.
Như vậy, các hệ thống pháp luật trên thế giới như luật của Mỹ, Nhật Bản cũng như
Trung Quốc quy định khá rõ về bí mật thương mại hay có thể gọi là bí mật kinh doanh.
Mặc dù, ở các nước cũng có một số điểm khác nhau nhưng điểm chung nhất của các định
nghĩa về bí mật thương mại tại các hệ thống pháp luật thông thường những điều kiện đó
là:
Thông tin bí mật đó phải đảm bảo tính bí mật;
Thông tin bí mật phải được chủ sở hữu áp dụng các biện pháp bảo mật;
Thông tin bí mật phải có giá trị trong thương mại và mang lại lợi thế cạnh tranh
cho các chủ sở hữu nắm giữ thông tin đó.
5
The Unfair Competition Prevention Act 1993, truy cập ngày 12/11/2011
6
Law against Unfair Competition Of the People,s Republic of China.1993, ,
truy cập ngày 4/12/2011
1.2.1 Bảo hộ bí mật kinh doanh trước khi có Luật sở hữu trí tuệ năm 2005
Trước khi có văn bản pháp luật điều chỉnh bí mật kinh doanh thì bí mật kinh doanh
đã được biết đến qua các phương thuốc, bài thuốc gia truyền thông qua công thức của bài
thuốc (tên vị thuốc, liều lượng), cách bào chế, cách gia giảm. Theo đó, bài thuốc gia
truyền là bài thuốc kinh nghiệm lâu đời của của một dòng tộc, gia đình truyền lại có hiệu
quả điều trị một loại bệnh nhất định, có tiếng ở vùng và được mọi người tín nhiệm cũng
như được cơ quan Nhà Nước (Hội đông y, Y tế xã/Phường...) công nhận. Khi đó họ cũng
đã nhận thức được phải bảo vệ bí mật- phương pháp chế biến thuốc gia truyền của mình
bằng cách họ chỉ truyền cho người thân trong gia đình, dòng tộc từ đời này sang đời khác.
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
6
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Tương tự, trước khi có văn bản pháp luật điều chỉnh thì bí mật kinh doanh cũng
được nhắc đến với thuật ngữ: “Bí quyết” trong các quy trình về chuyển giao công nghệ.
Tại khoản 5 Điều 2 Nghị định số 45/1998/NĐ-CP ngày 1/7/1998 quy định chi tiết về
chuyển giao công nghệ: “Bí quyết là những kinh nghiệm, kiến thức, thông tin kỹ thuật
quan trọng, mang tính chất bí mật được tích lũy, khám phá trong quá trình nghiên cứu,
sản xuất, kinh doanh, có khả năng tạo ra những dịch vụ, sản phẩm có chất lượng cao,
đem lại hiệu quả kinh tế lớn, có khả năng tạo ra lợi thế kinh doanh trên thị trường”.7
Trong giai đoạn này mặc dù Việt Nam chưa tham gia vào Thỏa ước về các khía
cạnh thương mại về sở hữu trí tuệ (TRIPS), song các điều khoản TRIPS đã được nêu khá
đầy đủ trong Hiệp định thương mại Việt – Mỹ ký ngày 14/7/2000 giữa hai chính phủ Việt
Nam và Hoa kỳ. Hiệp định này mở ra một cơ hội, song cũng là một thách thức cho quá
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
quả thử nghiệm hoặc dữ liệu bí mật được nộp trình cho bên đó sau khi Hiệp định này có
hiệu lực, nếu không được phép của người đã nộp trình dữ liệu đó, không người nộp đơn
phê duyệt sản phẩm nào khác được sử dụng các dữ liệu đó làm dữ liệu hỗ trợ cho đơn
trong một thời hạn thích hợp kể từ khi dữ liệu được nộp trình. Nhằm mục đích đó, thời
hạn thích hợp thông thường không ít hơn 05 năm kể từ ngày bên đó phê duyệt đơn của
người đã trình dữ liệu để xin phép đưa sản phẩm của mình ra thị trường, có tính đến tính
chất của dữ liệu và sự đầu tư, chi phí trong việc tạo ra dữ liệu đó (Theo khoản 5, khoản 6
Điều 9 Hiệp định thương mại Việt – Mỹ).
