TR NG
I H C C N TH
KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C NG D NG

NGUY N V N GIÚP

ÁNH GIÁ PH N

NG

I V I SÂU

(Etiella zinckenella) VÀ KH O SÁT M T S
TR NG C A 14 GI NG/DÒNG

n Th , 2010

TÍNH

U NÀNH LAI

TRONG V XUÂN HÈ 2010

Lu n v n t t nghi p
Ngành: NÔNG H C

C TRÁI


TR NG
I H C C N TH

MSSV: 3073140
p: NÔNG H C K33

n Th , 2010


TR

NG

I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C

NG D NG

MÔN DI TRUY N-GI NG NÔNG NGHI P
-----

----

Lu n v n t t nghi p K s ngành Nông h c v i

ánh giá ph n ng

i v i sâu

tài:

c trái (Etiella zinckenella) và kh o

KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C

NG D NG

MÔN DI TRUY N-GI NG NÔNG NGHI P
----i

----

ng ch m lu n v n t t nghi p ã ch p nh n lu n v n t t nghi p K s ngành

Nông h c v i

tài:

ánh giá ph n ng

i v i sâu

tính tr ng c a 14 gi ng/dòng

c trái (Etiella zinckenella) và kh o sát m t
u nành lai trong v Xuân Hè 2010

Do sinh viên Nguy n V n Giúp th c hi n và b o v tr
Ý ki n c a H i

cH i

ng

Tr

ng Khoa Nông Nghi p & SH D


I CAM OAN
Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân. Các s li u, k t
qu trình bày trong lu n v n là trung th c và ch a t ng
công trình lu n v n nào tr

c ai công b trong b t

c ây.

Tác gi lu n v n

Nguy n V n Giúp

i


LÝ L CH
và Tên: Nguy n V n Giúp
Ngày tháng n m sinh: 20-05-1987
i sinh: V Thanh- C n Th
Cha: Nguy n V n Xa, sinh n m: 1952
: Lê Th Ti ng, sinh n m: 1955
Quê quán: p 2, xã V nh Thu n Tây, V Th y, H u Giang
Tóm t t quá trình h c t p:
1993-1998: H c t i Tr


Chân thành bi t n các anh ch trong gia ình ã ng h và giúp
su t quá trình h c t p xa nhà.
Chân thành bi t n Cô Phan Th Thanh Th y ã t n tình giúp
em trong su t quá trình th c hi n tài lu n v n t t nghi p.

em trong
,h

ng d n

Thành kính bi t n Qúy Th y Cô khoa Nông Nghi p và Sinh H c ng D ng
ã truy n t nhi u ki n th c và kinh nghi m quý báu cho em trong su t th i gian
c t p tr ng.
t bi t n quý Th y Cô trong B môn Di Truy n Gi ng Nông Nghi p, th y
v n h c t p Nguy n L c Hi n, Cô Thái Kim Tuy n, Chú Hùng ã nhi t tình
ng h và giúp
em trong quá trình h c t p và th c hi n tài này .
Thành th t c m n các em: Tr n Th Ki u Quanh, Nguy n Minh Nh t,
Nguy n Thanh Bình và các b n l p Nông H c khóa 33 ã nhi t tình giúp
tôi
trong su t th i gian th c hi n tài.
m n t t c các b n thân nh t c a tôi ã cùng tôi chia s nh ng bu n vui
trong nh ng ngày i h c xa nhà c ng nh trong quá trình làm lu n v n này.
NGUY N V N GIÚP

iii


CL C

Ch ng 2- PH NG TI N VÀ PH NG PHÁP .................................................13
2.1 Ph ng ti n thí nghi m .....................................................................................13
2.1.1 Gi ng ......................................................................................................13
2.1.2 V t li u thí nghi m ................................................................................13
2.1.3 Th i gian và a m thí nghi m .........................................................14
2.2 Ph ng pháp thí nghi m ...................................................................................14
2.2.1 S
b trí thí nghi m ..........................................................................14
2.2.2 K thu t canh tác....................................................................................15
2.2.3 Các ch tiêu theo dõi ..............................................................................16
2.2.4 Phân tích s li u .....................................................................................18
Ch ng 3- K T QU TH O LU N .......................................................................19
3.1 Ghi nh n t ng quát ............................................................................................19
3.1.1
u ki n khí h u ...................................................................................19
3.1.2 S t ng tr ng c a cây u nành ..........................................................20

iv


3.1.3 B nh h i..................................................................................................21
3.1.4 Sâu h i ....................................................................................................22
3.1.5 Tình hình c d i .....................................................................................23
3.1.6 Tính kháng ngã .................................................................................24
3.1.7 Tính n trái .............................................................................................24
3.2 Ph n ng c a các gi ng/dòng u nành i v i sâu c trái.........................25
3.2.1 Ph n tr m h t u nành b thi t h i giai
n t o trái-h t...................25
3.2.2 Ph n tr m h t u nành b thi t h i giai
n sau thu ho ch ..............27

