Bài ging CTN và Bo v môi trng
Biên son Th S Nguyn Phú Th
1
Chng 1 H THNG CP NC
I/ Mt s khái nim h thng cp nc
1.H thng dùng nc.
a)Khái nim: H thng cp nc: là t hp nhng công trình có chc nng
thu nc, x lí nc, vn chuyn, u hòa và phân phi nc.
b)Phân loi
• Theo i tng phc v: H thng cp nc ô th, công nghip, nông
nghip, ng st,…
• Theo chc nng phc v: H thng cp nc sinh hot, sn xut, cha
cháy.
• Theo ngun nc: H thng nc ngm, nc mt,…
• Theo nguyên tc làm vic: H thng có áp, không áp t chy,…
i loi h thng có yêu cu, qui mô, tính cht và thành phn công trình có
khác nhau nhng dù phân chia theo cách nào thì s ca nó tu trng cng có
th là 2 loi c bn: s h thng cp nc trc tip (hình1.1) và s h
thông cp nc tun hoàn (hình1.2).
1.Ngun nc.
2.Công trình thu.
3.Trm bm cp I.
4.ng dn nc thô.
5.Trm bm tng áp.
6.ng dn nc thô và
ng tun hoàn.
7.i tng dùng nc
8.Cng dn nc thi.
9.Khu x lí.
10.Cng x nc thi bn.
23

2.Tiêu chun dùng nc.
Tiêu chun dùng nc là lng nc trung bình tính cho mt n v tiêu th
trong mt n v thi gian (thng là trong mt ngày) hay cho mt n v sn
phm (lít/ngi/ngày, lít/n v sn phm).
Khi không có các s liu c th thì ta tính nh sau:
- i vi nhà 1-2 tng: 80÷120l/ngi/ngày êm.
- i vi nhà 3-5 tng: 120÷180l/ngi/ngày êm
- Khu du lch, ngh mát, khách sn cao cp ly 120÷180l/nguòi/ngày êm.
Cho phép chênh lch nhau 10÷20%
Mun thit k mt h thng cp nc cn xác nh tng lu lng theo tiêu
chun ca tng nhu cu dùng nc nh sau:
a) c sinh hot.
Tính bình quân u ngi, lít/ngi/ngày êm, theo qui nh trong tiêu
chun cp nc hin hành (bng 1.1) TCXD 33-85.
Tiêu chun này dùng cho các nhu cu n ung sinh hot trong các nhà  ph
thuc vào mc  trang b k thut v sinh trong nhà, u kin khí hu, tp quán
sinh hot và các u kin nh hng khác ca mi a phng.
ng 1.1
Trang b tin nghi trong các ngôi nhà
Tiêu chun dùng
c trung bình
(lít/ngi/ngày
êm)
H s
không iu
hòa gi
(kg)
Loi I. Các nhà bên trong không có h thng
p thoát nc và dng c v sinh. Nc dùng
thng ngày ly t vòi nc công cng ngoài

Các loi nc n vo
Tiêu chun
cho mt n v
o (m
3
/v o)
Chú
thích
- Nc làm lnh trong nhà máy nhit
n.
- Nc cp ni hi nhà máy nhit
n.
- Nc làm ngui ng ct trong.
- Nc khai thác than.
- Nc làm giàu than.
- Nc vn chuyn than theo máng.
- Nc làm ngui lò luyn than.
- Nc làm ngui lò Máctanh.
- Nc cho xng cán ng.
- Nc cho xng úc thép.
- Nc  xây các loi gch.
- Nc ra si  bêtông.
- Nc ra cát  bêtông.
- Nc phc v 1m
3
bêtông.
- Nc  sn xut các loi gch.
- Nc  sn xut ngói.
1000kW/h
1000kW/h

2,2-3,0
0,7-1,0
0,8-1,2
Tr s
nh
dùng
cho
công
sut
nhit
in ln
. B
sung
cho h
thng
tun
hoàn.
Nc cp cho công nghip a phng: Trng hp  phân tán và không tính
 thc , cho phép ly bng 5 ÷10% (theo TCXD 33-85) lng nc n
ng và sinh hot trong ngày dùng nc ti a ca m dân c (bng 1.3)
ng 1.3
Loi phân xng Tiêu chun
(lít/ngi/ca)
 s u hòa gi
(kg)
- Phân xng nóng ta nhit ln
n 20 Kcalo-1m
3
/h.
- Phân xng khác.

