ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ PHỤNG

DẠY HỌC CÁC TÁC PHẨM TRUYỆN
VỀ THỜI CHỐNG PHÁP TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN BẬC TRUNG HỌC THEO
ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ PHỤNG

DẠY HỌC CÁC TÁC PHẨM TRUYỆN
VỀ THỜI CHỐNG PHÁP TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN BẬC TRUNG HỌC THEO
ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI
Chuyên ngành: Lí luận và phƯơng pháp dạy học Văn - Tiếng Việt
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Em xin chân thành cảm ơn quí thầy cô và bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ nhiệt tình,
vô tư về điều kiện vật chất, tnh thần và những kinh nghiệm làm khoa học giúp em
hoàn thành luận văn này.
Do điều kiện thời gian và năng lực của bản thân có hạn nên luận văn không tránh
khỏi những khiếm khuyết. Em kính mong sự lượng thứ và đóng góp ý kiến của các thầy
cô và các bạn.
Xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 15 tháng 4 năm 2015
Tác giả luận văn

Vũ Thị Phụng

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu – iĐi HTN http://www.lrc.tnu.edu.vn


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i LỜI CẢM ƠN
......................................................................................................ii
..........................................................................................................iii

MỤC

LỤC

MỞ

ĐẦU

............................................................................................................. 1

2.1.2. Ý kiến của tác giả Nguyễn Viết Chữ ................................................ 39
2.1.3. Ý kiến của tác giả luận văn............................................................... 41
2.2. Định hướng riêng cho từng tác phẩm...................................................... 55
2.2.1. Định hướng dạy học truyện ngắn Làng của Kim Lân ...................... 55
2.2.2. Định hướng dạy học truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài .... 65
ChƯơng 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ...................................................... 81
3.1. Thiết kế dạy học tác phẩm truyện “Vợ chồng A Phủ” ........................... 81
3.2. Dạy thực nghiệm ..................................................................................... 90
3.2.1. Mục đích ........................................................................................... 90
3.3.2. Đối tượng thực nghiệm ..................................................................... 90
3.3.3. Kế hoạch thực nghiệm ...................................................................... 90
3.3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm .......................................................... 91
3.3.5. Kết luận chung về thực nghiệm ........................................................ 95
KẾT LUẬN....................................................................................................... 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 99

Số hoá bởi Trung tâm Học
liệ

T
u–
ivĐH N

http://www.lrc.tnu.edu.vn


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1.Lí do lí thuyết


Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
1ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


2. Lịch sử vấn đề
2.1. Những công trình nghiên cứu truyện viết về thời chống Pháp
Truyện về thời chống Pháp là một trong những chặng đường phát triển mới của
truyện Việt Nam hiện đại. Chặng đường này, truyện đã kịp ghi lại hình ảnh cả dân tộc đang
trỗi dậy trong không khí sôi sục của những ngày toàn dân kháng chiến. Bởi vậy, đã có nhiều
nhà nghiên cứu văn học Việt Nam hiện đại quan tâm tới truyện thời kì này.
* Cuốn “Giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại tập II, từ sau Cách
mạng tháng Tám 1945” (Do Nguyễn Văn Long chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm
2010) là một cuốn chuyên luận để dạy phần lịch sử Văn học Việt Nam hiện đại ở các trường
Đại học. Ở chương VI, phần nói về thời kì đầu cách mạng và kháng chiến chống Pháp 1945
- 1954, tác giả Nguyễn Văn Long đã viết những nội dung sau:
1. Tình hình sáng tác các thể truyện, kí
2. Những đặc điểm
Phản ánh đời sống xã hội- lịch sử và hướng vào thể hiện quần chúng nhân dân
đã đưa tới những biến đổi đáng kể trong xây dưng nhân vật và thi pháp thể loại của truyện
kí kháng chiến.
a. Con người được thể hiện trước hết ở tư cách công dân, ở phương diện con người
chính trị, được đặt giữa dòng chảy lịch sử và những biến cố của đời sống xã hội...Con người
của gia đình, gia tộc, của làng xóm đã trở thành con người của cách mạng, của kháng chiến
[21, tr.158- 159]
b. Văn xuôi kháng chiến cũng đã có những biến đổi khá rõ về hình thức, thể loại, về
phương thức trần thuật, về giọng điệu và ngôn ngữ, tạo nên những đặc điểm của thi pháp
thể loại tự sự trong giai đoạn văn học này [21, tr.159-160].
. Quan điểm trần thuật: Đó là sự xích gần lại và tiến tới hòa nhập giữa quan điểm

