Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
A . MỞ ĐẦU
Trẻ em không chỉ là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là tương
lai của đất nước, của xã hội. Hồ Chí Minh đã từng nói: “ Non sông Việt Nam có trở
nên vẽ vang hay không, dân tộc Việt Nam có trở nên sánh vai với các cường quốc năm
châu hay không, chính là nhờ phần lớn ở công học tập của các cháu”…
Non sông Việt Nam có được lớn mạnh hay không, xã hội Việt Nam có trở nên
phồn vinh hay không, điều đó phụ thuộc phần lớn vào sự nghiệp giáo dục của nước
nhà. Trẻ em là người trực tiếp được giáo dục, là những chủ nhân tương lai của đất
nước. Do đó, sự nghiệp giáo dục đã và đang được Đảng và nước ta quan tâm, coi
trọng hàng đầu. Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc
dân, là nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người. Hơn ai hết, bản
thân tôi là một giáo viên Mầm non, tôi hiểu vai trò, trách nhiệm của mình trong việc
chăm sóc giáo dục trẻ là giúp trẻ phát triển hài hòa, cân đối về mọi mặt “ Đức - Trí Thể - Mỹ…”
Hoạt động cho trẻ làm quen văn học đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc
thực hiện mục tiêu giáo dục. Cho trẻ tham gia vào hoạt động văn học là chúng ta đã
giúp cho trẻ hình thành, phát triển nhân cách toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ,
đặc biệt là chúng ta đã giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Vậy phát triển ngôn ngữ
mạch lạc là gì? Phát triển ngôn ngữ mạch lạc là phát triển khả năng nghe và hiểu ngôn
ngữ, khả năng trình bày lôgíc, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp cho trẻ.

Bùi Thị Minh Châu

-1-

Trường MN Ngân Thủy


-2-

Trường MN Ngân Thủy


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
mình một cách mạch lạc. Trẻ biết kể lại câu chuyện theo tranh, đồ chơi, kể chuyện
sáng tạo, biết kể trình tự, diễn cảm, rõ ràng mạch lạc, không nói ngọng, nói lắp.

II. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Trong những năm qua, việc cho trẻ làm quen với văn học là một chuyên đề đã
được Bộ giáo dục, Sở giáo dục đào tạo Quảng Bình, Phòng GD- ĐT Lệ Thủy triển
khai rộng rãi về các trường học, đến tận từng giáo viên với nhiều giải pháp tích cực và
thực hiện có hiệu quả. Trong quá trình thực hiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học,
đồ dùng đồ chơi được tăng trưởng đáng kể, môi trường trong và ngoài lớp phong phú
lôi cuốn trẻ tham gia vào hoạt động. Từ đó chất lượng trên trẻ tăng lên rõ rệt, nhiều trẻ
có năng khiếu kể chuyện diễn cảm, trẻ biết nhập vai vào nhân vật, thể hiện đúng các
tình tiết của câu chuyện…. Song để duy trì và nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen
với văn học, nhất là việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một việc làm hết sức khó khăn,
vì vậy trong quá trình thực hiện đòi hỏi bản thân tôi phải linh hoạt sáng tạo, có những
đổi mới trong giảng dạy để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ một cách tốt nhất.
III. THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH.
Năm học 2011 - 2012, tôi được nhà trường phân công phụ trách lớp mẫu giáo 3 4 ở bản Cữa Mẹc là cụm trung tâm của trường Mầm non Ngân Thủy. Đây là trường
thuộc diện miền núi với điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, phần lớn là sự
trong chờ vào đầu tư hỗ trợ của cấp trên. Phần đa trẻ ở đây là người dân tộc Vân kiều
văn hóa nhận thức còn thấp nên trong công tác giảng dạy cũng gặp khó khăn. Bản
thân là giáo viên dạy trong nhà trường, tôi xác định rõ vai trò trách nhiệm của mình
cùng với chị em phấn đấu đưa nhà trường hoàn thành tốt nhiệm vụ đề ra. Để đạt được
kết quả tốt hơn thì việc làm đầu tiên là nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ.

kế sa bàn, vẽ tranh ảnh….
2. Khó khăn:
Trường Mầm non Ngân Thủy là một trường nằm ở vùng sâu, vùng xa, phần lớn
các cháu là con em dân tộc Vân kiều, cuộc sống còn nhiều vất vã lam lũ, khó khăn,
việc chăm sóc giáo dục trẻ còn nhiều hạn chế, nhất là việc phát triển ngôn ngữ của các
cháu chưa được quan tâm đúng mức.

