ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
---------------------------

NGUYỄN VĂN THẠCH

SỬ DỤNG PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG TIỆN TRONG
DemoĐỊA
Version
SDK PHỔ THÔNG THEO
DẠY HỌC
LÍ 11- Select.Pdf
TRUNG HỌC

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017


ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
---------------------------

NGUYỄN VĂN THẠCH

SỬ DỤNG PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG TIỆN TRONG

LỜI CẢM ƠN
Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Nguyễn Ngọc Minh, người
thầy đã tận tâm giúp đỡ, hướng dẫn, động viên tác giả trong suốt quá trình thực
hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn các trường THPT Trần Nhân Tông, THPT B Nghĩa Hưng
tỉnh Nam Định đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả TNSP và hoàn thành luận văn.
Xin chân thành cảm ơn trường Đại học sư phạm - Đại học Huế; Khoa Địa lí và Khoa
Sau Đại học trường Đại học Sư phạm Huế đã tạo điều kiện tốt nhất cho tác giả hoàn
thành luận văn này. Tác giả cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các Thầy thuộc tổ
bộ môn LL&PP khoa Địa lí trường Đại học Sư phạm Huế.
Cuối cùng, tác giả bày tỏ lòng biết ơn tới sự giúp đỡ tận tình của các Thầy, Cô
cộng tác TNSP và những người thân trong gia đình đã động viên, giúp đỡ và tạo
mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả hoàn thành luận văn này. Tác giả bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc đến mọi người.
Luận văn này được hoàn thành tại Bộ môn LL&PP dạy học môn Địa Lí, Khoa

Demo Version - Select.Pdf SDK

Địa lí, Trường Đại học sư phạm Huế.

Tác giả luận văn

iii


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA ....................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN.......................................................................................................ii
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................ 4


1.4.1. Cấu trúc chương trình Địa lí 11 THPT ........................................................... 29
1.4.2. Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí lớp 11 THPT .......................... 29
1.4.3. Mục tiêu của chương trình sách giáo khoa địa lí lớp 11 THPT ...................... 31
1.5. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh lớp 11 THPT ................................. 31
1.5.1. Hoạt động học tập ........................................................................................... 31
1.5.2. Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ ................................................................... 32
1.6. Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học địa lí ở trường THPT ....................... 32
1.6.1. Mục tiêu, đối tượng, địa điểm, thời gian, phương pháp khảo sát điều tra ...... 32
1.6.2. Phân tích thực trạng sử dụng phương tiện dạy học trong Địa lí 11 ................ 33
1.6.3. Kết luận chung ................................................................................................ 37
Chương 2 SỬ DỤNG PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG TIỆN TRONG DẠY HỌC
ĐỊA LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC
2.1. Khả năng sử dụng phối hợp các phương tiện dạy học trong Địa lí 11 THPT….38
2.1.1. Khả năng của sách giáo khoa và chương trình địa lí 11 ................................. 38
2.1.2. Cơ sở vật chất và kĩ thuật của nhà trường ảnh hưởng đến sử dụng phương tiện
dạy học của giáo viên Địa lí ...................................................................................... 42

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2. Các phương tiện dạy học thông dụng trong địa lí 11 THPT .............................. 43
2.3. Nguyên tắc sử dụng phối hợp phương tiện dạy học trong môn Địa lí 11 ........ ..47
2.3.1. Sử dụng phối hợp các phương tiện phải đảm bảo yêu cầu sử dụng phương tiện
dạy học ...................................................................................................................... 47
2.3.2. Sử dụng phối hợp các phương tiện phải khai thác ưu điểm từng PT Địa lí và
hạn chế các nhược điểm ............................................................................................ 48
2.3.3. Sử dụng phối hợp các phương tiện phải đảm bảo phù hợp với đối tượng học sinh. 48
2.3.4. Sử dụng phối hợp các phương tiện theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập
và chú ý phát huy năng lực học sinh ......................................................................... 49