gương mặt bộ đội, cán bộ, người nông dân, công nhân ở khắp nơi, trên mọi mặt trận. [19,
tr.114]
II. Nhân vật trung tâm của truyện ký
Nhân vật trung tâm của truyện ký giai đoạn 1946- 1954 là con người mới, là
con người cầm vũ khí trong kháng chiến chống giặc ngoại xâm...Con người mới phát triển
kết hợp được hai mặt: hành động và suy nghĩ. Họ quan niệm được hạnh phúc và nghĩa vụ,
cái mất và cái còn, sự hi sinh và thắng lợi. [19, tr.129].

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
3ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


III. Thể loại
Song song với sự phát triển và thành công của ký là truyện ngắn...Ở đây chúng ta
gặp một hiện tượng là có truyện ngắn còn lẫn nhiều chất ký, chất chủ quan, ghi chép, miêu
tả; việc khắc họa nhân vật, độ sâu tâm lí nhân vật chưa được chú ý...đội ngũ viết truyện
ngắn được bổ xung có thêm Hồ Phương, Nguyễn Khải, Minh Lộc, Nguyễn Đình
Thi...Tiểu thuyết so với ký và truyện ngắn xuất hiện dè dặt hơn...tiểu thuyết kháng chiến
chống Pháp chỉ nên coi là những khúc dạo đầu, những phác thảo cần thiết để tạo đà phát
triển cho tiểu thuyết đích thực sau này. [19, tr.145]
* Cuốn “Văn học Việt Nam kháng chiến chống Pháp (1945-1954)”
(Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội,
1986) là một cuốn sách nghiên cứu khá sâu về Văn học Việt Nam kháng chiến chống Pháp
(1945-1954). Cuốn sách gồm bốn phần: phần 1: Lý luận, phê bình văn học; phần 2: Văn
xuôi; phần 3: Thơ ca; phần 4: Các thể loại sân khấu. Trong phần 2 đề cập tới ba vấn đề
lớn:
Chương I: Bối cảnh và tiến trình. Tác giả- tác phẩm.
“Thời kì 1945-1954 gắn với hai sự kiện vĩ đại: Cách mạng tháng Tám và cuộc kháng

văn thật giản dị, dễ hiểu, cần bổ xung thêm ở đây, về một phía khác, là phong cách hiện
thực, nhằm sao câu văn áp sát, ôm khít, lột tả được sự sinh động, chuyển động của đời
thực...Có điều cần lưu ý hoàn cảnh kháng chiến căng thẳng, thiếu thốn nhiều mặt, trình độ
của công chúng không có yêu cầu viết dài, những giá trị mà văn xuôi đã giành được trước
hết là thuộc về văn báo chí, và các thể văn ngắn, trong đó truyện ngắn sớm dành được ưu
thế trội” [22, tr.132].
* Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12, tập I- Bộ cơ bản (Nhà xuất bản Giáo dục, 2008),
đã có những nhận định về văn xuôi kháng chiến chống thực dân Pháp nói chung như
sau: “Văn học gắn bó sâu sắc với đời sống cách mạng và kháng chiến; hướng tới đại chúng,
phản ánh sức mạnh của quần chúng; thể hiện niềm tự hào dân tộc và niềm tin vào tương lai
tất thắng của cuộc kháng chiến. Truyện ngắn và kí là những thể loại mở đầu cho văn xuôi
kháng chiến chống thực dân Pháp. Kí sự Một lần đến thủ đô, Trận Phố Ràng của Trần
Đăng, truyện ngắn Đôi mắt và Nhật kí Ở rừng của Nam Cao, truyện ngắn Làng của