Bùi Thị Minh Châu

-4-

Trường MN Ngân Thủy


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
Qua khảo sát tình hình đầu năm để nắm bắt được tâm lý, trình độ nhận thức của
trẻ đối với chất lượng môn học cho thấy:
* Tình hình hoàn cảnh ảnh hưởng đến chất lượng môn học của trẻ trong lớp:
- Sỹ số lớp có 24 cháu, nhưng trong đó chỉ có 8 trẻ 4 - 5 tuổi, 16 trẻ 3 - 4 tuổi
(trong đó có 7 trẻ dân tộc là người Vân kiều).
- Có nhiều trẻ nói chớt, nói lắp, phát âm chưa rõ lời.
- 7 cháu người dân tộc Vân Kiều chưa hiểu được tiếng việt.
- Phần đa trẻ chưa học qua lớp nhà trẻ (24T- 36T)
- Đa số trẻ thiếu sự quan tâm của gia đình.
- 5 cháu sống với ông, bà nội ngoại.
- Ở đây phần đa gia đình thuộc hộ nghèo, đói.
* Trình độ nhận thức của trẻ:
- Trẻ hiểu được cô kể chuyện lần một: 35% từ TB trở lên.
- Trẻ hiểu được cô kể chuyện lần hai:

các nhân và cho cả lớp một cách thích hợp.
Mặt khác, gia đình là một yếu tố rất quan trọng để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
Từ những lời ru của bà, câu chuyện kể của ông, lời trò chuyện của cha mẹ, anh chị là
những bài học hiệu quả nhất để giáo dục trẻ, giúp trẻ phát triển hơn về ngôn ngữ tiếng
việt. Đa số trẻ ở đây có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn thường ít được quan tâm chăm
sóc, nên khả năng cảm thụ tác phẩm văn học, đặc biệt là sự phát triển ngôn ngữ của
các cháu còn gặp nhiều hạn chế….
Từ hoàn cảnh và đặc điểm tình hình nhận thức của trẻ, qua đó giáo viên có kế
hoạch giảng dạy và bồi dưỡng thích hợp cho trẻ.
2. Xây dựng kế hoạch:
Dựa vào tình hình của lớp, trên cơ sở kế hoạch năm, tháng của nhà trường, tôi đã
xây dựng kế hoạch năm, tháng phù hợp với nhóm lớp. Được sự đồng ý phê duyệt của
ban giám hiệu nhà trường, tôi phân công nội dung, phần hành công việc cho giáo viên
cùng lớp và triển khai cụ thể kế hoạch trong từng chủ đề, chủ điểm, kết thúc chủ đề,
chủ điểm tôi đánh giá lại những việc làm được và chưa làm được, từ đó rút kinh
nghiệm cho chủ đề sau.
Trong quá trình xây dựng kế hoạch, tôi chú ý đến việc giáo dục trẻ dân tộc về
ngôn ngữ tiếng việt và bồi dưỡng thêm cho trẻ kể chuyện theo tranh, kể chuyện sáng
tạo vào các buổi chiều hoặc mọi lúc mọi nơi. Lên kế hoạch trò chuyện với trẻ hàng
ngày, chú ý quan tâm nội dung của các buổi trò chuyện đó. Khi thực hiện kế hoạch tôi

