ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

PHAN CHÂU NHÃ Ý

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHO HỌC SINH
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHƯƠNG
“TỪ TRƯỜNG”»VÀ “CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ”»
VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lí
Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. LÊ CÔNG TRIÊM
Thừa Thiên Huế, năm 2017

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là
trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa
từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác.

Tác giả

Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
MỤC LỤC ................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................................... 4
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH ........................................... 5
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 7
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 7
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ...................................................................................... 8
3. Mục tiêu của đề tài ................................................................................................ 10
4. Giả thuyết khoa học .............................................................................................. 10
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 10
6. Đối tượng nghiên cứu............................................................................................ 11
7. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................... 11

Demo
Version
- Select.Pdf SDK
8. Phương pháp
nghiên
cứu......................................................................................
11
9. Những đóng góp mới của luận văn ....................................................................... 12
10. Cấu trúc của luận văn .......................................................................................... 12
NỘI DUNG .............................................................................................................. 13
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PH T TRIỂN
NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
NGOẠI KHÓA ........................................................................................................ 13
1.1. Năng lực thực hành ............................................................................................ 13
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................................. 13

XÂY DỰNG
TIẾN
TRÌNH TỔ
CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI
KHÓA THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHƢƠNG
“TỪ TRƢỜNG” VÀ CHƢƠNG “CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ” VẬT LÍ 11 THPT.. 55
2.1. Đặc điểm chương “Từ trường” và chương “Cảm ứng điện từ” vật lí 11 THPT 55
2.1.1. Chương “Từ trường” ....................................................................................... 55
2.1.2. Chương “Cảm ứng điện từ” ............................................................................ 56
2.2. Một số khó khăn khi dạy chương “Từ trường” và chương “Cảm ứng điện từ”
vật lí 11THPT ............................................................................................................ 58
2.3. Nội dung cần hệ thống hóa, mở rộng, nâng cao trong hoạt dạy học ngoại khóa ...... 59
2.3.1. Nội dung cần hệ thống hóa.............................................................................. 59
2.3.2. Nội dung cần mở rộng, nâng cao .................................................................... 60
2.4. Thiết kế hoạt động ngoại khóa Nói chuyện chuyên đề “Lịch sử điện từ học” .... 60
2.4.1. Chủ đề của hoạt động ngoại khóa ................................................................... 60
2.4.2. Kế hoạch tổ chức ngoại khóa .......................................................................... 61

2


2.4.3. Kịch bản hoạt động ngoại khóa chi tiết........................................................... 63
2.4.4. Đánh giá sản phẩm hoạt động ngoại khóa ...................................................... 65
2.5. Thiết kế hoạt động ngoại khóa Hội thi vật lí chủ đề “Ứng dụng kĩ thuật của Từ
trường và Cảm ứng điện từ”...................................................................................... 66
2.5.1. Chủ đề của hoạt động ngoại khóa ................................................................... 66
2.5.2. Kế hoạch tổ chức ngoại khóa .......................................................................... 66
2.5.3. Kịch bản hoạt động ngoại khóa chi tiết........................................................... 72
2.5.4. Đánh giá sản phẩm hoạt động ngoại khóa Hội thi vật lí ................................. 78
2.6. Kết luận chương 2 .............................................................................................. 79


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT

Viết đầy đủ

Từ viết tắt

1

GV

giáo viên

2

HĐNK

hoạt động ngoại khóa

3

HS

học sinh

4

NLTH


thí nghiệm

10

TNg

thực nghiệm

11

TNSP

thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH
Trang
BẢNG
Bảng 1.1. Phân loại mục tiêu kĩ năng của Harrow .................................................... 28
Bảng 1.2. Phân loại mục tiêu theo kĩ năng của Dave................................................ 28
Bảng 1.3. Bộ tiêu chí đánh giá NLTH vật lí của HS................................................. 29
Bảng 1.4. Kết quả học tập học kỳ I môn vật lí của khối 11 ...................................... 51
Bảng 1.5. Kết quả ý kiến của HS về thực hành vật lí ............................................... 51
Bảng 2.1. Bảng điểm sản phẩm Nói chuyện chuyên đề ............................................ 65
Bảng 2.2. Bảng điểm sản phẩm phần thi “Làm theo” ............................................... 78