PH L C ....................................................................................................................44

v


DANH SÁCH HÌNH

Hình
1.1

a hình
Thành trùng c a sâu

1.2

Sâu

1.3

L th ng do sâu c (a), sâu c n phá h t (b), sâu c n phát h t
cùng v i phân th i ra (c)

4

2.1

S

14


ng d n cho n m xâm
nh p (b)

26

3.6

(Ph i) Màu hoa tr ng c a dòng MT 865-2 và (trái) màu hoa
tím c a dòng MT 865-1

29

c trái

c trái (a) và nh ng (b)

Trang
3
3

b trí thí nghi m

m ph n trên MT 865-2

vi


DANH SÁCH B NG

ng

Tình hình s n xu t

Vi t Nam (2003-2007)

2.1

Tên và gia h c a 14 gi ng/dòng

3.1

M c (c p) nhi m b nh m ph n, dòi c thân và sâu n
p c a 14 gi ng/dòng u nành. V Xuân Hè 2010, HCT

23

3.2

M c
ngã (c p) và giai
nb t ub
ngã c a 14
gi ng/dòng u nành. V Xuân Hè 2010, HCT

25

3.3

Ph n tr m h t b thi t h i do sâu c trái c a 14 gi ng/dòng
u nành qua 4 tu n quan sát. V Xuân Hè 2010, HCT


3.8
3.9

ut

Trang
8

u nành

u nành

9

ng trên th gi i 5 n m g n ây

u nành

vii

11

u nành c a m t s n

c

11

12



ng su t c a các dòng lai m i,

tài “ ánh giá ph n ng

i v i sâu

c trái,

ng, nông h c và kh n ng cho
i v i sâu

c trái

(Etiella zinckenella) và kh o sát m t s tính tr ng c a 14 gi ng/dòng

u nành

lai

ng

ã

c th c hi n trong v Xuân Hè 2010 t i Tr i th c nghi m, tr

i

c C n Th .
Thí nghi m

khi thu ho ch, t t c các gi ng/dòng

i nhi u h n, l n l

n có h t sâu ít, l n l
Kh o sát

c

gi ng/dòng kh o sát

176 (5,48-9,22%). Sau

u có ph n tr m h t sâu khác bi t không ý

ngh a (0,70-1,42%). Tuy nhiên, dòng MT
ng

i ch ng MT

860-3 và MT

t là 1,42% và 1,31%; dòng MT

865-2 v n có h t sâu
861 và MT

865-3

t là 0,76% và 0,80%.


m ph n.

ix

c bi t dòng này


U

u nành [Glycine max (L.) Merr.] là cây h
á nhi t

i. Nó có giá tr r t l n v nhi u m t,

u quan tr ng

vùng nhi t

i và

c s d ng làm th c ph m cho ng

i,

th c n cho gia súc và dùng làm nguyên li u c a nhi u ngành công nghi p.
ng B ng Sông C u Long,

u nành



i v i loài sâu h i này.
i v i sâu

kh o sát m t s tính tr ng c a 14 gi ng/dòng

sâu b nh

c trái (Etiella zinckenella) và

u nành lai trong v Xuân Hè 2010”

nh tình tr ng kháng c a các gi ng/dòng

dòng sinh lý E. zinckenella t i C n Th ,
nành có m t s

nh n d ng và ch n

n nay v n ch a tìm th y gi ng nào trong s n

ánh giá ph n ng

c th c hi n nh m xác

c th c hi n

c trái. ây là m t công vi c h t s c khó kh n, lâu dài, t n

nhi u công s c và chi phí. Tuy nhiên,


C TRÁI

U NÀNH

1.1.1 Phân lo i
Sâu

c trái Etiella zinckenella thu c l p côn trùng, b

Lepidoptera, h

Pyralidae, h ph Phycitinae, gi ng Etiella.
1.1.2 Hình thái h c và sinh v t h c
m có chi u dài thân 10-12 mm, s i cánh r ng 22-28 mm. Cánh dài h n b ng,
p l i nh hình mái nhà. Cánh tr
tr

c có m t

c màu vàng ho c nâu h i xám, d c theo mép phía

ng vi n tr ng sáng, có

cánh và có tua

m màu cam

m. Cánh sau màu xám nh t, có gân


ng thành ch s ng kho ng m t tu n. Kh n ng sinh s n trung

bình 100-300 tr ng, t i a 600 tr ng. Tr ng n m g n ài hoa ho c trên trái; có hình
u d c; dài 0,4-0,5 mm; ngang 0,35-0,40 mm. Khi m i

