ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐÀO THỊ HỒNG LỤA

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG ĐỒNG QUANG,
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐÀO THỊ HỒNG LỤA

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG ĐỒNG QUANG,
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐỖ THỊ BẮC

THÁI NGUYÊN - 2018



đã cổ vũ, động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình tham gia
học tập và thực hiện luận văn này.
Xin trân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 02 năm 2018
Tác giả luận văn
Đào Thị Hồng Lụa


iii
MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................ vii
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................. viii
DANH MỤC CÁC HÌNH ................................................................................ ix
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 2
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn ................................................ 3
5. Bố cục của luận văn ...................................................................................... 3
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG ........... 4
1.1. Lý luận chung về ngân sách nhà nước ....................................................... 4
1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước ............................................................... 4
1.1.2. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước .................................................... 4
1.2. Lý luận cơ bản về ngân sách xã và quản lý ngân sách xã .......................... 8
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm của ngân sách xã và quản lý ngân sách xã .......... 8

3.1.3. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của phường Đồng Quang,
thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .................................................... 48
3.2. Thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái
Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .............................................................................. 49
3.2.1. Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố
Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên ..................................................................... 49


v
3.2.2. Thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái
Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .............................................................................. 52
Kết quả quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên,
tỉnh Thái Nguyên ............................................................................................. 57
3.2.3. Đánh giá của các cán bộ về hệ thống phân cấp ngân sách phường
Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .............................. 72
3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách phường Đồng Quang,
thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .................................................... 76
3.4. Đánh giá chung về quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành
phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .............................................................. 78
3.4.1. Những mặt đã đạt được ......................................................................... 78
3.4.2. Những mặt còn hạn chế......................................................................... 79
3.4.3. Nguyên nhân ......................................................................................... 79
Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
PHƯỜNG ĐỒNG QUANG, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH
THÁI NGUYÊN ............................................................................................ 81
4.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu hoàn thiện quản lý ngân sách
phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên ................ 81
4.1.1. Quan điểm hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang,
thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .................................................... 81
4.1.2. Định hướng hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang,


Hội đồng nhân dân

KT-XH

:

Kinh tế - Xã hội

NSĐP

:

Ngân sách địa phương

NSNN

:

Ngân sách nhà nước

NSTW

:

Ngân sách trung ương

NSX

:

Bảng 3.11. Đánh giá về lập dự toán trên địa bàn phường Đồng Quang ......... 74
Bảng 3.12. Đánh giá về chấp hành dự toán ngân sách phường Đồng Quang.... 74
Bảng 3.13. Đánh giá về quyết toán ngân sách phường Đồng Quang ............. 75
Bảng 3.14. Đánh giá về kiểm tra, thanh tra trong QLNS phường Đồng Quang ...... 76
Bảng 4.1. Dự kiến kế hoạch thu ngân sách phường Đồng Quang giai
đoạn 2018 - 2020 ............................................................................ 82
Bảng 4.2. Dự kiến kế hoạch chi ngân sách phường Đồng Quang giai
đoạn 2018 - 2020 ............................................................................ 83


ix
DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Hệ thống NSNN Việt Nam .........................................................................5
Sơ đồ 3.1. Sơ đồ Bộ máy quản lý ngân sách phường Đồng Quang ..........................49
Sơ đồ 3.2. Quy trình lập dự toán ...............................................................................55


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu để Nhà
nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình. NSNN được phân cấp phù hợp với
sự phân cấp của bộ máy chính quyền, tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển
mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội…. Chính quyền nhỏ nhất là xã, phường gắn bó
mật thiết đến người dân và là đại diện của Nhà nước giải quyết trực tiếp mối quan
hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân. Phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động
của chính quyền xã, phường đó là Ngân sách, đồng thời là công cụ tài chính giúp
chính quyền xã, phường thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao. Cùng với sự
phát triển về kinh tế, xã hội và đời sống của người dân, thì việc quản lý ngân sách

chung và chế độ quản lý ngân sách phường trên địa bàn nói riêng. Với những lý do
đó, tôi chọn đề tài: “Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái
Nguyên, tỉnh Thái Nguyên" làm đề tài nghiên cứu.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Trên cơ sở lý luận về quản lý ngân sách phường và thực tiễn hoạt động quản
lý ngân sách phường, đánh giá thực trạng quản lý ngân sách phường, đề xuất các
giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách phường trên trên địa bàn phường
Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa lý luận về hoạt động quản lý ngân sách phường.
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang,
thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014 - 2016.
- Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố
Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn tới.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu về quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái
Nguyên, tỉnh Thái nguyên.


