i

LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan rằng: Luận án tiến sĩ “Tái cấu trúc vốn tại
Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam” là công trình nghiên cứu
ñộc lập, do chính tôi hoàn thành. Các tài liệu, trích dẫn trong luận
án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam ñoan trên!
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2014

Nghiên cứu sinh

Vũ Thị Ngọc Lan


ii

MỤC LỤC
LỜI CAM ðOAN ...................................................................................................... i
MỤC LỤC................................................................................................................. ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.......................................................................v
LỜI MỞ ðẦU ............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU..........................................................6
1.1. Tổng quan các nghiên cứu về cấu trúc vốn tại Doanh nghiệp ....................6
1.1.1. Các nghiên cứu của các tác giả nước ngoài .................................................6
1.1.2. Các nghiên cứu của các tác giả trong nước .................................................9

3.2.1. Khái quát về cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu khí
Quốc gia Việt Nam ...............................................................................................59
3.2.2. Vốn chủ sở hữu tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia
Việt Nam...............................................................................................................62
3.2.3. Nợ tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam .....71
3.2.4. Tình hình chi phí vốn tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc
gia Việt Nam .........................................................................................................85
3.2.5. Phân tích tác ñộng của các nhân tố ñến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp
thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam .......................................................90
3.3. ðánh giá cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu khí
Quốc gia Việt Nam..............................................................................................108
3.3.1. Những ưu ñiểm của cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu
khí Quốc gia Việt Nam .......................................................................................108
3.3.2. Những hạn chế trong cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn
Dầu khí Quốc gia Việt Nam..............................................................................111
3.3.3. Nguyên nhân của các hạn chế trong cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp
thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam .....................................................116
CHƯƠNG 4. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TÁI CẤU TRÚC VỐN TẠI
TẬP ðOÀN DẦU KHÍ QUỐC GIA VIỆT NAM...............................................122
4.1. ðịnh hướng phát triển và quá trình tái cấu trúc Tập ñoàn Dầu khí Quốc
gia Việt Nam........................................................................................................122
4.2. Quan ñiểm về tái cấu trúc vốn tại Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam.124


iv

4.2.1. Nhóm quan ñiểm mang tính ñặc thù của tái cấu trúc vốn tại một Tập ñoàn
kinh tế .................................................................................................................125
4.2.2. Nhóm quan ñiểm nhằm ñảm bảo cho quá trình tái cấu trúc vốn ñạt tới cấu
trúc vốn tối ưu phù hợp với hệ thống các tiêu chí ñánh giá................................126

CP

: Cổ phần

CSH

: Chủ sở hữu

DH

: Dài hạn

DMC

: Tổng công ty Dung dịch khoan và hóa phẩm Dầu khí

DN

: Doanh nghiệp

DNNN

: Doanh nghiệp Nhà nước

DPM

: Tổng công ty phân bón và hóa chất Dầu khí

DQS


Petec

: Tổng công ty thương mại kỹ thuật và ñầu tư

PVC

: Tổng công ty cổ phần xây lắp Dầu khí Việt Nam

PVD

: Tổng công ty cổ phần khoan và dịch vụ khoan Dầu khí

PVE

: Tổng công ty tư vấn thiết kế Dầu khí

PVEIC

: Tổng công ty công nghệ năng lượng Dầu khí

PVEP

: Tổng công ty thăm dò và khai thác Dầu khí


vi

PV Gas

: Tổng công ty Khí Việt Nam


: Thu nhập trên tổng tài sản

ROE

: Thu nhập trên vốn chủ sở hữu

TCT

: Tổng công ty

TNHH

: Trách nhiệm hữu hạn

TNHH MTV

: Trách nhiệm hữu hạn một thành viên

TðDKQGVN

: Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam

TðKT

: Tập ñoàn kinh tế

TðKTNN

: Tập ñoàn kinh tế Nhà nước

vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
Danh mục bảng biểu:
Bảng 3.1.

Tổng hợp các ñóng góp của Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam về doanh
thu và nộp ngân sách nhà nước cho nền kinh tế giai ñoạn 2007 – 2012.......56

Bảng 3.2.

Hoạt ñộng ñầu tư giai ñoạn 2006-2011 và Kế hoạch 2011 - 2015........57

Bảng 3.3.

Cấu trúc vốn tại Công ty mẹ và các doanh nghiệp thành viên cấp 1 của
Tập ñoàn giai ñoạn 2007 - 2012............................................................60

Bảng 3.4.

Tổng hợp tỷ lệ Nợ dài hạn trên Vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp
thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam tại thời ñiểm 31/12/2012 ...62

Bảng 3.5.