Bùi Thị Minh Châu

-6-

Trường MN Ngân Thủy


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học


Trường MN Ngân Thủy


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
là dạy trẻ biết nghe, biết nói trong giao tiếp, biết sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ một
cách tự nhiên. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại được tôi tổ chức ở các hình thức dưới đây:
* Trò chuyện với trẻ:
Trò chuyện với trẻ để trao đổi thông tin, nhận biết về ý nghĩ của trẻ, trò chuyện
với trẻ được tôi tổ chức ở mọi lúc, mọi nơi và thường xuyên trong hoạt động, mọi
hoàn cảnh, có khi tôi trò chuyện từng trẻ, từng nhóm, khi trò chuyện tôi chú ý đến
ngôn ngữ, cử chỉ hành động của trẻ, nhắc trẻ nói tròn câu, nói mạch lạc, không ngắt
quảng, không nói lắp,
Ví dụ: Tôi hỏi trẻ: Cô vừa kể cho con nghe câu chuyện gì? Trong câu chuyện có
những nhân vật nào? Câu chuyện nói về điều gì?...
Khi trò chuyện với trẻ tôi đặc biệt chú ý đến những trẻ rụt rè, trẻ dân tộc Vân
Kiều…. Luôn có thái độ gần gủi với trẻ, yêu thương trẻ, động viên khuyến khích trẻ,
tạo cho trẻ sự tự tin. Trong quá trình trò chuyện, tôi tìm cách để đưa trẻ vào cuộc trò
chuyện một cách tự nhiên, không gò bó, áp đặt trẻ, để trẻ tự do suy nghĩ, tự do nói
theo cách của trẻ,
Ví dụ: Tôi cho trẻ xem củ cải trắng và hỏi trẻ: Củ cải trắng có trong câu chuyện
gì mà cô đã kể cho lớp mình nghe? Trong câu chuyện ai đã tìm thấy củ cải trắng?
nhưng Dê con có ăn hết củ cải trắng không mà nó đã làm gì nhỉ?....
* Đàm thoại:
Đây là hình thức phát triển ngôn ngữ đối thoại cho trẻ mà tôi thường sử dụng dựa
trên những sự hiểu biết của trẻ và các phương tiện trực quan, một mặt để cũng cố khắc
sâu kiến thức, mặt khác giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Câu hỏi đàm thoại
được tôi xây dựng có hệ thống, từ cụ thể đến khái quát hoặc từ khái quát đến cụ thể để
nhằm giúp trẻ trình bày sự hiểu biết của mình và trẻ biết định hướng khi trả lời,

chọn vai, khi trẻ tham gia đóng kịch, tôi luôn chú ý quan sát giọng điệu, cử chỉ, sắc
thái của từng nhân vật. Đặc biệt nhắc trẻ chú ý nói trọn câu, diễn đạt mạch lạc, trôi
chảy, chú ý đến chính tả, ngữ pháp của trẻ.
5. Dạy trẻ ngôn ngữ đọc thoại:
Dạy ngôn ngữ độc thoại cho trẻ là cho trẻ giữ vai trò chủ đạo trong khi nói, trong
khi lựa chọn nội dung, cách thức nói. Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại được tôi thể hiện ở

Bùi Thị Minh Châu

-9-

Trường MN Ngân Thủy


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
các hình thức như: Kể chuyện theo tranh, dạy trẻ kể chuyện theo trí nhớ, dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo.
* Dạy trẻ kể chuyện theo tranh:
Thông qua các buổi sinh hoạt chiều, hoạt động ngoài trời tôi kể chuyện hoặc đọc
thơ cho trẻ nghe, kết hợp với việc sử dụng hình ảnh trực quan, hệ thống câu hỏi. Sau
đó yêu cầu trẻ kể lại cho cô và các bạn nghe. Trong khi thực hiện, tôi chú ý gọi những
cháu có năng lực kể trước để làm trực quan cho những cháu kể sau. Trẻ kể được
chuyện theo tranh thì giáo viên phải cung cấp các kiến thức khá kỷ càng về vấn đề mà
trẻ sẻ trình bày. Những lúc ra chơi, tôi mở đĩa cho trẻ nghe để giúp trẻ nắm bắt được
các giọng kể, cách diễn đạt câu chuyện, trẻ ghi nhớ và kể lại câu chuyện được tốt hơn,
Ví dụ: Cho trẻ xem tranh “Tết nguyên đán”.
Cô hỏi trẻ: Tranh vẽ gì? Con thấy có những gì? Bố đang làm gì? Mẹ đang làm
gì? Hoa đào có màu gì? Cây quất có màu gì? Cháu còn thấy gì nữa?....
Cô kể chuyện cho trẻ nghe: “Ngày Tết thật là vui, mẹ gói bánh chưng, ba cắm

