A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Người phụ nữ luôn là tâm điểm của bao nhiêu các danh bậc họa sĩ muốn
nghiên cứu sâu xa về cái đẹp. Bởi họ là phái đẹp. ẩn chứa cả bên trong và bên
ngoài nhưng nét đẹp về hình thể cũng như tâm hồn. Nhưng không phải họa sĩ
nào cũng vẽ ra được hình ảnh người phụ nữ đẹp mà truyền tải được các nét đẹp
ở trong tranh. Ở Việt Nam các nhà họa sĩ tài ba vẽ về người phụ nữ khá là nhiều
nhưng phải kể đến Tô Ngọc Vân, họa sĩ được coi là thành công nhất trong việc
xây dụng hình tượng người phụ nữ trong tranh, bằng chất liệu sơn dầu. Bằng cái
tài dùng màu, cái thông minh ý nhị trong cảm xúc về ánh sáng, về hiệu quả tinh
tế của những tương quan tác động qua lại những phản quang mà ông đã khám
phá và say sưa tìm hiểu cái hương vị nồng nàn của chất liệu sơn dầu đó rồi lại
truyền đạt vào tranh, cái quyền quyện óng ánh có trọng lượng ấy cái phong phú
và cả những cái đôi lúc bất thần của chất liệu ấy là sự kích thích cho ông, con
người vốn say mê hình, săc, chất ấy. Nhất là khi đối tượng vẽ của ông lại là
những hình thể đường nét, sắc màu óng ả hấp dẫn của phái đẹp. Chính vì thế,
em đã chọn đề tài " Cái đẹp của hình tượng người phụ nữ trong tranh của họa sĩ
Tô Ngọc Vân" để làm đề tài nhiên cứu về cái đẹp người phụ nữ trong nghệ
thuật.
2.Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cái đẹp trong nghệ thuật nhằm nâng cao vốn hiểu biết về bản
thân. Biết cảm thụ cái đẹp tích cực, phân tích cái đẹp
Chỉ ra được giá trị tư tưởng, thẩm mỹ tạo hình, tư duy và khả năng sáng tạo của
họa sĩ Tô Ngọc Vân qua một số tác phẩm của ông nhằm làm nổi bật được vẻ
đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong nghê thuật hội họa từ đó vận dụng vào
học tập và giữ gìn vẻ đẹp đó trong xã hội hiện nay.
3. Đối tượng nghiên cứu
Hình tượng người phụ nữ trong tranh của Tô Ngọc Vân.
4. Phạm vị nghiên cứu
Nghiên cứu trong phạm vi một số tác phẩm tiêu biểu mang đậm tính nghệ
thuật, ảnh hưởng đến triết lý phương Đông.

đáp các vấn đề đang diễn ra giữa ra con người với cách diễn tả bằng hình tượng,
phù hợp nhất với các bản chất lý tưởng thẩm mỹ đó.
Cái đẹp trong nghệ thuật còn là cái đẹp phản ánh mọi cái đẹp của tự nhiên
và xã hội, là kết quả hoạt động mang tính sáng tạo độc đáo của người nghệ sĩ.
Có thể nói rằng, lý tưởng - khát vọng, ý chí vươn lên của con người lại
được tập trung cao độ, độc đáo mà đầy sức sống như trong cái đẹp nghệ thuật.
Với tư cách là thành quả sáng tạo định hướng của người nghệ sĩ bao giờ cái đẹp
nghệ thuật cũng là tín hiệu thẩm mĩ đặc biệt. Ở đó được tập trung cao độ đời
sống tinh thần của loài người, nó được sử dụng và phản chiếu bởi muôn vàn
màu sắc cuộc sống. Nó mang ước mơ, lý tưởng, lý chí loài người tiến bộ. Cho
nên nó có sức mạnh to lớn, trong nhận thức cải tạo thế giới, vươn tới sự hoàn
thiện thế giới vô cùng sinh động đó của con người.

