SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một vài kinh nghiệm giúp giáo viên dạy tốt tiết kể
chuyện môn Làm quen văn học ở trường Mầm Non bán
công Đông Hồ Thị xã Hà Tiên.

LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Chúng ta biết rằng mục tiêu của ngành học Mầm non là hình thành cho
trẻ những cơ sở đầu tiên của nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa, tạo
những tiền đề cần thiết về thể chất, tâm lý, trí tuệ, tình cảm xã hội … để chuẩn
bị cho trẻ bước vào trường phổ thông. Một trong những môn học trong chương
trình chăm sóc giáo dục trẻ ở trường Mầm non góp phần hoàn thành mục tiêu
trên đó là dạy cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Ở lứa tuổi mẫu giáo, việc
hình thành và phát triển hoạt động văn học là một hình thức quan trọng nhằm
phát huy tính tích cực cá nhân, tính độc lập sáng tạo của trẻ. Cuộc sống hiện đại
dù có nhiều phương tiện vui chơi giải trí và học tập hấp dẫn, nhưng ngay lập tức
chưa thể giúp trẻ định hướng và cảm nhận môi trường xung quanh để trẻ dần
phát huy tiềm năng của mình. Trong tình hình như vậy, những câu chuyện kể là
những bài học đầu tiên rất gắn bó và có tác dụng bồi dưỡng đời sống tinh thần
cho trẻ, giúp trẻ mở rộng sự hiểu biết về thế giới xung quanh, trẻ cảm nhận được
vẽ đẹp của từ ngữ nghệ thuật góp phần hình thành và phát triển ngôn ngữ mạch
lạc cho trẻ. Từ đó khơi dậy ở trẻ tình cảm yêu mến, trân trọng và giữ gìn tiếng
Việt.
Hoạt động cho trẻ làm quen văn học ở trường Mầm non rất đa dạng,
phong phú. Nếu như đọc thơ, ca dao, đồng dao, vè … giúp trẻ cảm nhận nhịp
điệu, âm điệu, khả năng ghi nhớ làm tăng thêm vốn từ, thì kể chuyện giúp trẻ
cảm nhận được tính cách, hành động, tâm trạng của các nhân vật, từ đó trẻ biểu
lộ thái độ, tình cảm của mình trước các nhân vật trong truyện. Còn dạy trẻ kể lại
1



2


+ Nhà trẻ: 02 lớp
+ Khối Mầm: 03 lớp
+ Khối Chồi: 03 lớp
+ Khối Lá: 02 lớp
Các phòng học tuy nhỏ hẹp nhưng được trang bị tương đối đầy đủ các
phương tiện, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ.
*Về tình hình đội ngũ giáo viên:
Trong năm học 2008 – 2009 trường có 22 giáo viên bao gồm các trình
độ sau:
Bảng 1
Trình độ
Số liệu
Số lượng
Tỉ lệ

Trung

Trung

THCS

THPT

Sơ cấp

cấp


22
100%

Qua đánh giá xếp loại hàng năm, thì năm học 2008 – 2009 đội ngũ giáo
viên được xếp loại như sau:
Bảng 2
Trình độ
Xếp loại
Đạt yêu cầu
Khá
Giỏi
Tổng cộng

Sơ cấp

Trung cấp

Trung cấp

Cao đẳng

2
0
0
2

SPTH
0
1
1

Chuyên đề Làm quen văn học - chữ viết đã kết thúc được 03 năm, nhưng
trường Mầm non bán công Đông Hồ vẫn tiếp tục thực hiện sau chuyên đề.
3