Tổng hợp quy mô vốn chủ sở hữu các doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn
Dầu khí Quốc gia Việt Nam tại thời ñiểm 31/12/2012 .........................62

Bảng 3.6.


khi ñã nhận ñược các khoản vay. ðây là vấn ñề “tài sản thay thế”. Hành vi lợi dụng
này tạo ra các chi phí ñại diện (agency costs). Cấu trúc vốn của doanh nghiệp cần
nhận diện và kiểm soát tốt các chi phí này.
Mặc dù ñã có nhiều công trình nghiên cứu, lý thuyết và thực nghiệm, ñược
thực hiện dựa trên hai luận ñiểm trên nhưng với cả giới học thuật và những người
vận dụng thực tiễn, các kết quả này ñều có hai hạn chế quan trọng; (i) thứ nhất, cả
hai cách tiếp cận ñều chưa thể bổ khuyết ñầy ñủ cho nhau. Khi rủi ro ñầu tư lớn hơn
có thể chuyển giá trị khỏi những người nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp, nó ñồng
thời cũng hạn chế khả năng cắt giảm thuế thông qua huy ñộng vốn vay của doanh
nghiệp. Một lý thuyết tổng quát cần phải giải thích ñược cơ chế tác ñộng giữa hai
mô hình J-M và M-M ñể xác ñịnh lựa chọn cấu trúc vốn và rủi ro tối ưu. (ii) thứ hai,
các lý thuyết này không ñưa ra các giải pháp ñịnh lượng như giá trị và thời gian vay
nợ hợp lý với một doanh nghiệp trong các ñiều kiện khác nhau. Khó khăn cơ bản
trong phát triển các mô hình ñịnh lượng nằm ở vấn ñề xác ñịnh giá trị vay nợ của
doanh nghiệp với rủi ro tín dụng. ðịnh giá một khoản nợ rủi ro là ñiều kiện tiên
quyết ñể xác ñịnh giá trị và thời hạn vay nợ tối ưu. Nhưng nợ rủi ro là công cụ rất
phức tạp. Giá trị của khoản nợ này phụ thuộc vào khối lượng phát hành, thời hạn
vay nợ, ñiều kiện bán, các ñiều kiện vỡ nợ, chi phí vỡ nợ, thuế, thanh toán cổ tức,
và cấu trúc lãi suất phi rủi ro. Giá trị này còn phụ thuộc vào lựa chọn chính sách
quản trị rủi ro của doanh nghiệp, bản thân lựa chọn này lại liên quan tới số lượng và
thời hạn của khoản nợ trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp.

1.1.2. Các nghiên cứu của các tác giả trong nước
Các tác giả trong nước ñã có một số nghiên cứu liên quan ñến cấu trúc vốn
của các doanh nghiệp, hoặc cơ cấu tài chính tại các Tập ñoàn kinh tế. ðầu tiên


10

phải kể ñến hệ thống các công trình nghiên cứu liên quan ñến vấn ñề quản lý tài

vực hoạt ñộng của các ñơn vị trong Tập ñoàn (mô hình các Tập ñoàn hoạt ñộng ña
lĩnh vực, ngoài lĩnh vực kinh doanh chính – core business, còn hoạt ñộng ngoài lĩnh
vực chính) hay câu chuyện về cơ cấu vốn chủ sở hữu (bài toán tỷ trọng vốn Nhà
nước trong cơ cấu vốn chủ sở hữu) sẽ có những tác ñộng ñặc biệt tới cấu trúc vốn


12

và quá trình tái cấu trúc vốn. Do vậy cần phải xây dựng một mô hình kinh tế lượng
ñể ñánh giá ñầy ñủ các nhân tố (bao gồm cả các nhân tố ñặc thù) tác ñộng ñến cấu
trúc vốn của các doanh nghiệp tại Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam.
Trên cơ sở phân tích tác ñộng của các nhân tố tới cấu trúc vốn của các doanh
nghiệp tại TðDKQGVN, xây dựng hệ thống các tiêu chí ñể ñánh giá một cấu trúc
vốn là cấu trúc vốn tối ưu và quá trình phân tích thực trạng cấu trúc vốn tại các
doanh nghiệp thuộc Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, trong ñó ñặc biệt chỉ ra
những hạn chế của cấu trúc vốn và nguyên nhân chủ quan, khách quan dẫn ñến
những hạn chế này từ ñó xác lập ñược những quan ñiểm mang tính nguyên tắc cho
quá trình tái cấu trúc vốn tại Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam và ñưa ra các
giải pháp cũng như các ñiều kiện ñể thực thi các giải pháp cho quá trình tái cấu trúc
vốn tại TðDKQGVN hiện nay, nhằm hướng tới cơ cấu vốn hợp lý và hiệu quả phù
hợp với mô hình Tập ñoàn kinh tế, phù hợp với ñiều kiện và hoàn cảnh thực tiễn ở
Việt Nam, ñây là những vấn ñề cần ñược nghiên cứu một cách tổng thể và sâu sắc,
trên cơ sở một mô hình kinh tế lượng khoa học và thuyết phục nhưng cho ñến nay
chưa có một nghiên cứu nào ñề cập ñến, ñề tài sẽ tập trung giải quyết làm rõ những
vấn ñề trên.

1.3. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu của luận án sẽ thực hiện kết hợp nghiên cứu ñịnh tính và nghiên
cứu ñịnh lượng nhằm ñạt ñược các mục tiêu nghiên cứu của ñề tài
Nghiên cứu ñịnh lượng ñược sử dụng chủ yếu nhằm phân tích số liệu, kiểm