3.Lu lng tính toán và công sut trm cp nc
- Do cng  dòng nc là khác nhau gia các gi trong ngày và gia các ngày
trong nm nên khi tính toán h thông cp nc ta cn phi bit s thay i này
 thit k mng li m bo k c khi s dng nhiu nht. Do ó ohi da vào
 s không u hòa gia gi và ngày êm.
- Công thc xác nh lu lng nc:
)/(
3600
1000
)/(.
24
)/(.
1000
.
.max
max
3
max
max
3
max
sl
Q
q
hmk
Q
Q
ngaymk
NQ
Q

):
tb
h
h
h
Q
Q
K
min
min
=
- Công sut ca h thng cp nc và lu lng tính toán:
...
)/(
max
3maxmax
+++=
+=
sanxuattuoichuachayk
kshhethong
QQQQ
nguoimQQQ
4.i liên quan v mt lu lng và áp lc gia các công trình trong h
thông cp nc
- Áp lc cn thit ca h thng cp nc là h thng áp lc t do, cn thit ti
thit b v sinh bt li nht ca ngôi nhà (cao nht, xa nht)
- Bo m nc cung cp liên tc. Áp lc ca máy bm phi thng tn tht cng
nh cao hình hc a nc n c ni tiêu th nc.
II/ Ngun nc và công trình thu nc
1.Ngun nc cung cp.

hoàn toàn và xác nh trng lng.
 pH c xác nh bng cách o ion H
+
trong nc. Nu nc mang tính axit
pH<7, nc mang tính baz pH>7, trung tính pH=7.
c)Vi trùng: Thng nc nhim bn bi phân ca gia súc, nguy hi nht là
nhóm Colifon và Ecolifon.
2.Các phng pháp và s x lí nc
- Phng pháp x lí:
+Phng pháp c hc: dùng li chn, song chn, hoc s dng phng
pháp ln cát, sn, si  lc nc qua các loi thit b này.
+Phng pháp vt lí: làm ngui nc bng cách phun nc qua tia t ngoi
 kh trùng.
+Phng pháp hóa hc: dùng phèn nhôm, phèn st  kt ta các cht ô
nhim trong nc hoc dùng nc vôi.
- S x lí:
1.B trn phèn vi nc
2.B phn ng.
3.B lng.
4.Máy thu nc.
6
5
3 2
7
4
1
Công trình thu nc b sông
Bài ging CTN và Bo v môi trng
Biên son Th S Nguyn Phú Th
6

C«ng tr×nh
§uêng cao ¸p
BÓ nuíc
1
2
2
2
3
3
3
4
4
4
5
6
7
7
Nguån nuíc
PhÌn
Sö dông
 x lí nc.
Bài ging CTN và Bo v môi trng
Biên son Th S Nguyn Phú Th
7
a)Mng li ct: là mng li ng ng ch có th cp nc cho các
dim theo mt hng. Mng li ct d tính toán, chi phí u t ít, có tng
chiu dài ng ng ngn nhng không m bo an toàn nên ch dùng cho các
thành ph nh, các th xã, th trn ni không có công nghip hoc ch có các di
ng tiêu th nc không yêu cu cp liên tc.
b)Mng li vòng: là mng li ng ng khép kín mà trên ó ti mi

