ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN NGỌC SÂM

NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ MÔ HÌNH SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Ở HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN
SỐ: 60 44SDK
02 17
Demo VersionMÃ
- Select.Pdf

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ
THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. LÊ VĂN THĂNG

Thừa Thiên Huế, 2017
1


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .......................................................................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................ 5
DANH MỤC CÁC HÌNH ......................................................................................... 6
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 7
1. Tính cấp thiết của đề tài .......................................................................................... 7



1.4.1. Các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu trên thế giới .................. 19
1.4.2. Các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam .................. 20
1.4.3. Một số mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu ở tỉnh Quảng Bình ............ 22
1.5 . TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .......................................................................... 24
1.5.1. Tình hình nghiên cứu trên Thế giới ............................................ 24
1.5.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam ............................................. 25
1.5.3. Tình hình nghiên cứu ở Quảng Bình ............................................ 27
1.6 . PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ... 29
1.6.1. Phương pháp luận .................................................................. 29
1.6.2 . Phương pháp nghiên cứu ......................................................... 30
Chương 2. ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG ................................34
2.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI ....... 34
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên ................................................................. 34
2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội ......................................................... 48
2.2. ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG

Demo Version - Select.Pdf SDK

NGHIỆP HUYỆN BỐ TRẠCH .............................................................................. 51
2.2.1. Ảnh hưởng đến trồng trọt......................................................... 53
2.2.2. Ảnh hưởng đến nuôi trồng thủy sản. ........................................... 53
Chương 3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ
HẬU Ở HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH ......................................... 55
3.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC ĐỀ XUẤT MỘT SỐ MÔ HÌNH NÔNG
NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ..............................................55
3.2. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ MÔ HÌNH NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN
ĐỔI KHÍ HẬU Ở HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH .......................... 66


Cục Phát triển Quốc tế

GCOS

Chương trình Hệ thống quan sát Khí hậu toàn cầu

IPCC

Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH

KT - XH

Kinh tế - xã hội

Demo
Version
Select.Pdf
MONRE
Bộ -Tài
nguyên vàSDK
Môi trường Việt Nam

FAO

Tổ chức Lương thực Thế giới

SXNN

Sản xuất nông nghiệp

cho Quảng Bình so với thời kỳ 1980 - 1990 ................................................................ 16
Bảng 1.2. Cấu trúc phân tích SWOT ............................................................................ 31
Bảng 2.1. Một số đặc trưng về chế độ nhiệt của khu vực nghiên cứu [18] ................ 37
Bảng 2.2. Một số đặc trưng về chế độ mưa ẩm ............................................................ 39
Bảng 2.3. Một số đặc trưng khí hậu khác của khu vực nghiên cứu ............................. 40
Bảng 2.4. Đặc trưng hình thái của một số Sông ở khu vực nghiên cứu ...................... 43
Bảng 2.5. Phân loại đất huyện Bố Trạch ...................................................................... 44
Bảng 2.6. Dân số trung bình phân theo giới tính, phân theo thành thị, nông thôn và
mật độ dân số ở khu vực nghiên cứu ............................................................................ 49
Bảng 2.7. Cơ cấu kinh tế theo ngành ở huyện Bố Trạch ............................................. 50
Bảng 3.1. Phân tích SWOT của mô hình VAC ............................................................ 57
Bảng 3.2. Phân tích SWOT của mô hình vườn hộ truyền thống ................................. 58
Bảng 3.3. Phân tích SWOT của mô hình nuôi tôm trên cát ......................................... 60

Demo
Version
Select.Pdf
Bảng 3.4. Phân
tích SWOT
của -mô
hình Lâm - SDK
Ngư kết hợp ..................................... 62
Bảng 3.5. Tình hình nhân khẩu và lao động của các hộ điều tra ................................. 65
Bảng 3.6. Đặc điểm mô hình VAC ở huyện Bố Trạch ................................................ 67
Bảng 3.7. Đặc điểm mô hình lâm ngư kết hợp ở huyện Bố Trạch ............................. 70