3
- Phạm vi nghiên cứu:
Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề có liên quan
đến hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang. Chủ yếu tập trung vào việc
nghiên cứu, giải quyết về quản lý ngân sách phường.
+ Phạm vi về không gian: Đề tài được thực hiện trên địa bàn phường Đồng
Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
+ Phạm vi về thời gian: Tài liệu phục vụ nghiên cứu quản lý ngân sách
phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn từ

cấp chính quyền được ổn định theo luật định.
+ Phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với phân cấp các lĩnh vực khác của
Nhà nước, xác định rõ mối quan hệ giữa ngân sách cấp trên và ngân sách cấp dưới,
quan hệ giữa trung ương và địa phương.
+ Nội dung của phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với Hiến pháp và luật
pháp quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính
quyền, đảm bảo mỗi cấp ngân sách có các nguồn thu, nhiệm vụ chi, quyền và trách
nhiệm về ngân sách tương xứng.
+ Quốc hội là cơ quan quyết định dự toán NSNN, phân bổ NSNN trung
ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; HĐND các cấp được chủ động quyết định dự
toán ngân sách địa phương, quyết định phân bổ dự toán ngân sách địa phương.
- Nội dung phân cấp quản lý NSNN
Đây chính là việc giải quyết các mối quan hệ về quyền lực, quan hệ vật chất
giữa các cấp chính quyền trong quá trình quản lý và sử dụng NSNN bao gồm các
nội dung sau:
+ Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban
hành các chính sách, chế độ thu, chi và chế độ quản lý NSNN.
+ Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân, giao nhiệm vụ chi,
nguồn thu và cân đối NSNN.
+ Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình NSNN.
- Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN
+ Phân cấp Ngân sách phải được tiến hành đồng bộ với phân cấp kinh tế và
tổ chức bộ máy hành chính.
+ Đảm bảo thể hiện vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và vị trí độc
lập của ngân sách địa phương trong hệ thống NSNN thống nhất.


7
+ Đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp ngân sách.
Trong hoạt động quản lý ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách là tất yếu

1.2.1.1. Khái niệm ngân sách xã
Nhà nước ra đời là kết quả của cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội. Nhà
nước đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình bằng công cụ tài chính
là Ngân sách nhà nước, nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện nền kinh tế xã hội của
đất nước. Nhà nước kiểm soát trật tự xã hội chặt chẽ thông qua tổ chức bộ máy theo
các cấp chính quyền, để kịp thời can thiệp vào nền kinh tế theo chiều hướng khuyến
khích phát triển. Gắn với cấp chính quyền trong tổ chức bộ máy Nhà nước là một
cấp ngân sách. Cấp xã tồn tại kéo theo sự xuất hiện của Ngân sách xã, chính vì vậy
NSX tồn tại là một tất yếu khách quan.
Ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu chi trong dự toán đã được Hội đồng
nhân dân (HĐND) xã quyết định và được thực hiện trong 1 năm nhằm đảm bảo
nguồn tài chính cho chính quyền cấp xã trong quá trình thực hiện các chức năng,
nhiệm vụ về quản lý kinh tế - xã hội trên địa bàn [11].
Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (dưới đây gọi chung là ngân sách cấp xã)
là một bộ phận của ngân sách Nhà nước. Xét về hình thức biểu hiện, ngân sách cấp
xã là toàn bộ các khoản thu chi trong dự toán đã được HĐND cấp xã quyết định và
được thực hiện trong một năm, nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền nhà
nước cấp xã trong quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình về quản lý
kinh tế - xã hội trên địa bàn. Xét về bản chất, ngân sách cấp xã là hệ thống các quan
hệ kinh tế giữa chính quyền Nhà nước cấp xã với các chủ thể khác phát sinh trong
quá trình phân phối các nguồn tài chính nhằm tạo lập quỹ ngân sách cấp xã, trên cơ
sở đó đáp ứng các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của
chính quyền cấp xã.
Ngân sách xã là một cấp ngân sách Nhà nước nên nó mang đầy đủ những đặc
điểm chung của NSNN
+ Các khoản thu, chi ngân sách được dự toán và thực hiện trong 1 năm, theo
một chu trình;


9

khác biệt căn bản với các cấp ngân sách khác.


10
* Đặc điểm chung
- Hoạt động của ngân sách cấp xã luôn gắn chặt với hoạt động chính quyền
nhà nước cấp xã.
- Quản lý ngân sách cấp xã nhất thiết phải tuân theo một chu trình chặt chẽ
và khoa học.
- Phần lớn các khoản thu, chi của ngân sách cấp xã được thực hiện theo
phương thức phân phối lại và không hoàn trả một cách trực tiếp.
* Đặc điểm riêng
Ngân sách cấp xã vừa là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN,
vừa là một đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng kinh phí. Đặc điểm này có ảnh hưởng
không nhỏ đến việc thiết lập các chính sách, cơ chế trong quản lý ngân sách cấp xã.
- Một là, các chỉ tiêu thu chi NSX luôn mang tính pháp lý (nghĩa là các chỉ tiêu
này được quy định bằng văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo thực hiện).
- Hai là, NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp
cơ sở. Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu
vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chi NSX.
- Ba là, đằng sau quan hệ thu chi NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá
trình thu chi NSX giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ
sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội…
- Bốn là, NSX vừa là một cấp ngân sách, lại vừa là một đơn vị dự toán đặc
biệt (dưới nó không có đơn vị dự toán trực thuộc). Đặc điểm này có ảnh hưởng chi
phối lớn đến quá trình tổ chức, chấp hành và quyết toán NSX. Xã là đơn vị cơ sở
trong hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước, gắn bó trực tiếp với người dân và nền
kinh tế xã hội. Chính vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý NSX tuy không phải là
công việc mới đặt ra song lại vô cùng cần thiết để tìm ra những giải pháp hữu hiệu
nhất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách trong điều kiện hiện nay. Ngân