o ng không b lún gãy và thun tin trong quá trình sa cha ci to.
- Khi ng chính có ng kính ln thì nên t thêm mt ng phân phi nc
song song vi nó. Nh thng chính ch làm chc nng chuyn nc.
Ngoài các yêu cu trên, khi qui hoch mng li cn lu ý:
- Qui hoch mng li hin ti cn quan tâm n kh nng phát trin thành
ph và mng li trong tng lai.
- n chn m cao t ài nc nu u kin kin trúc cho phép. Do
Bài ging CTN và Bo v môi trng
Biên son Th S Nguyn Phú Th
8
y mng li có tht u,  gia hoc  cui mng li.
- Khi qui hoch, ci to mng li cn nghiên cu s  mng li hin
trng: vt liu, ng kính ng, …
- Cùng mt i tng tiêu th nc có th qui hoch theo nhiu s mng
i có dng khác nhau mà vn thoã mãn c các yêu cu trên, nhng
phi có mt mng li ti u và hp lí hn c.
2.Tính toán mng li cp nc
2.1 Các trng hp tính toán mng li
Mc ích: Xác nh lu lng tính toán ca các n ng, trên c só chn
ng kính ng thích hp; Xác nh tn tht áp lc trên các n ng và trên
tuyn bt li  xác nh chiu cao xây dng ài nc và áp lc công tác ca
máy bm.
Các trng hp c bn khi tính toán mng li cp nc:
- Trng hp gi dùng nc ln nht
- Trng hp có cháy trong gi dùng nc ln nht
- i vi mng li có ài i din còn phi tính toán, kim tra cho trng
p vn chuyn ln nht.
2.2 Mt s gi thuyt  tính toán
- Các h tiêu th nc ln nh: Các xí nghip công gnhip, b bi… gi là m
y nc tp trung và các m ó gi là m nút.

∑
=
(l/s/m)
Trong ó: q

:lu lng dc ng n v
tt
l∑
:tng chiu dài tính toán (tng chiu dài các n ng có phân phi
c dc ng)
- Lu lng dc ng ca các n:
ttdvdd
lqq .= (l/s)
Trong ó: q

:lu lng dc ng ca n (l/s)
l
tt
:chiu dài tính toán ca n (m)
 d dàng tính toán, ngi ta thng a lu lng dc ng v các nút (tc
 các m u và m cui ca n ng.
- Lu lng nút:
2
.
ttdv
nut
lq
Q
∑
= (l/s)

:lu lng tính toán ca n ng (l/s)
D: ng kính ng (mm)
V: vn tc nc chy trong ng (m/s)
i: tn tht áp lc trên 1m chiu dài ng ng (tn tht áp lc n
)(m)
h:tn tht áp lc trên n ng (m)
u ý
: Khi tính toán kim tra mng li cp nc trong tng trng hp có
cháy trong gi dùng nc ln nht thì vn tc lên n gn gii hn trên qui nh
cho tng loi ng.
ng gang smV /32
÷≤
ng thép smV /43÷≤
- Tính ct áp lc (H
z
), áp lc t do (H
td
) ti các nút ca tuyn chính (tính ti
m bt li nht)
BLNBLN
td
BLN
z
ZHH += (m)
Trong ó: Z
BLN
: ct mt t ti m bt li nht.
+ Tính ct áp lc ti các n ng khác thuc ng chính
ahainutdoannoigiu
nutsaukeno

mm400200÷
; ng nha ng kính
mm200
≤ .
3.2 Nguyên tc b trí ng ng cp nc.
- Không nông quá  tránh tác ng lc và tránh nh hng ca thi tit
- Không sâu quá  tránh ào p t nhiu. Trong u kin có th ly  sâu
chôn ng t mt t n nh ng khong m0,18,0
÷
- ng cp nc thng t song song vi ct mt t thit k, có tht  va
hè, mép ng, cách móng nhà và cây xanh ti thiu
m53
÷
. ng cp nc
thng t trên ng thoát nc, khong cách gia nó vi các ng ng khác có
th ly theo chiu ng ti thiu là 0,1m, theo chiu ngang ti thiu là m35,1
÷ .
Trong các xí nghip hay ng ph ln, nu có nhiu loi ng ng khác
nhau ngi ta thng b trí chúng chung trong mt hm ngm gi là tuynen,
thng xây bng bê tông ct thép nhm choáng ít din tích và gn gàng, d dàng
tháo d sa cha, ít b nc ngm xâm thc, nhng vn u t ln.
Khi ng qua sông hay vùng m ly ngi ta thng làm mt cu cn cho
ng i qua hoc cho ng i di lòng sông, hai bên b sông thng b trí ging
thm, khoá óng nc và van x khi cn.
Khi ng qua ng ôtô, xe la thì phi t nó trong tuynen hoc các v bao
ng kim loi  ngoài  tránh tác ng c hc; hai bên ng cng có ging
thm và van x nc.
3.3 Các thit b và công trình trên mng li cp nc
.
a)Khóa: dùng óng m nc trong tng n ng, thng c t  trc,