5


DANH MỤC CÁC HÌNH

và hai vùng đồng bằng lớn nhưng thấp và bằng phẳng, lại nằm trong vùng ảnh
hưởng mạnh của trung tâm bão Thái Bình Dương, Việt Nam được xếp vào một
trong các quốc gia bị ảnh hưởng mạnh mẽ nhất của BĐKH.
Trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng 0,70C,
mực nước biển đã dâng khoảng 20 cm. Hiện tượng Elnino, Lanina ngày càng tác

Demo
Version
động mạnh mẽ.
BĐKH
thực sự -đãSelect.Pdf
làm cho cácSDK
loại hình thiên tai, đặc biệt là bão, lũ,
hạn hán ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ [20]. Theo nghiên cứu của ngân
hàng thế giới (WB), ở Việt Nam khi mực nước biển dâng cao từ 0,2 - 0,6 m, sẽ có
từ 100.000 - 200.000 ha đất bị ngập và làm thu hẹp diện tích sản xuất nông nghiệp.
Nếu nước biển dâng lên 1m sẽ làm ngập khoảng từ 0,3 đến 0,5 triệu ha tại Đồng
bằng sông Hồng (ĐBSH) và những năm lũ lớn khoảng trên 90% diện tích của
ĐBSCL bị ngập từ 4-5 tháng, vào mùa khô khoảng trên 70% diện tích bị xâm nhập
mặn với nồng độ lớn hơn 4g/l [20]. Ước tính Việt Nam sẽ mất đi khoảng 2 triệu ha
đất trồng lúa trong tổng số hơn 4 triệu ha hiện nay, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh
lương thực quốc gia và ảnh hưởng đến hàng chục triệu người dân [20].
Trên địa bàn nghiên cứu - huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Trong những
năm gần đây, tần suất xuất hiện các dạng thời tiết cực đoan, các dạng thiên tai ở khu
vực nghiên cứu ngày càng tăng và mức độ ảnh hưởng cũng như quy mô ngày càng
lớn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống và sản xuất của người dân địa phương.
7


Huyện Bố Trạch, nơi có phần lớn diện tích thuộc đất sản xuất nông nghiệp và

-Đề xuất mô hình tối ưu thích ứng với BĐKH.
3. Đối tượng nghiên cứu
Do điều kiện về thời gian, kinh phí không cho phép với tác động của BĐKH
thể hiện rõ nét và sâu sắc nhất ở lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng trọt
và nuôi trồng thủy sản. Vì vậy, đề tài chọn đối tượng nghiên cứu bao gồm một số
mô hình trong 2 ngành: trồng trọt và nuôi trồng thủy sản.
8


4. Phạm vi nghiên cứu
a. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu về biến đổi khí hậu và một số mô hình sản xuất thích ứng
với BĐKH ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.
b. Giới hạn về không gian
Vấn đề nghiên cứu có phạm vi rộng lớn, tuy nhiên trong phạm vi đề tài, đề tài
chọn nghiên cứu các xã thuộc vùng đồng bằng và vùng cát ven biển ở huyện Bố
Trạch, tỉnh Quảng Bình.
c. Giới hạn về thời gian.
Đề tài nghiên cứu trên cơ sở số liệu được thu thập và điều tra đến năm 2016 và
thời gian thực hiện đề tài từ tháng 12/2016 đến tháng 9/2017.
d. Điểm mới của đề tài
Hiện nay, BĐKH là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu, vì vậy
đã có rất nhiều công trình nghiên cứu cả ở trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, chưa
có nghiên cứu cụ thể nào về các mô hình sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến
đổi khí hậu ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Vì vậy, chúng tôi nghiên cứu

Version
- Select.Pdf
BĐKH trongDemo
lĩnh vực

BĐKH ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Demo Version - Select.Pdf SDK

10