2


2. Khái quát về họa sĩ Tô Ngọc Vân
Tô Ngọc Vân (1906-1954) tại làng Xuân
Cầu, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Tô
Ngọc Vân là một cậu bé con nhà nghèo,
quá tuổi mới được đến trường học chữ.
Đang học trung học năm thứ 3, Tô Ngọc
Vân bỏ học để đi theo con đường nghệ
thuật. Năm 1926, ông thi đỗ vào trường
Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Sau khi
ra trường, Tô Ngọc Vân đã có tác phẩm
xuất sắc, được giải thưởng cao ở Pháp.
Ông cũng là một người viết về mỹ thuật,
phê bình nghệ thuật trên báo chí.
Từ 1935 đến 1939 ông dạy học ở trường

1. Hình tượng người phụ nữ Việt Nam
Trên truyền hình, báo chí, chắc hẳn bạn đã nghe nhiều tên tuổi người phụ
nữ tài hoa trong xã hội, họ không những có đôi bàn tay khéo léo, đảm đang, có
sức chịu đựng bền bỉ mà họ còn có địa vị trong xã hội được nhiều người yêu
quý tôn trọng.
Theo tiến trình phát triển của xã hội loài người, người phụ nữ trong mỗi
giai đoạn đều có vai trò khác nhau. Ở thời kỳ xã hội mẫu hệ - khi đó người phụ
nữ có vai trò đứng đầu và nắm giữ mọi quyền lực trong gia đình và xã hội, trong
khi đó người đàn ông đều dưới quyền và phục tùng. tới xã hội phong kiến vai
trò của người phụ nữ không được tôn trọng. họ bị coi rẻ và được ví như "Nữ nhi
khoe sắc thường tình", "Thân em như hạt mưa sa", "Đàn ông trong nhà, đàn bà
xó bếp",...
Như vậy khái niệm về người phụ nữ thời kỳ này lại hoàn toàn khác với
thời kỳ mẫu hệ, phụ nữ thời phong kiến về sự cam chịu, an phận và ít được tôn
trọng. Thời đại ngày nay khi mà xã hội đã dân chủ công bằng văn minh thì quan
niệm người phụ nữ đã được bình đẳng. Người phụ nữ được tự do lao động sáng
tạo và được khẳng định mình trước xã hội, họ ngày càng phát huy bản năng của
người phụ nữ dịu dàng, đảm đang, khéo léo mà họ vẫn có đủ khả năng đảm
nhận các công việc như đàn ông làm. Như vậy trong xã hội ngày nay khái niệm
về người phụ nữ đã khác đi, đó là người phụ nữ "giỏi việc nước đảm việc nhà".
Tóm lại, khi nói về người phụ nữ ngoài khái niệm chung thì người phụ nữ
trải qua từng thời kỳ phát triển của xã hội mà người ta có khái niệm riêng phù
hợp . Nhưng ở trong xã hội nào phụ nữ cũng đều phát huy đặc trưng, vai trò của
mình là người vợ, mẹ và người có trách nhiệm trước pháp luật.
Có thể nói hình tượng người phụ nữ là một mảng đề tài rất rộng lớn và
sâu sắc không có ngôn ngữ, trang viết nào miêu tả hết được. Bản thân em cũng
là một người người phụ nữ và em luôn tự hào về điều đó. Cùng với những
người có cùng khuynh hướng sáng tạo nghệ thuật, em sẽ dùng cây bút mình để
dựng lên những tác phẩm nghệ thuật ca ngợi vẻ đẹp của người phụ nữ. Để hình
tượng phụ nữ luôn sáng ngời trong chúng ta.

Việt Nam.
Từ đây ta có thể nói rằng
không phải chất liệu làm nên tác
phẩm, mà tác giả làm lên giá trị
của nó. Với một chủ đề đơn giản,
một cô thiếu nữ ngồi ngắm hoa
nhưng với sự diễn đạt ở ngòi bút
và cảm xúc mà Tô Ngọc Vân đã
làm lên tác phẩm nổi tiếng này.
Với một bố cục được họa sĩ thể
5


hiện không toàn vẹn toàn phần thân thể nhưng ta cảm thấy bố cục rất hợp lý,
chắc chắn. Hoa huệ trắng, màu trắng của sự thanh khiết và cô thiếu nữ cũng
được họa sĩ khoác lên trên mình những tấm vải lụa mỏng, làm tôn lên vẻ đẹp
hình thể
của người phụ nữ.