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
5ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


Kim Lân, Thư nhà của Hồ Phương...là những tác phẩm têu biểu. Từ năm 1950, đã bắt đầu
xuất hiện những tập truyện , kí dày dặn. Đáng chú ý là các tác phẩm được tặng giải thưởng
truyện- kí của Hội Văn nghệ Việt Nam năm 1951-1952: Vùng mỏ của Võ Huy Tâm, Xung kích
của Nguyễn Đình Thi, Con trâu của Nguyễn Văn Bổng, Kí sự Cao Lạng của Nguyễn Huy
Tưởng và các tác phẩm được tặng giải nhất trong giải thưởng truyện - kí năm 1954-1955:
Đất nước đứng lên của Nguyên Ngọc, Truyện Tây Bắc của Tô Hoài.” [3, tr.5].
Văn xuôi nói chung và truyện nói riêng viết về thời kì kháng chiến chống Pháp đã
được nhiều nhà nghiên cứu trăn trở, tìm hiểu để khẳng định giá trị. Các công trình nghiên
cứu đó đã đóng góp những kiến thức bổ ích, quý báu giúp người thực hiện luận văn về
truyện viết về thời kì kháng chiến chống Pháp trong sách giáo khoa Ngữ văn bậc Trung

2010 của Bộ Giáo dục và Đào tạo
Mỗi cuốn sách, mỗi tác giả có cách nhìn khác nhau, thành công khác nhau khi
khai thác các tác phẩm truyện viết về thời chống Pháp. Mỗi vấn đề được các tác giả đề cập
đến đều rất thiết thực, có tính thực tiễn cao, góp thêm giải pháp vào vấn đề dạy học văn ở
bậc Trung học hiện nay.
Các công trình nghiên cứu trên đã là những gợi dẫn rất quý báu cho chúng tôi
trong quá trình làm đề tài. Tuy nhiên, chúng tôi mong muốn có cái nhìn tổng quát hơn về
truyện viết về thời chống Pháp trong nhà trường để tìm ra được phương án dạy học phù
hợp với đặc điểm truyện viết về thời chống Pháp và tầm tiếp nhận của thế hệ trẻ ngày
nay. Bởi thế, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn vấn đề này để nghiên cứu.
3. Đối tƯợng và phạm vi nghiên cứu
1. Nghiên cứu các tác phẩm truyện về thời chống Pháp được lựa chọn vào
chương trình sách giáo khoa Ngữ văn Trung học.
2. Hoạt động dạy học của thầy và trò về các tác phẩm truyện viết về thời chống Pháp
trong sách giáo khoa Ngữ văn bậc Trung học theo đặc trưng thể loại.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích
Đề tài nghiên cứu “Dạy học các tác phẩm truyện về thời chống Pháp trong sách giáo
khoa Ngữ văn bậc Trung học theo đặc trưng thể loại” nhằm mục đích:
Tìm ra đặc điểm của các tác phẩm thuộc loại truyện thời chống Pháp về nội dung và
nghệ thuật. Trên cơ sở đó xác định được định hướng về phương

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
7ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


pháp dạy và học các tác phẩm truyện thời kì kháng chiến chống Pháp theo thể loại. Từ đó
đề ra một phương án dạy học có hiệu quả.