3.5.3. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm .................................... 86
3.5.3.1. Các căn cứ đánh giá kết quả TNSP .............................................................. 86
3.5.3.2. Đánh giá, xếp loại HS .................................................................................. 87
3.6. Tổ chức thực nghiệm.......................................................................................... 88
3.6.1. Tiến hành thực nghiệm.................................................................................... 88
3.6.2. Kết quả và xử lý thực nghiệm sư phạm .......................................................... 88
3.7. Đánh giá chung về thực nghiệm sư phạm .......................................................... 95
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 99
PHỤ LỤC ............................................................................................................... 101

3


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1. DH

: Dạy học

2. ĐC

: Đối chứng

3. GV

: Giáo viên

4. HS


12. TNSP

: Thực nghiệm sư phạm

13. SGK

: Sách giáo khoa

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH
Bảng 1.1. Biểu hiện năng lực chung ......................................................................... 24
Bảng 1.2. Năng lực chuyên biệt môn Địa lí .............................................................. 27
Bảng 1.3. So sánh chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng
năng lực ..................................................................................................................... 28
Bảng 1.4. Vai trò của PTDH trong giảng dạy Địa lí ................................................. 33
Bảng 1.5. Mức độ sử dụng PTDH trong loại bài dạy Địa lí ..................................... 34
Bảng 1.6. Cách thức sử dụng PTDH của giáo viên .................................................. 34
Bảng 1.7. Quan điểm của giáo viên về sử dụng phối hợp PTDH ............................. 35
Bảng 1.8. Hiệu quả của sử dụng PTDH đối với học sinh ......................................... 36
Bảng 2.1. Các PTDH thông dụng dùng trong dạy học Địa lí 11 THPT ................... 38
Bảng 2.2. Các PTDH sử dụng phối hợp trong giảng dạy Địa lí 11 THPT ............... 51
Bảng 3.1. Tên trường và giáo viên tham gia quá trình thực nghiệm ........................ 85
Bảng 3.2. Danh sách các lớp tham gia thực nghiệm ................................................. 85
Bảng 3.3. Phân phối tần số điểm số kết quả thực nghiệm ........................................ 89
Bảng 3.4. Bảng
phânVersion

- Sử dụng phối hợp các PTDH Địa lí.
- Năng lực người học.
- Địa lí 11 THPT.
4. Phạm vi nghiên cứu
4.1. Phạm vi nội dung:
- PP sử dụng phối hợp các PT thông dụng trong dạy học Địa lí 11 THPT.
- Sách giáo khoa Địa lí lớp 11 THPT ban cơ bản.
4.2. Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành khảo sát điều tra, thực hiện từ tháng 1/2017
đến tháng 8/2017
4.3. Phạm vi không gian: Nghiên cứu, điều tra khảo sát chủ yếu ở hai trường THPT
B Nghĩa Hưng và THPT Trần Nhân Tông tỉnh Nam Định.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu

Demo Version - Select.Pdf SDK

- Xác định cơ sở lí luận của việc sử dụng PTDH địa lí theo định hướng năng lực.
- Điều tra thực trạng sử dụng PTDH môn Địa lí của GV một số trường THPT
tỉnh Nam Định.
- Nghiên cứu sử dụng phối hợp các PT trong DH địa lí theo định hướng phát
triển năng lực HS lớp 11.
- Thực nghiệm sư phạm.
6. Lịch sử nghiên cứu đề tài
PTDH địa lí rất phổ biến và thông dụng, chính vì thế đã có nhiều công trình
nghiên cứu về vấn đề này. Tuy nhiên các đề tài nghiên cứu trước đây chỉ nghiên cứu
đơn lẻ phương pháp sử dụng PTDH, chưa phối hợp các PT với nhau:
- Nguyễn Trọng Phúc (1997), Phương pháp sử dụng số liệu thống kê trong
dạy học địa lí kinh tế - xã hội, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội. Tác giả đã phân loại
bảng số liệu thống kê đồng thời đưa ra các hình thức biểu hiện và sử dụng số liệu
8