Ngày 3/10/2000 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 54/2000/NĐ-CP về bảo hộ
quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại và
bảo hộ quyền chống cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến sở hữu công nghiệp. Bên
cạnh đó, tháng 5 năm 2005 Bộ luật dân sự 1995 được sửa đổi bổ sung (gọi tắt là bộ luật
dân sự 2005). Bộ luật dân sự 2005 thay thế Bộ luật dân sự 1995 từ ngày 01/01/2006.
Trong Bộ luật dân sự 2005, các quy định về sở hữu trí tuệ đã được đơn giản và thu hẹp
nhiều. Tuy nhiên, bí mật kinh doanh - đối tượng quyền sở hữu công nghiệp đã được pháp
luật ghi nhận và bảo hộ theo khoản 1 Điều 750 Bộ luật dân sự 2005 quy định “Đối tượng
quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch
tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý”.
1.2.2 Bảo hộ bí mật kinh doanh sau khi có Luật sở hữu trí tuệ năm 2005
Kế thừa Nghị định 54/2000/NĐ-CP, Bộ luật dân sự 2005. Luật sở hữu trí tuệ (luật
SHTT – Luật số 50/2005/QH10) có hiệu lực ngày 01/07/2006. Đây là luật chuyên nghành
về sở hữu trí tuệ đầu tiên của Việt Nam. Sự ra đời của Luật sở hữu trí tuệ đã thay thế gần
như toàn bộ các nghị định và văn bản hướng dẫn về từng lĩnh vực sở hữu trí tuệ trước đó.
Luật sở hữu trí tuệ cũng thống nhất và tập hợp các quy định về sở hữu trí tuệ rải rác trong
các văn bản trước đây trong một luật chuyên nghành với sự phân định rõ thành 3 lĩnh vực:
bản quyền, sở hữu công nghiệp trong đó có bí mật kinh doanh là một trong các đối tượng
của quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
quan hệ đan xen lẫn nhau.
1.3.1 Thông tin bí mật (Undisclosed Information) là thuật ngữ được dùng rất phổ
biến và phạm vi bảo hộ lại khá rộng lớn, đồng thời cũng là đối tượng của quyền sở hữu trí
tuệ trong pháp luật thương mại quốc tế. Thông tin bí mật đã được quy định chính thức
trong “Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ”
(Trade Related Aspects of Intellectural Property Right- Hiệp định TRIPS) có hiệu lực từ
ngày 01/01/1995 tại tất cả các nước thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO.
Thông tin bí mật theo quy định tại khoản 2 Điều 1 của Hiệp định TRIPS, Thông tin
bí mật là một trong các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ mà các nước thành viên của
WTO phải có nghĩa vụ phải bảo hộ. Tuy nhiên, trong các quy định của Hiệp định TRIPS
chúng ta không tìm thấy sự giải thích cụ thể về thông tin bí mật, thay vào đó hiệp định chỉ
đưa ra những tiêu chí để thông tin bí mật được bảo hộ. Theo khoản 2 Điều 39 của hiệp
định TRIPS quy định thông tin bí mật được bảo hộ khi thoả mãn 3 điều kiện:
Có tính chất bí mật nghĩa là các thông tin đó không phổ biến hoặc không dể dàng
tiếp cận thông tin đó dưới dạng thông tin toàn bộ, tức là dưới dạng ghép nối theo
trật tự chính xác mọi chi tiết của thông tin đó với những người thường xuyên giải
quyết với các loại thông tin như vậy;
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
9
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Có giá trị thương mại vì nó có tính chất bí mật;
Được người kiểm soát hợp pháp thông tin đó giữ bí mật bằng các biện pháp hợp lý.
Theo hướng dẫn của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) về thực hiện hiệp định
TRIPS, khi giải thích về Điều 39, văn bản này nêu rõ “Thông tin bí mật có thể được gọi là
10
TS. Nguyễn Thị Quế Anh (2004), một số vấn đề về bảo hộ bí mật kinh doanh và hoàn thiện pháp luật về bảo hộ bí mật kinh
doanh ở Việt Nam, Tạp chí khoa học, Đại học quốc gia Hà Nội
11
Nguyễn Thái Mai, Khái niệm thông tin bí mật - đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ trong pháp luật thương mại quốc tế, Tạp chí
Nhà nước và pháp luật (2010).