, tr ng có màu tr ng, s p

chuy n sang màu h ng. S phát tri n c a tr ng kéo dài 4-7 ngày. Sâu có t 4-5
tu i, phát tri n t 9-15 ngày. Sâu có b n c p chân gi . Sâu tu i 1 có

u en, thân

vàng, dài kho ng 1,4 mm. Tu i 2, thân tr ng h i ng vàng, dài t 2,5-3,0 mm.
3, sâu có màu xanh nh t v i n m s c

tu i

trên l ng, dài t 5-6 mm. Tu i 4-5, trên l ng

sâu không còn các s c

n a mà toàn thân màu h ng, dài 10-15 mm. Giai

kéo dài 2-3 tu n. Sâu tr

ng thành r i kh i trái và chui xu ng

phát tri n c a nh ng kéo dài 12-18 ngày tùy thu c vào nhi t
3-5 th h . Tr i qua mùa ông là th i k ngh ho t



g n cu ng vì có nhi u lông m n. Sâu m i n m t ngày có kh n ng

trái. Tr

c khi

n trong ó
nh và

ng

c vào

c, sâu nh t d t m t túi nh màu tr ng, m ng, dày kho ng 1 mm và
n d n v trái. Khi mi ng

c ng, sâu chui vào bên trong trái qua m t

l i túi t bên ngoài v trái. Khi l n, sâu n khuy t t ng góc h t hay

c

vào h t, n d c theo rãnh c a hai lá m m. Khi n h t h t trong trái, sâu chui ra ngoài
chuy n sang trái khác và
h t. M t trái

ng th i qua l

c các n m m c khác s xâm nh p vào làm

Trên cây

u nành, sâu

c trái b t

u xu t hi n t lúc tr hoa

Mùa n ng sâu gây h i nhi u h n mùa m a. Trong m t v

u nành th

n thu ho ch.
ng có hai l a

sâu:
- L a 1: Sâu t n công lúc trái
này gây h i nhi u nh t cho cây
- L a 2: Sâu

c vào trái

u còn non, h t v a phát tri n, ch y u n h t. L a

u vì h u nh c trái b h .
u kho ng 2-3 tu n tr

c khi thu ho ch và ch làm h

nh ng h t nào b sâu c n phá và sâu v n s ng trong trái

vào giai

n

ng

c

n n ng su t; do ó, c n áp d ng thu c tr sâu

u t o trái; ngh a là ngay tr

c khi sâu xâm nh p vào h t ho c có th s

ng gi ng kháng. C ng có th d báo b ng cách dùng b y d n d gi i tính.

4


1.1.6 Mùa v và s kh n ng gây h i
Sâu

c trái xu t hi n t giai

n d t tr cho

n lúc g n thu ho ch, gây h i

nhi u nh t trong v Xuân Hè, nguyên nhân do chúng có vòng
tr ng v i m t s cao, trung bình kho ng 246 tr ng/con.


nh t vào 40 ngày sau khi tr hoa. T l s trái b
ng cao cho
Qua

c t ng theo m t s sâu và ti p t c

n khi thu ho ch.
u tra v m c

gây h i c a sâu

c trái

u nành

m t s vùng c a

BSCL cho th y trong mùa n ng loài này có th gây thi t h i n ng su t lên
i C n Kh

ng và Ô Môn; 40% t i Ti n Giang. Trong v

Th y loài này ã làm thi t h i n ng su t lên

n 30%

ông Xuân (1981) t i Bình

n 90% và kho ng 50-60% trong v Hè


ng, MT

c trái t n công s m nh t và
c). Theo tác gi , gi ng H4

có chi u cao cây trung bình, óng trái th p, trái óng dày làm h p d n s

tr ng c a

m nên b thi t h i n ng h n.
1.1.7 Thiên
Thiên

ch

ch có vai trò quan tr ng trong vi c gi m t s sâu

kinh t . Không có chúng, b t bu c ph i dùng thu c nhi u l n
ng

ng gây t n th t kinh t .