10 THPT tỉnh Thái Nguyên theo hướng tích cực, Trường Đại học Sư phạm Thái
Nguyên; Tác giả trình bày phương pháp sử dụng kênh hình theo hướng minh họa và
nguồn tri thức, sử dụng kênh hình để trực quan hóa kiến thức trong sách giáo khoa.
- Hồ Thị Thu Hồ và Lê Văn Nhương (2014), Thực trạng và giải pháp sử
dụng bản đồ trong dạy học địa lí 11: Trường hợp tại thành phố Cần Thơ và
tỉnh Hậu Giang, Trường Đại học Cần Thơ. Các tác giả nêu đề xuất nhằm giúp
việc sử dụng bản đồ trong dạy học Địa lí lớp 11 của giáo viên và học sinh đạt
hiệu quả cao.
- Lê Thị Hạnh (2015), Tạo biểu tượng địa lí cho học sinh bằng phương tiện
9


dạy học qua dạy học địa lí tự nhiên Việt Nam ở trường trung học phổ thông,
Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên. Trong chương 2, mục hình thành biểu
tượng địa lí cho học sinh bằng PTDH địa lí tự nhiên Việt Nam, tác giả có đề cập
đến các phương tiện dạy học địa lí đặc trưng như phim, ảnh và cách tạo biểu tượng
địa lí cho HS bằng các phần mềm điện tử.
- Sở GD và ĐT Lâm Đồng có bài “Cách dạy học Địa lí cực hiệu quả với
phương pháp sơ đồ hóa” năm 2016, bài viết coi sơ đồ là một phương tiện trực quan,
thể hiện mối liên hệ giữa các đối tượng thành phần bằng các mũi tên, bảng biểu....
Các công trình nghiên cứu trên đều tìm hiểu cụ thể về các loại PTDH trong
địa lí, các tác giả đã trình bày đặc điểm, phân loại, phương hướng sử dụng. Một số
công trình hệ thống hóa tất cả PTDH ở THPT theo hình thức liệt kê, trình bày kĩ
thuật sử dụng có ý nghĩa nhất định đối với định hướng cơ cở lí luận mà đề tài tác
giả đang nghiên cứu. Tuy nhiên chưa nghiên cứu nào tìm hiểu việc sử dụng phối
hợp các PTDH trong môn Địa lí lớp 11 theo định hướng phát triển năng lực.
7. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp tài liệu: Vấn đề nghiên cứu

Demo

kiểm chứng các giả thuyết, lý thuyết đã có để xác minh tính đúng đắn của giả
thuyết khoa học. Đồng thời, đối chiếu kết quả nghiên cứu lý thuyết với thực tiễn để
tìm sự sai lệch của kết quả nghiên cứu nhằm tìm cách hoàn thiện [4].
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tác động vào đối tượng là các quá trình
dạy học địa lí và HS để kiểm nghiệm tính đúng đắn, thực tiễn của đề tài nhằm thực
hiện mục tiêu nghiên cứu đề tài.
- Phương pháp toán thống kê: Sử dụng các công thức vào trong nghiên cứu
khoa học để trình bày kết quả thực nghiệm sư phạm và kiểm định giả thuyết thống
kê về sự khác biệt trong kết quả thực nghiệm và đối chứng.

Demo Version - Select.Pdf SDK

8. Cấu trúc của luận văn.

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị - Đề xuất, hệ thống các bảng biểu, tài
liệu tham khảo, Phụ lục....; luận văn được trình bày theo 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng phối hợp các phương tiện
trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực.
Chương 2: Sử dụng phối hợp các phương tiện trong dạy học Địa lí 11 THPT
theo định hướng phát triển năng lực.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

11