Hình 2.4. Véctơ cảm ứng từ của vòng dây................................................................ 73
Hình 2.5. Cực quang ................................................................................................. 73
Hình 2.6. Bếp từ ........................................................................................................ 74
Hình 2.7. Andre-Marie Ampere ................................................................................ 74
Hình 2.8. Véctơ cảm ứng từ dây dẫn thẳng dài........................................................ 74
Hình 2.9. Thí nghiệm lực từ ...................................................................................... 75
Hình 2.10. Heinrich Friedrich Emil Lenz ................................................................ 75
Hình 2.11. Chiều của dòng điện cảm ứng ................................................................. 75
Hình 2.12. Micheal Faraday ...................................................................................... 76
Hình 2.13. Chiều của dòng điện cảm ứng khi di chuyển nam châm ........................ 76
Hình 2.14. Máy nung cao tần ................................................................................... 77
Hình 2.15. Sơ đồ mạch của thiết bị dò điện âm tường .............................................. 77
Hình 3.1. Phần thi “Làm theo” .................................................................................. 85
Hình 3.2. Sản phẩm Đèn cát – cao điểm nhất ở phần thi “Sáng tạo” ....................... 85
Hình 3.3. Sản phẩm Cuộn Tesla – cao điểm nhì ở phần thi “Sáng tạo” ................... 86

Demo Version - Select.Pdf SDK

6


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong các văn kiện trình Đại hội XII, Đảng ta nhấn mạnh sự quan tâm đặc
biệt và làm rõ hơn lập trường, quan điểm, tính nhất quán về sự cần thiết phải đổi
mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Nghị quyết số
29 của Hội nghị Trung ương 8, khóa XI có nêu rõ đây không chỉ là quốc sách hàng
đầu, là “chìa khóa” mở ra con đường đưa đất nước tiến lên phía trước, mà còn là
“mệnh lệnh” của cuộc sống; xác định đây là một kế sách, tiêu điểm của sự phát
triển, mang tính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam


thức và bài tập, học để thi chứ không mang ý nghĩa thực tiễn. Đấy là một điều hết sức
tai hại. Vậy thiết nghĩ, để phát triển NLTH cho HS, đầu tiên là phải giúp các em nhận
thức được tính thực tiễn của các kiến thức đã học, hào hứng với những ứng dụng vật
lí, kích thích sự hứng thú, nhu cầu tự rèn luyện, tự phát triển năng lực.
Hiện nay, ở cấp THPT đang thực hiện nguyên tắc dạy học phân hóa, thực
hiện bằng cách phân ban kết hợp với dạy học ngoại khóa có tác dụng bổ trợ hiệu
quả cho dạy học nội khóa, giúp học sinh củng cố, đào sâu, mở rộng các kiến thức đã
học ở nội khóa, kích thích sự hứng thú, phát huy tính tích cực, sáng tạo, góp phần
hoàn thiện, phát triển nhân cách, NLTH cho HS.
Theo kinh nghiệm dạy học, tôi nhận thấy chương “Từ trường” và chương “Cảm
ứng điện từ” vật lí 11 THPT có đặc điểm gắn liền với đời sống và là nền tản nguyên lý
cho rất nhiều loại máy móc cơ khí, thiết bị điện dân dụng như: máy biến áp, máy phát
điện, bếp từ...có vai trò quan trọng trong định hướng công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất
nước, nhưng sau mỗi chương lại không có bài thực hành. Vì vậy, phần này rất thích
hợp để tổ chức HĐNK nhằm phát triển năng lực thực hành cho học sinh
Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài của luận văn là: Phát triển năng lực