5

d

i ng

ng gây h i

xu t

u b sâu

c trái t n công

m c

t trung bình

u nành tr ng trong s n
n n ng. Vì v y, công tác

ch n gi ng kháng ngày càng tr nên c p bách.
m 1971, AVRDC báo cáo có n m gi ng kháng sâu
G3818, G3517, G2105. Nh ng

c trái là: G3473, G2102,

n n m 1980 ã có b y gi ng kháng là G3878,

G2102, G2105, G3473, G3517, G8448, G8506. Tuy nhiên, khi tr c nghi m các gi ng
này

BSCL, Tr n V n Hai và ctv (1982) ghi nh n ch có hai gi ng: G3473 và

G8448 là h i kháng

i v i sâu


u nành không có lông t s gây

tr ng và tr ng bám trên trái. Ngoài ra, nh ng gi ng có th i

gian t o trái và chu k sinh tr
trái (Ph m

c trái.

ng ng n c ng có th tránh

c s phá h i c a sâu

c

ng Khuê, 1988).

1.1.9 Bi n pháp phòng tr sâu

c trái

Nguy n V n Hu nh và Lê Th Sen (2004) ã

a ra các bi n pháp phòng tr sâu

nh sau:
- V sinh
khi gieo
- Ph i



n môi tr

ng và con ng

li u l

ng cao ã gây nh

i, ôi khi còn làm t ng thêm m t s sâu do quen

thu c (Ngô Th Dân và ctv, 1999).
- Dùng thu c hóa h c có tính l u d n nh : Basudin 50ND, Regent 800WG,
Kinalux, Fenbis 50EC, Cyperan 25EC, Peran 50EC, Alphan 5EC, Match 50ND… vào
các th i

m:

+ L n 1: Khi cây

ub t

u t o trái (kho ng 43-50 NSKG)

+ L n 2: Cách l n 1 t 5-7ngày.
+ Có th phun l n 3 và l n 4 n u m t s b

m ho c sâu non cao.

Theo Trung Tâm Thông Tin Khoa H c Công Ngh Qu c Gia (2005), m t tu n

n khi h t m y ch c và t

ng

ng xuyên, n u th y b

m

ng th

xu t hi n l i thì di t ngay.
1.2 CÂY

U NÀNH

1.2.1 Gi i thi u
u nành [Glycine max (L.) Merrill] là lo i hoa màu
gi i c ng nh

n

c ta. H t

làm th c n cho ng

u nành giàu hàm l

i và gia súc. S n ph m c a

nh dùng tr c ti p h t thô ho c ch bi n thành

ng cho con

m nên sau khi thu ho ch ã


1.2.2

c

m hình d ng cây

u nành

u nành thu c nhóm cây song t di p và n y m m theo ki u th
th

ng h t s b t

th i v và

a. Thông

u m c m m vào kho ng 6-8 ngày sau khi gieo, tùy theo gi ng,

u ki n môi tr

ngang. Ti p theo, hai lá

ng.



u nành không nh ng giúp

ích cho các nhà nghiên c u mà còn cho nhà nông hi u rõ t ng giai

n

ch m sóc

dàng.
Fehr và Caviness (1977) chia giai
giai

oan sinh tr

ng sinh d

n phát tri n

ng (vegetative stage) và sinh tr

(reproductive stage). Mô t chi ti t t ng giai
ng 1.1: Các giai
Ký hi u

n sinh tr

Giai

cm m

B ng 1.1 và 1.2.

u nành.

Mô t chi ti t

V1

tri n các

ng sinh d

n

Tên g i

VE
VC

u nành làm hai giai

di p nhô lên kh i m t t
Các lá n xu t hi n gi a hai t di p và các bìa c a
phi n lá không còn ch m nhau
Lá kép u tiên ã phát tri n và các bìa c a phi n lá
không còn ch m nhau
Lá kép th hai ã phát tri n và các bìa c a phi n lá
không còn ch m nhau
…..
Lá kép th n ã phát tri n và các bìa c a phi n lá

ng trái hoàn toàn
t ut oh t
t m y ch c
t u chín
(Chín sinh lý)
Chín hoàn toàn
(Chín thu ho ch)

R4
R5
R6
R7
R8

* Giai

n sinh tr

u nành.