- Chính quyền cấp xã là nơi trực tiếp liên hệ với dân, giải quyết toàn bộ mối
quan hệ và lợi ích giữa Nhà nước với dân bằng pháp luật, bởi vậy chính quyền cấp
xã, phải có ngân sách cấp xã đủ mạnh. Thu ngân sách là nguồn thu chủ yếu để đáp
ứng các nhu cầu chi ngày cáng phát triển ở xã.
- Cơ cấu thu, chi ngân sách cấp xã thể hiện hầu hết các khoản thu, chi của
NSĐP được phân cấp. Đặc biệt có những khoản thu mà chỉ có ngân sách cấp xã
quản lý và khai thác mới đạt hiệu suất cao như: thuế nhà đất, thuế chuyển quyền sử


12
dụng đất (nay là thuế thu nhập cá nhân), các khoản thu hoa lợi công sản. Hoặc có
những khoản chi mà chỉ ngân sách cấp xã thực hiện mới đảm bảo tính kịp thời,
đúng đối tượng như: chi thực hiện chính sách đãi ngộ của Nhà nước đối với người
có công và đối với các đối tượng xã hội như trẻ em mồ côi, người khuyết tật, hộ
nghèo, chi khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, chi duy tu bảo dưỡng công trình
giao thông công cộng do xã quản lý… Qua đó cho thấy, muốn nâng cao hiệu lực
của các chính sách thu, chi NSNN thì nhất thiết phải phát huy tốt vai trò của quản lý
ngân sách cấp xã trong mọi hoạt động của NSNN. Và một đặc điểm rất riêng biệt
của ngân sách cấp xã so với các ngân sách khác, đó là: ngân sách cấp xã vừa là một
cấp ngân sách, vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt, không có đơn vị dự toán cấp
dưới, là đơn vị vừa quản lý ngân sách, vừa thực hiện các nghiệp vụ tài chính, thuế,
tài vụ và quản lý quỹ ngân sách, vừa quản lý quỹ tiền mặt, tài sản và quản lý các
hoạt động kinh tế, dịch vụ trên địa bàn. Với đặc thù này, để nghiên cứu và tìm ra
phương thức quản lý phù hợp là một trong những vấn đề mà các ngành, các cấp
quan tâm để ngân sách cấp xã thực sự là công cụ và phương tiện vật chất giải quyết
toàn bộ mối quan hệ và lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân bằng pháp luật.
1.2.2.2. Vai trò của quản lý ngân sách xã
Chính quyền cấp xã có vị trí quan trọng trong hệ thống chính quyền Nhà
nước, là cấp trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ cụ thể về quản lý hành chính Nhà
nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh - quốc phòng ở cơ

Dự toán ngân sách xã phải tập hợp được đầy đủ các khoản thu, chi và tổng
hợp theo từng lĩnh vực thu, chi.
Dự toán chi đầu tư phát triển căn cứ vào các dự án đầu tư có đủ điều kiện và
nguồn vốn được đảm bảo, ưu tiên bố trí cho các công trình đang thực hiện dở dang.
Dự toán chi thường xuyên phải được tuân theo các chính sách chế độ, tiêu
chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành.
Lập dự toán ngân sách xã phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chi không được
vượt quá nguồn thu quy định có thể thực hiện trong năm kế hoạch. Nghiêm cấm vay,
chiếm dụng vốn hoặc cho vay dưới mọi hình thức để cân đối ngân sách phường.
Dự toán phải được lập theo đúng biểu mẫu quy định, đúng thời gian, đúng
Mục lục ngân sách Nhà nước, gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của Nhà nước
xét duyệt, tổng hợp, đồng thời phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, rõ
căn cứ tính toán.


14
b- Căn cứ lập dự toán ngân sách xã
Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, trật tự
an toàn xã hội trên địa bàn xã.
Chính sách, chế độ thu, chi ngân sách Nhà nước, cơ chế phân cấp nguồn
thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã; chế độ tiêu chuẩn định mức thu, chi ngân sách
của cấp có thẩm quyền ban hành và định mức phân bổ ngân sách do HĐND cấp
tỉnh quy định.
Số kiểm tra về dự toán NSX do UBND cấp huyện thông báo.
Tình hình thực hiện dự toán NSX năm trước, ước thực hiện ngân sách năm
hiện hành.
c - Trình tự lập dự toán ngân sách xã
Ban tài chính xã phối hợp với cơ quan thuế, tổ đội thuế xã (nếu có), tổ uỷ
nhiệm thu, các thôn, đội để tính toán các khoản thu ngân sách trên địa bàn (Trong
phạm vi phân cấp cho xã quản lý).