Demo
Version
Select.Pdf
thực hành cho
học sinh
thông-qua
hoạt độngSDK
ngoại khóa chương “Từ trường” và
“Cảm ứng điện từ” Vật lí 11 THPT.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Qua quá trình nghiên cứu các nguồn tài liệu khác nhau cho thấy đã có nhiều
nghiên cứu theo hướng bồi dưỡng NLTH cho HS trong dạy học vật lí như sau:

sinh. Version - Select.Pdf SDK
Ngoài ra còn rất nhiều giáo trình, đề tài khoa học viết và nghiên cứu về việc
tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong trường trung học phổ thông như:
- Luận văn của Kiều Quang Trung “Nghiên cứu tổ chức dạy học ngoại khóa
phần Quang hình học Vật lí 11 trung học phổ thông” đã đề xuất quy trình và cách
thức tổ chức dạy học ngoại khóa ở trường THPT;
- Luận văn của Nguyễn Thị Thanh Thủy “Tổ chức hoạt động ngoại khóa
trong dạy học phần Cơ học vật lí 10 THPT”, 2012 và luận văn của Trương Văn
Ngọc “Nghiên cứu dạy học ngoại khóa phần điện lớp 11THPT ”, 2012, đã đề xuất
được một số tiến trình dạy học ngoại khóa;
- Luận văn của Đàm Văn Tuyến năm 2011: Tổ chức hoạt động ngoại khóa
chương “Từ trường” và “Cảm ứng điện từ” vật lí 11THPT, đã đề xuất quy trình
cách tổ chức HĐNK chương “Từ trường” và “Cảm ứng điện từ” khi dạy vật lí 11 ở
trường THPT;

9


- Trong tài liệu “Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí”, 2009,
của Nguyễn Quang Đông đã bàn về thực trạng, giải pháp và đề xuất quy trình thiết
kế một số HĐNK ở trường phổ thông.
Nhìn chung, các đề tài đề cập đến việc bồi dưỡng NLTH và tổ chức HĐNK
như hai hoạt động riêng lẻ, chưa chú ý đến việc đề xuất quy trình tổ chức một số
HĐNK ở trường phổ thông theo hướng phát triển NLTH. Chưa có đề tài về Phát
triển năng lực thực hành cho học sinh thông qua hoạt động ngoại khóa chương “Từ
trường” và “Cảm ứng điện từ” Vật lí 11 THPT.
3. Mục tiêu của đề tài
Đề xuất và xây dựng được quy trình tổ chức một số HĐNK chương “Từ
trường” và chương “Cảm ứng điện từ” vật lí 11 ở trường THPT theo hướng phát
triển NLTH.

7. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu, đề xuất quy trình tổ chức HĐNK chương “Từ
trường” và chương “Cảm ứng điện từ” Vật lí 11 THPT theo hướng phát triển NLTH
cho HS, tiến hành TNSP ở trường THPT Nguyễn Thần Hiến, thị xã Hà Tiên, tỉnh
Kiên Giang.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lí thuyết
Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các văn bản chỉ đạo của Bộ
Giáo dục và Đào tạo có liên quan đến việc đổi mới phương pháp dạy-học.
Nghiên cứu các tài liệu về lí luận dạy học, tâm lý học, giáo dục học và các tài
liệu có liên quan đến nội dung kiến thức của đề tài.
Nghiên cứu chương trình, SGK, tài liệu tham khảo vật lí 11.

Demo pháp
Version
Select.Pdf SDK
8.2. Phƣơng
thực-tiễn
Điều tra thông qua đàm thoại, thu thập thông tin từ phiếu điều tra đối với
GV, HS về thực trạng, những thuận lợi và khó khăn về mọi mặt trong việc phát
triển NLTH trong dạy học vật lí.
Phát phiếu thăm dò GV về các biện pháp tổ chức HĐNK theo hướng phát
triển NLTH.
Quan sát hoạt động của GV và HS trong các giờ ngoại khóa ở trường THPT
Nguyễn Thần Hiến.
8.3. Phƣơng pháp thực nghiệm
Thiết kế một số phương án tổ chức HĐNK theo hướng phát triển NLTH và
tiến hành TNSP để kiểm chứng.
8.4. Phƣơng pháp thống kê toán học
Để trình bày và xử lý các kết quả TNSP, các phương pháp thống kê mô tả và

CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PH T
TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT
ĐỘNG NGOẠI KHÓA
CHƢƠNG 2. PH T TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHO HỌC
SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHƢƠNG “TỪ
TRƢỜNG” VÀ CHƢƠNG “CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ” VẬT LÍ 11 THPT
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

12