Không thể phủ nhận rằng, chuyên đề đã mang lại những thay đổi tích cực trong
việc tổ chức cho trẻ làm quen tác phẩm văn học ở trường mầm non. Các tiết kể
chuyện giờ đây sinh động hơn, giáo viên tổ chức nhiều hoạt động cho trẻ trải
nghiệm hơn như: phần đàm thoại, trẻ có thể tham gia giả giọng các nhân vật;
nhận ra các nhân vật qua hình ảnh; nhận xét tính cách các nhân vật; đặt tên câu
chuyện; làm quen với cách viết, cách đọc từ dưới tranh …
Tuy nhiên, việc tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học của một số
giáo viên ở trường Mầm non bán công Đông Hồ vẫn còn một vài hạn chế nhất
định, đó là:
- Khả năng kể diễn cảm của giáo viên phần lớn chỉ dừng lại ở mức thể
hiện ngữ điệu giọng của các nhân vật trong câu chuyện;
- Các tiết kể chuyện còn rập khuôn theo các tiết mẫu mà Sở giáo dục đã
tập huấn;
- Các trò chơi chuyển tiếp được sử dụng trong giờ kể chuyện còn đơn điệu
nghèo nàn;
- Khả năng sử dụng đồ dùng kết hợp với lời kể còn lúng túng …
Những hạn chế nêu trên chủ yếu bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:
- Do trình độ đội ngũ giáo viên chưa đồng đều, trong đó có 05 giáo viên
chưa tốt nghiệp Trung học phổ thông, 04 giáo viên chưa đạt chuẩn trình độ giáo
viên mầm non( xem bảng 1). Đây là nguyên nhân chính dẫn đến chất lượng
chăm sóc giáo dục trẻ chưa cao.
- Đa số giáo viên có thói quen dạy học phải đi đúng các bước lên lớp một
cách rập khuôn, cứng nhắc. Chính thói quen này đã bỏ lỡ rất nhiều cơ hội dạy
học theo tình huống, cơ hội để trẻ khám phá, tự hoạt động để khẳng định mình.
Thay đổi thói quen nghề nghiệp này rất khó, đòi hỏi phải có thời gian và quá

hoặc có rất ít những đoạn đối thoại như chuyện sự tích Cây vú sữa, Quả bầu tiên
… thì hầu như giáo viên chỉ thể hiện được cách ngắt giọng logic kết hợp điệu bộ
minh hoạ, còn các thủ thuật khác gần như không sử dụng đến, từ đó ảnh hưởng
rất lớn đến việc cảm thụ cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ nghệ thuật mà tác phẩm
văn học mang đến cho trẻ.
Để khắc phục tình trạng này, trong các buổi sinh hoạt chuyên môn tôi
phân tích các ưu, nhược điểm giúp giáo viên biết được khả năng kể chuyện mình
cùng tìm biện pháp để nâng cao kỹ năng kể diễn cảm cho mỗi người. Muốn kể
5


diễn cảm một tác phẩm văn học, đòi hỏi người kể phải có sự chuẩn bị kỹ càng,
phải nghiên cứu tác phẩm, nắm chắc nội dung và hiểu thấu được chủ ý của tác
giả. Việc thông hiểu nội dung giúp giáo viên định ra được thái độ của mình đối
với các nhân vật và hành động của chúng, nhìn thấy rõ hơn các hình tượng và
bối cảnh hoạt động. Trong quá trình nghiên cứu tác phẩm, giáo viên phải vạch ra
những phương tiện truyền đạt nghệ thuật. Đó là tất cả những ngữ điệu muôn vẽ
và sắc thái trầm bổng phong phú của giọng kể, nhịp điệu phù hợp với nội dung
tác phẩm sẽ góp phần tạo ra bức tranh chân thực có sức thuyết phục đối với trẻ.
Điều này đòi hỏi giáo viên phải nắm vững nghệ thuật đọc và kể diễn cảm tác
phẩm văn học. Để giúp giáo viên nắm được các thủ thuật cơ bản khi kể các tác
phẩm văn học, tôi tiến hành như sau:
Giúp giáo viên hiểu được ý nghĩa và cách sử dụng các thủ thuật cơ bản:
xác định thanh điệu, nhịp điệu, các cách ngắt giọng, nhấn giọng, kết hợp nét
mặt, điệu bộ của người kể … Trong một câu chuyện kể, thanh điệu, nhịp điệu có
thể thay đổi theo từng tình tiết, sự kiện của câu chuyện. Ví dụ: trong câu chuyện
Cóc kiện trời - Chủ đề Động vật sống trong rừng. Đoạn đầu câu chuyện mang
thanh điệu buồn với nhịp điệu chậm rãi thể hiện sự buồn rầu của vạn vật trước
sự khắc nghiệt của thời tiết; đoạn giữa với nhịp điệu hơi nhanh, mạnh thể hiện
sự giao tranh giữa binh tướng nhà trời với các con vật dưới trần gian; đoạn cuối