BB)
6
Croa EE (ni 4 nhánh
EE)
7
Croa EB (ni 4 nhánh
EB)
8 Tê x BB (ni x BB)
9 Tê x EB (ni x EB)
10
Cút 3B 90
0
(ni góc BB
90
0
)
11
Cút EU 90
0
(ni góc EU
90
0
)
12
Cút EU 90
0
(ni góc EU
90
0
)

28 Van
29 Van mt chiu
30 i co dn
31 ng cu ha
32 Vòi công cng
V/ H thng cp nc cho công trình xây dng.
1.Mc ích dùng nc trên công trình xây dng.
Trên công trng, nc c dùng  cung cp cho nhu cu sinh hot ca
công nhân  lán tri cng nh phc v cho thi công và cha cháy.
Nc dùng cho thi công s dng cho nhiu mc ích khác nhau nh: phc
 cho công tác xây trát (trn va, nhún gch, ti tng, quét vôi); cho công
tác bê tông (ra á dm, si, cát, trn và ti bê tông,…); cho các loi máy móc
thi công và công c vn chuyn khác nhau (làm ngui ng c ca các máy khí
ép, máy ào t, ra ôtô, cung cp cho các u máy xe la,…). Ngoài ra nc
Bài ging CTN và Bo v môi trng
Biên son Th S Nguyn Phú Th
13
còn phc v cho công tác nh: sn, cách thu, nhào trn t xét cho các xng
ph,…(gia công cu kin kim loi, các chi tit BTCT). Lng nc phc v cho
thi công xác nh ph thuc vào tin , thi gian, c m và tính cht thi
công (tp trung hay phân tán, lp ghép hay  toàn khi,…)
Khi tính toán h thng cp nc cho công trình cn phi m bo sao cho
nhng lúc thi công dn dp nht vn có  nc dùng.
2.Tiêu chun cp nc cho công trình xây dng.
Tiêu chun dùng nc trên công trng xây dng theo nhu cu và ph thuc
vào thc t.
Trong mt s trng hp tiêu chun dùng nc cho tng loi công tác thi
công nh sau:(bng 3.1)
ng 3.1
.Lng nc s b dùng cho thi công.

4.Xây á hc: bng va ximng
bng va tam hp
IV-Công tác vn chuyn bên trong
1.Trong gara ( ra và tu sa)
-Ôtô du lch
1m
3
 t
nguyên th
1m
3
/vt liu
a
1m
3
bê tông
1m
3
bê tông
1000 viên
ch
-
-
1m
3
á xây
9-17
16-30
35-60
10-15

-Cho các máy nén khí
1 ngày êm
-
-
1m
3
b mt
t nóng
trong 1gi
1 mã
c/1gi
1m
2
không
khí
400-600
300-500
11000-20000
4000-8000
50-60
20-30
20-40
1-2
25-40
5-10
3.Yêu cu cht lng nc.
Tùy mc ích s dng, mi loi công vic mà cht lng nc có nhng yêu
u khác nhau: Ví d nc dùng  trn và ti bê tông phi có  pH<4, hàm
ng sunfat
lmgSO /1500