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
10
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
nghiệp một ưu thế cạnh tranh đều được coi là bí mật thương mại. Bí mật thương mại bao
gồm bí mật về sản xuất về công nghiệp và những bí mật về kinh doanh”.12
Theo từ điển luật học Việt Nam, bí mật thương mại là “Những điều mà thương
nhân giữ kín khi thực hiện hành vi thương mại. Ví dụ như bí quyết công nghệ, bí mật về
tài khoản ở ngân hàng, bí mật về hồ sơ đấu thầu, bí mật về những thông tin trong những
quan hệ về môi giới, đại diện thương mại, đại diện thương mại, uỷ thác mua bán hàng
hoá”. 13 Mặc dù có nhiều cách giải thích khác nhau về bí mật thương mại nhưng điểm
chung nhất là:
Khẳng định bí mật thương mại tồn tại dưới dạng các thông tin về lĩnh vực khoa
học kỹ thuật, và các hoạt động sản xuất kinh doanh;
Không hạn chế phạm vi các thông tin được pháp luật bảo hộ mà chỉ quy định các
điều kiện như tính bí mật, tính thương mại và được chủ sở hữu áp dụng các biện
pháp bảo mật.
1.3.3 Bí quyết kỹ thuật (Know-how) là thuật ngữ được dùng khi nói đến các
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
11
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Trong pháp luật của liên minh Châu Âu thì bí quyết kỹ thuật (Know-how) được
giải thích là “một bộ thông tin công nghệ có tính bí mật, tính giá trị và được xác định
dưới bất kỳ hình thức phù hợp nào. 17
Tương tự, tại khoản 1 Điều 3, Luật chuyển giao công nghệ của Việt Nam năm
2006 có nêu bí quyết kỹ thuật là một trong các đối tượng chủ yếu của hợp đồng chuyển
giao công nghệ và được giải thích như sau “Bí quyết kỹ thuật là thông tin được tích luỹ,
khám phá trong quá trình nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh của chủ sở hữu công nghệ có
ý nghĩa quyết định chất lượng khả năng cạnh tranh của công nghệ, sản phẩm công nghệ”.
Với các quy định trên, chúng ta thấy bí quyết kỹ thuật là một dạng của thông tin bí mật.
Hay nói cách khác khi đề cập đến thuật ngữ “Bí quyết kỹ thuật” là muốn nói đến các
thông tin, dữ liệu thuộc về lĩnh vực kỹ thuật.
Như vậy, trong phạm vi đề tài: “Bảo hộ bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt
Nam” người viết chỉ dừng lại ở phạm vi bảo hộ bí mật kinh doanh - đối tượng được bảo
hộ theo pháp luật Việt Nam. Theo đó, bí mật kinh doanh được bảo hộ là kết quả của quá
trình đầu tư, nghiên cứu sáng tạo thể hiện qua tri thức thông tin; có khả năng tạo ra giá trị
kinh tế khi sử dụng trong kinh doanh; và chưa được bộc lộ đến mức những người khác có
thể dễ dàng có được. Tuy nhiên, trong Hiệp định thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ
ký ngày 14/7/2000 tại Điều 9 lại quy định bảo hộ đối với “thông tin bí mật” hay “Bí mật
thương mại” nhưng Luật sở hữu trí tuệ hiện hành lại quy định bảo hộ đối với “bí mật kinh
doanh”. Vậy hai thuật ngữ này được hiểu như thế nào, phải chăng là chúng mâu thuẫn
của phía thứ ba.
Một số loại thông tin có thể được bảo hộ với danh nghĩa bí mật kinh doanh như:
Bí mật kinh doanh có thể bao gồm thông tin liên quan đến một công thức, mẫu
hàng, thiết bị hoặc tập hợp các thông tin khác mà được sử dụng trong một thời gian nhất
định trong một doanh nghiệp. Thông thường, bí mật kinh doanh là thông tin kỹ thuật dùng
trong quá trình sản xuất hàng hoá.
Bí mật kinh doanh có thể liên quan đến chiến lược tiếp thị, xuất khẩu hoặc bán
hàng, hay phương pháp lưu trữ tài liệu hoặc các quy trình và thủ tục quản lý kinh doanh,
kể cả phần mềm dùng cho các hoạt động kinh doanh.