6


Toàn bộ bức tranh vẽ màu sắc trắng, xám và xanh nhẹ không vẽ chi tiết như
truyền thần mà ở đây ta chỉ thấy có tiếng nói của ánh sáng, hình chắc gọn đến mức
đơn giản hơn nữ để làm ấm lại bức tranh tác giả đã định xuyến vào đó những chấm
đỏ lên cánh mũi, môi và gò má tạo cho khuôn mặt cô gái thêm phần thanh tú, sáng
ngời. Với bố cục chặt chẽ, hoàn hảo, cách sử dụng màu điêu luyện, "Thiếu nữ bên
hoa huệ" đã thể hiện được cái mềm mại gợi cảm ở đường cong trên đùi thiếu nữ và
nhất là cách dùng dao gọi bớt lớp sơn phía trên để lộ ra lớp sơn hồng bên dưới tạo
nên sắc ửng hồng trên má thiếu nữ... Cách sử dụng ánh sáng này một phần do ông

tranh "Thiếu nữ với hoa sen", so sánh với bức "Thiếu nữ bên hoa huệ" thì tác phẩm
này có gì đó toàn vẹn hơn về hình thể người thiếu nữ nhưng nó lại có một điểm
chung là đối tượng là những cô gái thiếu nữ hà thành và điều đáng nói ở đây là tâm
trạng của hai cô thiếu nữ ở hai bức tranh có gì đó rất giống nhau, phải chăng là các
cô gái đều gửi tâm trạng đến những bông hoa còn điểm khác có thể là cách thể hiện
của tác giả. Bởi vì với việc ông thể hiện bút pháp trong bức tranh "Thiếu nữ với
hoa sen" có phần trau chuốt cho nên ta cảm thấy hình tượng cô thiếu nữ rất duyên
dáng và mền mại. Tuy không gian là một góc nhỏ ở trong phòng nhưng ông dùng
tới khả năng diễn tả đậm nhạt tốt cho nên ta vẫn thấy bức tranh rất thoáng về
không gian ta thầy ông sử dụng màu rất tươi tắn với những gam màu đỏ và vàng là
chủ yếu. Màu đỏ ở đây được đặt vào cho mặt bàn trên đó là chiếc bình gốm màu
trắng. Và để chiếc bình gốm không bị nhàm chán tác giả đã điểm lên đó vài chấm
đỏ để tạo các sắc đỏ phong phú hơn.
Tranh của Tô Ngọc vân thường là rất ít nét, ông làm hình bằng việc sử dụng
các mảng màu, như ta thấy hình ảnh cô thiếu nữ trên, ông không dùng nét mà chỉ
8


làm khối và sử dụng đậm nhạt bằng mảng màu, có lẽ thế mà tạo được dáng vẻ
mềm mại uyển chuyển của người thiếu nữ. Bởi hình đối với ông nó là sự gợi lên
cấu tạo chủ yếu của sự vật, nhưng nó mang lại một âm hưởng mới. Đối với ông đó
là sự thể hiện được những đường nét cân đối, nhịp nhàng, hình thể tròn đầy, chất
óng mượt của lụa và vải mỏng bó sát lên cơ thể của người phụ nữ. Tô Ngọc Vân
biết yêu cái đẹp và ông biết thể hiện nó dù là cái đẹp tập trung của một nhận vật
hay nhiều nhân vật.
Tô Ngọc Vân đã từng nhận xét: "Không ai vẽ mặt thiếu nữ sắp khóc tài bằng
Mai Trung Thứ". Nhưng người đương thời lại nhận xét: "Không ai vẽ thiếu nữ
duyên dáng gợi cảm, đa tình bằng Tô Ngọc Vân". Mọi người đều công nhận người
họa sỹ duy sắc phải chạy theo ánh sáng của mặt trời Tô Ngọc Vân là chủ nhân của
những bức tranh sơn dầu phác họa về người thiếu nữ nổi tiếng của một thời đó. Từ