Biên son Th S Nguyn Phú Th
15
Nhim v: HTCN trong nhà dùng a nc t mng li cp nc bên
ngoài nhà n mi thit b, dng c v sinh hoc thit b máy móc sn xut bên
trong nhà.
Các b phn ca h thng cp nc bên trong nhà:
- ng ng dn nc vào nhà ni lin ng ng bên ngoài vi nút ng
o nc
- Nút ng ho nc gm có ng ho nc và các thit b kèm theo.
- ng li cp nc bên trong nhà:
+ Các ng ng chính ni tng ho nc dn n các ng ng.
+ Các ng ng dn nc lên các tng nhà.
+ Các ng nhánh phân phi nc tng ng lên các dng c v sinh.
+ Các dng c ly nc, các thit bóng m, u chnh, x nc,… 
qun lí mng li.
Nu phc v cho cha cháy thì HTCN trong nhà còn có các vòi phun cha
cháy. Ngoài ra nu nh áp lc nc yu không a nc c ti các dng c
 sinh trong nhà thì ta còn có két nc, trm bm, ài nc, b cha,…
2.Phân loi và h thng cp nc bên trong nhà
Các yu tnh hng n vic chn s:
- Chc nng ca ngôi nhà.
- Tr s áp lc bo m ng ng nc ngoài nhà.
- Áp lc yêu cu ca ngôi nhà: m bo a nc n các dng c v
sinh trong nhà.
- Chiu cao hình hc ca ngôi nhà (s tng nhà).
- c  trang b tin nghi v sinh ca ngôi nhà.
-  phân b các thit b v sinh tp trung hay phân tán.
Phân loi h thng cp nc bên trong nhà:
a)Theo chc nng:
- H thng cp nc sinh hot, n ung

- H thng cp nc có trm bm: c áp dng trong trng hp áp lc ng
ngoài nhà không m bo thng xuyên (máy bm làm nhim v thay két nc)
hoc hoàn toàn (máy bm phi tang áp liên tc).
- H thng có két nc và trm bm:(hình 4.4) c áp dng khi áp lc bên
ngoài nhà hoàn toàn không m bo. Máy bm làm vic theo chu kì và ch m
trong nhng gi cao m.
- H thng cp nc có két nc, trm bm và b cha nc ngm:(hình 4.5)
c áp dng cho trng hp áp lc bên ngoài hoàn toàn không m bo và quá
thp ng thi lu lng cng không y .
Ngoài ra ngi ta còn dùng h thng cp nc có trm khí ép, h thng có ài
c, h thng cp nc phân vùng.
Khi thit k h thng cp nc cn nghiên cu k, so sánh kinh t, k thut,… 
chn cho hp lí nht và bo m nguyên tc: S dng ti a áp lc ngoài ph;
tránh s dng nhiu máy bm; bo m m quan kin trúc cho ngôi nhà.
3. Áp lc trong h thng cp nc bên trong nhà.
Áp lc cn thit cho ngôi nhà là áp lc cn thit ca ng ng ngoài ph ti
m trích nc vào nhà m bo a nc ti mi thit b v sinh trong ngôi
nhà.
Khi xác nh s b áp lc cn thit ca ngôi nhà ta có th ly nh sau:
§ i vi nhà 1 tng mH
ct
nh
108 ÷= .
§ i vi nhà 2 tng mH
ct
nh
12= .
KÐt nuíc
Van mét chiÒu
M¸y

Trong ó: h
h
 cao hình hc a nc tính t trc ng ng cp nc bên
ngoài n dng c v sinh bt li nht (xa nht và cao nht i vi m ly
c vào nhà) (m)
h
dh
:tn tht áp lc qua ng ho nc (m)
h
td
: áp lc t do cn thit  các dng c v sinh hoc các máy móc dùng
c c chn theo TCVN 18-64.
h
∑ :tn tht áp lc do ma sát theo chiu dài ca mng li cp nc trong
nhà theo tuyn bt li nht (m)
h
cb
:tn tht áp lc cc b theo tuyn bt li nht ca mng li cp nc
bên trong nhà (m)
 b có th ly nh sau:- H thng cp nc sinh hot:
hh
cb
∑÷= %3020
- H thng cp nc cha cháy:
hh
cb
∑= %10
- H thng cp nc chung sinh hot + cha
cháy: hh
cb