Bên cạnh đó cũng có các dạng bí mật kinh doanh tiềm năng như: thông tin kỹ
thuật, khoa học và tài chính, kế hoạch kinh doanh, quy trình kinh doanh, danh sách khách
hàng chủ chốt, danh sách nhà cung cấp đáng tin cậy hoặc nhà cung cấp đặt biệt, bản mô tả
đặt điểm kỹ thuật của sản phẩm, tính năng của sản phẩm, giá mua nguyên vật liệu thô, dữ
liệu thử nghiệm, hình vẽ hoặc hình vẽ phác thảo kỹ thuật, thông số kỹ thuật chế tạo, công
thức nấu ăn độc quyền, công thức tính toán, nội dung của sổ ghi chép trong phòng thí
nghiệm, cơ cấu tiền lương của công ty, giá sản phẩm và mức chi cho hoạt động quảng
cáo, mã nguồn, mã máy, cơ sở dữ liệu điện tử, hợp đồng chứa các chi tiết về ràng buộc thị
trường, tài liệu quảng cáo hay tiếp thị đang được xây dựng.
1.4.2 Ý nghĩa của việc bảo hộ bí mật kinh doanh
Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, để đáp ứng nhu cầu và mong muốn mới
ngày càng gia tăng của khách hàng do đó các doanh nghiệp cần phải tạo ra các loại hàng
hoá và dịch vụ mới hoặc cải tiến chúng. Đối với một doanh nghiệp đang hoạt động hay
một doanh nghiệp mới muốn tồn tại, phát triển và đứng vững trong môi trường này cần
phải có đủ năng lực tạo ra hay tiếp nhận được các thông tin hữu ích cần thiết. Vì thế các
18
Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2003,tr.39
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
doanh của công ty Coca-cola. Cho đến nay công ty Coca-cola vẫn là doanh nghiệp duy
nhất có thể sản xuất được loại nước uống ưa chuộng này. Có thể nói, Coca-cola đã thể
hiện đẳng cấp của mình trên thị trường vì khi nhắc đến Coca-cola thì không ai không biết
đến công ty sản xuất ra nó chính là Công ty Coca-cola.
Hai là, có ưu thế trong cạnh tranh với các đối thủ do việc có được bí mật kinh
doanh. Theo đó, một doanh nghiệp phát triển một quy trình để sản xuất sản phẩm của
mình cho phép sản xuất ra hàng hóa với phương thức hiệu quả hơn về nhiều mặt nhất là
mặt chi phí. Quy trình này trên thực tế đã tạo ra ưu thế cạnh tranh hơn cho các đối thủ
cạnh tranh bởi doanh nghiệp đã tạo ra sản phẩm hàng loạt mà ít tốn kém chi phí và thời
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
14
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
gian. Do vậy doanh nghiệp này đã đánh giá quy trình này như một bí mật kinh doanh và
không muốn đối thủ cạnh tranh biết được bí mật kinh doanh đó.
1.6 Sự cần thiết phải bảo hộ bí mật kinh doanh
Trước đây, Việt Nam đang trong quá trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại
Thế giới WTO. Đây là một trong những điều kiện tiên quyết để được gia nhập WTO là
Việt Nam phải thực thi hiệu quả quyền sở hữu công nghiệp nói chung và quyền đối với bí
mật kinh doanh nói riêng. Việc này sẽ góp phần tăng cường đầu tư giữa Việt Nam với các
nước đồng thời cũng là một nhân tố quan trọng để thu hút đầu tư vào Việt Nam.
Ở Việt Nam, khái niệm bí mật kinh doanh cũng như vấn đề bảo vệ, gìn giữ bí mật
kinh doanh còn khá mới mẻ và chưa thực sự được coi trọng. Trong khi đó, bí mật kinh
doanh lại mang đến cho doanh nghiệp nhiều lợi ích, vì thế bí mật kinh doanh luôn bị các
đối thủ cạnh tranh dòm ngó, tiếp cận và thu thập nhằm chiếm đoạt lợi thế của doanh
là chính sách tự bảo mật của chính chủ sở hữu bí mật kinh doanh.