yếu trực quan thông qua các hình tượng nghệ thuật và sự diễn cảm của ngôn ngữ
nghệ thuật. Tác phẩm văn học không chỉ nêu ra các sự kiện trong cuộc sống mà
còn là thế giới đa dạng của các loài vật, con người với đủ mọi tính cách,các bức
tranh thiên nhiên với sự phong phú của màu sắc và âm thanh được vẽ lên bằng
ngôn ngữ nghệ thuật. Tuy nhiên, việc tiếp thu ngôn ngữ nghệ thuật ở trẻ còn hạn
chế nên đồ dùng dạy học chính là phương tiện hỗ trợ đắc lực trong việc cho trẻ
làm quen tác phẩm văn học.
Trong khi nghe kể chuyện và xem minh hoạ trẻ tiếp nhận thế giới của các
câu chuyện cả bằng tai và bằng mắt. Thế giới đó hiện ra trước mắt trẻ đa dạng và
đầy đủ các chi tiết. Đồ dùng trực quan giúp trẻ củng cố, khắc sâu những biểu
tượng mới được hình thành qua ngôn ngữ đọc, kể tác phẩm. Cho nên việc phối
hợp giữa ngôn ngữ diễn cảm với đồ dùng trực quan sẽ giúp cho trẻ cảm nhận tác
phẩm văn học đạt hiệu quả cao hơn.

7


Đồ dùng trực quan trong môn Làm quen văn học không chỉ là tranh minh
hoạ mà còn có rất nhiều loại khác như rối tay, rối que, rối dẹt, rối ống, rối dẹt
cắm que … Mỗi loại có cách sử dụng khác nhau: rối tay sử dụng với sân khấu
rối, rối dẹt gắn lên bảng nỉ hoặc bảng sắt, rối ống sử dụng trên mô hình … Trước
đây, đồ dùng trực quan được sử dụng chủ yếu là tranh liên hoàn để dạy trẻ làm
quen với tác phẩm văn học. Thế nhưng, sau chuyên đề Làm quen văn học - chữ
viết, nhà trường đã khuyến khích giáo viên làm và sử dụng nhiều loại đồ dùng
trực quan để giờ Làm quen văn học được sinh động hơn. Trẻ thích thú hơn khi
nghe kể chuyện với các con rối cử động và di chuyển một cách linh hoạt - điều
mà các bức tranh minh hoạ không làm được. Việc làm các con rối cũng không
thật sự dễ dàng, bởi không phải giáo viên nào cũng khéo tay như nhau. Với
những giáo viên khéo léo, có thể tự phác thảo và làm những con rối bằng
nguyên vật liệu, phế liệu khác nhau (vải, chai lọ, vỏ trứng, …) để làm nên các

Chúng ta biết rằng hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non. Do đó, các tiết
học ở lớp mẫu giáo thường sử dụng các trò chơi chuyển tiếp để giờ học thêm
hấp dẫn, thu hút trẻ và làm cho tiết học nhẹ nhàng, sinh động hơn. Những trò
chơi chuyển tiếp sẽ giúp cho mối quan hệ giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ gần gũi
nhau hơn. Trong thực tế, khi tổ chức các hoạt động giảng dạy, giáo viên cũng có
sử dụng trò chơi chuyển tiếp, nhưng hết sức đơn điệu, chủ yếu là các trò chơi “
Trời mưa”; “Con thỏ”; “Trời tối, trời sáng” … rất dễ nhàm chán. Để có thêm
nhiều trò chơi mới, khuyến khích giáo viên tìm tòi tạo ra các trò chơi ngay trong
các câu chuyện kể. Bản thân trong quá trình công tác đã xây dựng một số trò
chơi chuyển tiếp từ các tình tiết trong câu chuyện đang kể. Ví dụ:
* Trò chơi “Khắc nhập - Khắc xuất”: dùng để chuyển tiếp giữa phần kể
cho trẻ và phần đàm thoại khi dạy Cây tre trăm đốt: Cô hỏi:
- Các con có thích làm cây tre thật dài có nhiều đốt tre không? – Sau đó cô
đọc “ Khắc nhập, khắc nhập” từng trẻ lần lượt nối đuôi nhau làm một cây tre
thật dài (mỗi trẻ là một đốt tre), vừa đi vừa đọc:
Tôi là cây tre
Thân dài nhiều đốt
Tôi giúp cho người
Làm nhiều việc tốt
Khi cô đọc “Khắc xuất, khắc xuất” các đốt tre rời ra, trẻ về vị trí để đàm thoại.
9