Mô t chi ti t
t hoa ã n
b tk
t nào trên thân chính.
Hoa tr t i 1 trong 2 t trên ng n thân chính
Trái dài 2mm 1 trong 4 t trên ng n thân
chính
Trái dài 2cm 1 trong 4 t trên ng n thân chính
t dài 3mm trong trái.
Trái ch a h t xanh y trong khoang.


o) chúng có khuynh h

u nành nhi t

i lên tr ng

i khi du nh p xu ng
ng tr hoa s m. Ng

vùng ôn

i vào mùa hè

c
u

ki n ngày dài, nhi u gi ng s không tr hoa.
1.2.4 Giá tr s d ng
* V m t th c ph m
t

u nành có thành ph n dinh d

kho ng 35-45% (trong khi hàm l

ng cao: Hàm l

ng prôtein trung bình



mùi v th m nh axit linoleic chi m 52-65%, oleic t 25-36%, linolenolic kho ng 23% (Ngô Thê Dân và ctv, 1999).
Theo k t qu phân tích c a các c quan y t thì trong 100 g
protein; 27 g

u nành có 37,6 g

ng; 16,5 g ch t béo; 244 mg Ca; 6,8 mg Fe; 0,89 mg vitamin B1 và

1,2 mg vitamin PP.
* V m t công nghi p
Ngoài s d ng làm th c ph m, h t
ngh

làm keo

u nành còn

c dùng trong l nh v c công

u nành, t hoá h c, ch t t o nh t

ng trong k ngh cao su x p,

c bi t là làm keo dán g (Ngô V n Giáo và ctv, 1984). D u
dùng làm nhiên li u cho

u nành còn có th

ng c Diesel, làm dung môi cho các thu c b o v th c v t


mc ad u

t -15oC

u

u nành là khô ch m,

n -18oC (Tr n V n

n, 2007)

* V m t nông nghi p
- Th c n trong ch n nuôi:
u nành t

ng

ng v i 1,38

trái và h t) có hàm l

ng

u nành là ngu n th c n t t cho gia súc; 1 kg h t
n v th c n ch n nuôi. Toàn cây

u nành (thân, lá,


t t t, 1 hécta

u nành n u sinh

t t 30-60 kg N (Ph m Gia Thi u, 2000).

ông (1982), thân lá

u nành dùng bón ru ng thay phân

ng N trong thân chi m 0,05% và trong lá là 0,19%.

10


1.2.5 Tình hình s n xu t

u nành

li u th ng kê c a t ch c L
tích và s n l

ng

ng Nông Th Gi i (FAO, 2009) cho th y di n

u nành không ng ng t ng qua các n m 2003-2007. N m 2007 di n

tích gia t ng kho ng 11 tri u ha so v i n m 2003; t
25,3 tri u t n.

2007

ut

ng trên th gi i 5 n m g n ây

Di n tích
(1000 ha)
83651,8
91606,26
92434,06
94926,29
94899,212

ng su t
(t n/ha)
2,28
2,24
2,32
2,34
2,23

nl

ng (1000
n)
190766,96
205483,88
214244,61
222403,79

2,90
1,75
1,46
2,28

c trên th gi i
nl

ng (1000
n)
70707,49
58197,3
45500,0
15600,2
410,0
216144,26

Ngu n: FAOSTAT, 2009

Vi t Nam là Qu c gia có n n s n xu t nông nghi p lâu
c bi t r t s m t th i vua Hùng V

i và cây

ng (Ngô Th Dân và ctv, 1999).

11

u nành c ng


ng, riêng ba vùng

ng B ng Sông

ng B ng Sông C u Long chi m 63,8% s n l

ng

u nành

BSCL ch chi m 12,4% di n tích nh ng l i chi m 20,9% s n

u nành c a c n

c v i n ng su t bình quân cao nh t n

c 16 t /ha (Ngô Th

Dân và ctv, 1999).
Tình hình s n xu t

u nành

Vi t Nam t 2003-2007

c trình bày trong

ng 1.5.
ng 1.5: Tình hình s n xu t
m

245,9
292,7
258,2
410,0

Ngu n: FAOSTAT, 2009
Qua B ng 1.5 cho th y di n tích
ha n m 2003 lên 280.000 ha, s n l

u nành

n

c ta t ng khá nhanh t 165.600

ng c ng t ng g n g p ôi vào n m 2007, trong

vòng b n n m di n tích ã t ng kho ng 120.000 ha. Tuy nhiên, n ng su t
an

c ta v n còn th p h n nhi u so v i n ng su t bình quân c a th gi i. Do ó,

có th gia t ng s n l

ng

u nành và h giá thành s n ph m, m c tiêu hàng

t ra cho các nhà ch n gi ng trong n
gi ng