chuyện. Sau đó cho trẻ tiến hành kể chuyện, khi trẻ kể tôi chú ý đến cách dùng từ và
lựa chọn ngôn ngữ để kịp thời sửa sai cho trẻ,
Ví dụ: Tôi cho trẻ xem đàn gà đồ chơi, sau đó tôi gợi ý cho trẻ kể: “Gà mẹ dẫn 5
chú Gà con đi ăn, vừa đi Gà mẹ vừa kêu tục tục…tục”, để các chú gà con không bị đói
Gà mẹ lo bới đất tìm giun, còn bầy gà con thì chạy nhảy từ nơi này sang nơi khác.
Đến gần trưa Gà mẹ kiếm được nhiều mồi liền gọi bầy gà con đến ăn, Gà mẹ đếm “Ồ
sao chỉ còn 4 gà con?, Gà út đi đâu rồi nhỉ? Điều gì đã xảy ra với Gà út?” các con hãy
kể tiếp câu chuyện cho cô nghe với nào?
6. Phối hợp với phụ huynh:
Để việc giáo dục đem lại hiệu quả, công tác phối hợp với phụ huynh đóng một
vai trò hết sức quan trọng. Qua những lúc đón, trả trẻ, những buổi họp phụ huynh, tôi
luôn trao đổi với phụ huynh về tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Mời phụ huynh dự những giờ dạy trẻ làm quen văn học từ đó nâng cao nhận thức của
phụ huynh. Hiểu được ý nghĩa của môn học, phụ huynh sẻ tạo mọi điều kiện tốt nhất
nhằm bồi dưỡng thêm cho trẻ ở nhà.
Ở góc tuyên truyền “Những điều cha mẹ cần biết”, tôi dành riêng một mảng để
tuyên truyền với phụ huynh những nội dung của giờ học. Trao đổi về đặc điểm ngôn
ngữ của trẻ, những bài thơ, câu chuyện trong chủ đề, chủ điểm với phụ huynh. Để

Bùi Thị Minh Châu

- 11 -

Trường MN Ngân Thủy


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
giúp trẻ phát triển tốt hơn nữa, tôi đã vận động phụ huynh mua thêm sách báo, truyện
tranh đọc cho trẻ nghe ở nhà, tập cho trẻ kể chuyện, đọc thơ, đóng kịch để giúp trẻ

- 12 -

Trường MN Ngân


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học
2. Xây dựng kế hoạch thực hiện phải hợp lý, đầy đủ, chi tiết.
3. Cần chuẩn bị đầy đủ giáo cụ trực quan để lôi cuốn trẻ vào vấn đề, giúp trẻ nắm
được vấn đề đó một cách dễ dàng hơn.
4. Tăng cường cho trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động làm quen văn học như
kể chuyện, đọc thơ, đóng kịch, đóng vai theo chủ đề, nghe băng đĩa, máy chiếu, xem
sách báo…
5. Kết hợp chặt chẻ với phụ huynh để giúp phụ huynh nhận thức được tầm quan
trọng của môn học. Từ đó phụ huynh tạo mọi điều kiện tốt nhất để giúp trẻ phát triển
ngôn ngữ mạch lạc.
6. Giáo viên cần phải nắm chắc phương pháp, khả năng nhận thức của trẻ.
Nghiên cứu, tìm tòi vận dụng các phương pháp hữu hiệu vào hoạt động phát triển
ngôn ngữ để đạt được kết quả cao trong dạy trẻ.
7. Giáo viên phải thực sự thương yêu và tôn trọng trẻ, phải biết kiềm chế, kiên trì
nhẫn nại, lấy tình cảm làm yếu tố quan trọng nhất để giáo dục trẻ.
C. KẾT LUẬN.
Ngôn ngữ đóng một vai trò rất quan trọng, sự chậm trễ về ngôn ngữ ảnh hưởng
lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Cho nên việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ đúng
lúc và phù hợp với từng lứa tuổi là điều hết sức cần thiết. Phát triển ngôn ngữ mạch
lạc là cái đích cuối cùng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Đây là việc làm không
phải dễ nhưng đầy lý thú. Vì vậy để trẻ đạt hiệu quả cao thì giáo viên cần tổ chức hoạt
động này một cách khéo léo, nhằm phát triển tư duy, trí tưởng tượng cũng như năng
lực sử dụng ngôn ngữ cho trẻ. Dạy trẻ phát triển ngôn ngữ cũng là dạy trẻ biết giao
tiếp, cũng là dạy trẻ học làm người. Không chỉ về ngôn từ, cấu trúc câu mà cả học về


Bùi Thị Minh Châu
Thủy

- 14 -

Trường MN Ngân


Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc” thông
qua hoạt động làm quen văn học

.

Bùi Thị Minh Châu
Thủy

- 15 -

Trường MN Ngân