Hãy tưởng tượng, một ngày nào đó không may bí mật kinh doanh của doanh
nghiệp bị rò rỉ ra bên ngoài dù vô tình hay bằng một cách khác như (gián điệp công
nghiệp, nhân viên cũ của công ty bất mãn với công việc mà tiết lộ…) từ doanh nghiệp đó
đến đối thủ cạnh tranh. Nếu điều đó xảy ra, và đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp đó sẽ
thu được lợi ích hay lợi nhuận từ việc tự do lợi dụng sử dụng những thành quả mà doanh
nghiệp đó đã đầu tư thời gian, công sức, tiền bạc để tạo ra bí mật đó. Điều đó có nghĩa là
họ không cần phải chịu bất kỳ chi phí nào, không gặp phải rủi ro nào trong việc thu thập
hoặc phát triển những đổi mới dựa trên bí mật kinh doanh đã được chứng minh của chủ sở
hữu. Do đó, khi doanh nghiệp có được bí mật kinh doanh thì nên thiết lập một chính sách,
một cách thức hợp lý trong việc quản lý để bảo vệ bí mật của mình như: hạn chế số người
biết và tiếp cận đến bí mật đó, và chỉ bộc lộ đối với những người cần phải biết trong quá
trình làm việc. Đồng thời, cách ly những tài liệu có liên quan bằng cách có khóa riêng, có
người trông giữ… Có thể nói thêm, đôi khi chính sách tự bảo mật của chủ sở hữu đối với
bí mật kinh doanh lại tốn kém chi phí hơn cả việc bảo hộ thông thường.
1.8 So sánh giữa bí mật kinh doanh với sáng chế
1.8.1 Khái quát chung về bí mật kinh doanh và sáng chế
Theo khoản 12 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ thì sáng chế “là giải pháp kỹ thuật dưới
dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng
các quy luật tự nhiên”. Nhưng không phải mọi giải pháp kỹ thuật nào cũng được bảo hộ
dưới danh nghĩa sáng chế, nó phải đáp ứng các điều kiện sau đây thì mới được coi là sáng
chế:
Có tính mới;
Có trình độ sáng tạo;
Có khả năng áp dụng công nghiệp.
Bên cạnh đó, sáng chế còn được bảo hộ với danh nghĩa là giải pháp hữu ích. Giải
pháp hữu ích về bản chất là một sáng chế ở trình độ thấp. Điều kiện bảo hộ giải pháp hữu
ích đơn giản hơn, không đòi hỏi yêu cầu về trình độ sáng tạo mà chỉ cần đáp ứng điều
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
những sáng chế có đủ điều kiện để cấp sáng chế thì chúng có thể được bảo hộ với danh
nghĩa bí mật kinh doanh. Tuy nhiên, điều đặc biệt này chỉ có thể được lý giải khi thấy
được sự khác biệt quan trọng nhất giữa sự bảo hộ sáng chế và bảo hộ bí mật kinh doanh là
bảo hộ bằng việc cấp bằng độc quyền sáng chế hay bảo hộ tự động của chủ thể quyền.
Hay có thể nói là sự bộc lộ hay không bộc lộ của việc bảo hộ cụ thể:
Thứ nhất, mục tiêu chung của sáng chế là nhằm khuyến khích sáng tạo và bộc lộ
các sáng tạo bằng việc dành cho người được cấp bằng sáng chế sự độc quyền sở hữu và
sử dụng sáng chế trước tất cả những người khác trong thời gian nhất định và khi thời hạn
bảo hộ kết thúc, sáng chế lại trở thành tài sản chung của xã hội. Đổi lại việc bảo hộ độc
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
17
SVTH: Lê Thị Ngọc Tuyết
Luận Văn Tốt Nghiệp: BẢO HỘ BÍ MẬT KINH DOANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
quyền trong thời hạn tương đối lâu dài cụ thể là 20 năm thì chủ sở hữu phải công khai
sáng tạo của mình, phải tiết lộ thông tin về sáng chế của mình trong những trường hợp
được luật chì định mặc dù chủ sở hữu có các độc quyền đối với sáng chế của họ, tuy
nhiên họ lại không được quyền giữ kín thông tin về các sáng chế đó.
Theo luật thì khi nộp đơn xin cấp bằng độc quyền sáng chế đều yêu cầu người nộp
đơn phải công bố những thông tin về sản phẩm hoặc quá trình được cấp bằng cũng như
phải tạo điều kiện cho những người có khả năng kỹ thuật hiểu và sử dụng thông tin này để
nghiên cứu thêm hoặc ứng dụng công nghệ sau khi sáng chế hết thời hạn độc quyền. Bất
kì người nào quan tâm cũng có thể thu thập được những thông tin như vậy từ văn phòng
cấp Patent, sau khi trả các chi phí cần thiết.
Ngược lại với đặc điểm trên của việc bảo hộ đối với sáng chế, bí mật kinh doanh
được bảo hộ lại nằm trong chính sự bí mật với các cách thức giữ kín, bảo mật của chủ thể,
Copyright: Tài liệu đại học ©