mực về phẩm chất tạo hình, tôn vinh
vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam
trong trang phục áo dài dân tộc. Toàn
bộ tác phẩm là vẻ đẹp quyến rũ hấp
dẫn người xem từ hình dáng đến màu
sắc, bố cục. Với hình tượng hai cô gái
và em bé bên cây hoa phù dung đang
độ đẹp rực rỡ và tinh khiết nhất còn
gợi cho ta một sự liện tưởng mơ hồ về
vẻ đẹp của người phụ nữ. Nhưng ở góc
độ nghệ thuật tạo hình thì những điểm
nhấn làm tăng thêm vẻ đẹp của người
phụ nữ. Nhưng ở góc độ nghệ thuật
tạo hình thì những mảng lá cây xanh
đậm và những bông hoa phù dung
trắng muốt là những điểm nhấn làm tăng thêm vẻ đẹp cho hình tượng những cô gái
cũng như toàn tác phầm. Màu đỏ tươi rực rỡ tập trung ở hình tượng em bé dài trên
toàn bộ tranh và dừng lại ở trước mành cửa trên góc tranh đã góp phần tạo nên sự
chặt chẽ nhưng không đóng kín của bố cục tranh. Ngoài ra tác giả còn rất chú ý
đến giữa mảng nhân vật và nền tạo ra bố cục tranh chặt chẽ,chắc chắn song lại rất
thoáng, động. Với lối diễn tả ánh sáng nhẹ nhàng tạo sự chan hòa gợi khối đơn
giản càng làm tăng thêm vẻ đẹp duyên dáng, đài các nhưng rất kín đáo của hình
tượng hai thiếu nữ và hồn nhiên của em bé. Những đường cong mềm mại trong
diễn tả các nhân vật tương phản với những nét thẳng, ngang, sắc của khung cửa,
tường nhà đã tạo nên sự phong phú cho yếu tố đường nét trong tranh.
Nhưng vẻ đẹp đó như chỉ giới hạn, bó buộc trong không gian hạn hẹp, trong
những sinh hoạt gia đình - như đang bó buộc trong lễ giáo phong kiến,... Chính vì
vậy mà chúng ta thấy phảng phất trong tác phẩm, hình ảnh nhưng người phụ nữ có
10


2.2.1. Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công mở ra một chân trời mới, một
hướng đi mới cho các văn nghệ sĩ Việt Nam nói chung và các họa sĩ Việt Nam nói
riêng. Nổi danh là họa sĩ chuyên vẽ phụ nữ đẹp theo quan niệm tiểu tư sản (Thiếu
nữ bên hoa huệ, Hai chị em gái), nhưng hầu như ngay lập tức, xuất hiện trên giá vẽ
11