*Trò chơi “Hái hoa giúp thỏ em”: trò chơi chuyển tiếp khi kể chuyện Ai
đáng khen nhiều hơn: Cô và cả lớp vừa làm động tác hái hoa vừa hát vừa nhảy
theo nhịp bài hát:
Ta đi vào rừng
Ta tìm bông hoa
Bông nào tươi nhất
Ta mang về nhà

Trên cơ sở những ý tưởng của giáo viên, tổ khối cùng bộ phận chuyên
môn góp ý, điều chỉnh hoặc đưa vào những ý tưởng mới để bài giảng được hoàn
thiện hơn. Sau đó dự giờ góp ý chỉnh sửa lần nữa mới tổ chức giờ hội giảng.
Cuối buổi hội giảng, những giáo viên dự giờ cùng trao đổi, thảo luận về giờ dạy
nhằm tìm ra những ý tưởng hay, những sáng kiến mới để phát huy và hạn chế
những khiếm khuyết mắc phải trong quá trình giảng dạy.
Tóm lại, các hoạt động thao giảng, hội giảng không chỉ giúp giáo viên phụ
trách tiết dạy có thêm nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy,mà những giáo viên dự
giờ cũng học hỏi những cái hay, cái mới của bạn đồng nghiệp. Biện pháp thao,
hội giảng tuy có thể giúp giáo viên nắm bắt nhanh các hình thức đổi mới môn
Làm quen văn học, nhưng cũng có nhược điểm đó là do phải dành thời gian đầu
tư cho giờ hội giảng nên các hoạt động khác của lớp hội giảng ít nhiều cũng bị
ảnh hưởng. Tốt nhất mỗi năm nên tổ chức một lần sau các đợt tập huấn chuyên
môn của Sở giáo dục.

KẾT QUẢ
Qua thời gian nghiên cứu và thực các biện pháp nêu trên, tôi đã nhận thấy
những kết quả như sau:
- Các kỹ năng kể diễn cảm kết hợp sử dụng rối, tranh minh hoạ ở giáo
viên đã tăng lên rõ rệt. Tỉ lệ giáo viên sử dụng rối để minh hoạ cho câu chuyện
ngày càng nhiều hơn, thu hút được sự chú ý của trẻ trong giờ kể chuyện.
- Kỹ năng làm đồ dùng dạy học trong đội ngũ giáo viên cũng dần được
nâng lên: tranh ảnh, các loại con rối được làm từ những nguyên vật liệu khác
nhau như vỏ các loại chai nhựa (sữa, nước ngọt, nước suối, hủ sữa chua, rau
câu ..), vỏ trứng, các loại hột hạt, vỏ ốc … Trong năm học 2008 – 2009 nhà
trường đã vận 100% giáo viên làm đồ dùng dự thi đồ dùng dạy học, trường đã
11


chọn 06 bộ dự thi đồ dùng dạy học cấp Thị xã, có 04 bộ được chọn tham gia thi



Thăm nhà bà

Rồi xinh

13


Cô bé quàng khăn đỏ

Đàn gà con

KẾT LUẬN
14


Làm quen văn học là một bộ môn mang tính nghệ thuật cao, đòi hỏi mỗi
giáo viên phải nỗ lực rèn luyện các kỹ năng kể diễn cảm, kỹ năng sử dụng đồ
dùng trực quan kết hợp với giọng kể, kỹ năng làm đồ dùng dạy học … Riêng
việc xây dựng các trò chơi chuyển tiếp, trò chơi luyện tập trong giờ kể chuyện,
đòi hỏi giáo viên phải tìm tòi, nghiên cứu kỹ tác phẩm văn học, tìm ra được
những chi tiết, những nhân vật tâm đắc nhất để làm nên những trò chơi cho trẻ
hoạt động. Người phụ trách công tác chuyên môn phải gợi ý giúp giáo viên định
hướng nội dung, cách thức chơi các trò chơi trên cơ sở những chi tiết mà giáo
viên đã lựa chọn để tạo nên những trò chơi mà trẻ yêu thích.
- Người phụ trách công tác chuyên môn và giáo viên phải nắm vững các
phương pháp môn Làm quen văn học theo hướng đổi mới, biết vận dụng linh
hoạt các hình thức hoạt động để giờ học luôn hấp dẫn trẻ.
- Phải làm cho giáo viên có sự chuyển biến về mặt nhận thức, coi việc tự