của Tô Ngọc Vân những hình ảnh, những khuôn mặt phụ nữ Việt Nam dọc đường
kháng chiến, với quan niệm về cái đẹp thay đổi theo nhân sinh quan thời đại. Cùng
một thế hệ họa sỹ với ông nhưng không phải ai cũng có nhiều trăn trở như ông,
ông phải tự vượt qua chính mình đẻ chuyển hẳn sang con đường nghệ thuật cách
mạng. Qua Tô Ngọc Vân ta thấy sự hóa thân của một họa sỹ lớn đã dau lòng như
thế nào? Khi "Thiếu nữ bên hoa huệ" với những tài áo dài thướt tha ngồi bên
những bông hoa huệ được cắm trong chiếc bình trắng với những họa tiết đơn giản
nhưng vẫn cổ kính. Đến "Nghỉ chân bên đường" (1948), "Chị cán bộ cốt cán"
(1954). Tuyệt nhiên không phải là sự chuyển hóa êm thấm nhất mà là người đó có
đầy đủ ý thức về hoạt động sáng tác của mình như Tô Ngọc Vân, ông không thể vẽ
bất cứ cái gì khi cái đó chưa thấm đượm vào tâm hồn mình mà tâm hồn của người
nghệ sĩ lớn như Tô Ngọc Vân khi đã hình thành vững chắc thì không dễ gì biến
đổi, nếu không trải qua những cơn đau lột xác, những cơn đau của sự hóa thân,
chính Tô Ngọc Vân đã viết những dòng tâm sự này trong quá trình lột xác và sự
hóa thân ấy của mình.
Bức kí họa "chị cán bộ cốt cán" là một trong những bức kí họa ghi chép của
ông về chị Tốt ông vẽ chị đeo một chiếc túi thổ cẩm và để một bàn tay lên ngực,
với dáng đứng thẳng chị có vẻ đẹp trầm lắng trong suy nghĩ. Ông dùng những nét
bút gọn và sắc vuốt thẳng. Chị cán bộ cốt cán đứng lặng giữa cuộc đời không sức
gì có thể kiềm chế được. Không phải ngẫu nhiên ông lại vẽ chị chụm chân, mắt
nhìn xa đôi môi hơi mím lại nét mặt trầm tĩnh, lắng trong suy nghĩ, tay giơ lên phát
biểu ý kiến, chị muốn góp một phần ý kiến nhỏ bé của mình vào sự phát triển của


C.KẾT LUẬN
Qua việc nghiên cứu và phân tích một số tác phẩm về hình tượng người phụ
nữ của Tô Ngọc Vân, ta thấy được tranh của ông không những có giá trị nghệ
thuật cao mà các giá trị đích thực ở đây là sự nhận thức, lý luận ở các vấn đề dân
tộc trong nghệ thuật tạo hình. Phải nói rằng nhìn những tác phẩm của ông cho thấy
ông là người giàu tình cảm, tâm huyết với nghề, một tâm hồn đầy rung động. Đây
có thể nói rằng đó là giá trị nội tâm của ông với nghệ thuật, còn giá trị biểu hiện
15


của ông ở đây có thể thấy được cái chân thực, giản dị, màu sắc trong sáng. Tô
Ngọc Vân là một hình ảnh đẹp trong sáng của mọt họa sỹ tự tìm cho mình con
đường đi đến nghệ thuật chân chính, mà ông đã vinh dự góp phần không nhỏ vào
việc tạo dựng nền Mỹ thuật hội họa hiện đại mà họa sĩ Tô Ngọc Vân đã hiến trọn
cuộc đời.
Qua phân tích và cảm nhận về một số tác phẩm diễn tả hình tượng người
phụ nữ của Tô Ngọc vân đã giúp ta có thêm một cái nhìn xa về cái đẹp trong nghệ
thuật hội họa Việt Nam. Không chỉ em mà còn nhiều thế hệ đi sau đã rút ra được
những bài học bổ ích cho bẩn thân, để phát huy những giá trị cao đẹp của dân tộc
mình, nền Mỹ thuật Việt Nam đang tồn tại và phát triển mạnh mẽ, giống như
nhũng gì họa sĩ Tô Ngọc Vân đã từng nói và mong đợi là: "xây một nền hội họa
vừa tân tạo vừa có tính dân tộc có thể đứng ngang với nghệ thuật nước ngoài".
Nhưng đối với em bài học lớn nhất là bản sắc sâu xa của người nghệ sĩ mà điều đó
Tô Ngọc Vân đã hình thành từ rất sớm ngay từ khi ông bước vào trường mỹ thuật.

1.
2.
3.
4.

2.2. Cái đẹp của hình tượng người phụ nữ trong tranh Tô Ngọc Vân
trước cách mạng tháng Tám
2.2.1. Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ
2.2.2. Vẻ đẹp hình thể của người phụ nữ
C. KẾT LUẬN
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO

18

Trang
1
2
2
2
2
2
3
4
4
4
4
4
4
10
10
11
14
15