http://www.lrc.tnu.edu.vn


ChƯơng 1
MỘT SỐ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC TRUYỆN THỜI
KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN BẬC TRUNG HỌC
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Một số khái niệm mở đầu
1.1.1.1. Thời kì kháng chiến chống Pháp
Trong lịch sử Việt Nam, thực dân Pháp đã hai lần xâm lược nước ta. Nhân dân
ta đã tiến hành hai cuộc kháng chiến chống Pháp.
* Cuộc kháng chiến chống Pháp lần thứ nhất từ năm 1858 đến năm 1945. Cuộc
kháng chiến đó có những sự kiện lịch sử trọng đại như sau:
*) Từ năm 1858 - 1884: Rạng sáng 1.9.1958, Pháp nổ súng ở bán đảo Sơn Trà Đà Nẵng mở đầu cuộc xâm lược nước ta. Vua Tự Đức của danh tướng Nguyễn Tri
Phương ra Đà Nẵng chặn giặc.
- Gặp khó khăn ở Đà Nẵng, giặc Pháp chuyển hướng tấn công vào Nam Kỳ: Ngày
9.2.91859, giặc Pháp tấn công vào sông Cần Giờ, vào Gia Định và lần lượt đánh chiếm các
tỉnh Nam Kỳ. Nhân dân Nam Kỳ đánh giặc quyết liệt, têu biểu nhất là các anh hùng Trương
Định, Nguyễn Trung Trực...
- Sau đó, Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Phong trào kháng chiến lan rộng ra
khắp cả nước.
*) Phong trào Cần Vương (1885- 1896) với các sự kiện:
- Đêm ngày mùng 4 rạng ngày mùng 5 tháng 7 năm 1885, Tôn Thất
Thuyết và Trần Xuân Soạn nổ súng đánh úp đồn Mang Cá (Huế).
- Ngày 13.7.1885 Vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương.
- Cuộc khởi nghĩa Ba Đình của Phạm Đình Bành và Đinh Công Tráng (1887).
- Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy của Nguyễn Thiện Thuật (1885).
- Cuộc khởi nghĩa Hương Khê của Phan Đình Phùng (1890- 1895).
*) Phong trào Đông Du (1904 - 1908) của Phan Bội Châu.


từ tối ngày 19 tháng 12 năm 1946, vệ quốc đoàn và tự vệ ở Thủ đô đã tấn công Pháp, nhân
dân Thủ đô xây dựng chiến lũy trên đường phố. Từ đó lực lượng vũ trang của nhân dân ta
lớn mạnh dần lên, đã mở liên tiếp các chiến dịch tấn công Pháp và chiến thắng:

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
1Đ0HTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


- Chiến dịch Việt Bắc
- Chiến dịch Biên Giới năm 1950
- Chiến dịch Hòa Bình năm 1951
- Chiến dịch Tây Bắc năm 1952
- Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954
*) Một ngày sau khi Pháp thất thủ ở Điện Biên Phủ, Hội nghị quốc tế về chấm dứt
chiến tranh ở Đông Dương họp ở Giơnevơ (Thụy Sĩ) và hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt
Nam, Lào và Campuchia được kí kết. Hòa bình được lập lại nhưng nước ta tạm thời chia
làm hai miền, lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời. Cuộc kháng chiến 9 năm
chống thực dân Pháp chấm dứt.
1.1.1.2. Truyện thời kì kháng chiến chống Pháp
* Khái niệm về truyện
Có nhiều định nghĩa khác nhau về truyện, nhưng trong luận văn chúng tôi chọn
định nghĩa trong Cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân biên soạn, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội, 1999 định nghĩa về truyện như sau: “Là tác phẩm tự sự...Ở văn học trung đại
Việt Nam, truyện là thuật ngữ mà văn học vay mượn từ sử học (truyện là thể loại trước
thuật của sử gia, chép tểu sử, hành trạng, công tích của các nhân vật lịch sử). Ở văn học
hiện đại, “truyện” là khái niệm không thật xác định. Một mặt nó vẫn được dùng để trỏ
mọi loại tác phẩm tự sự có cốt truyện nói chung (bao gồm cả truyện, tểu thuyết), mặt khác
lại có lối dùng nó như thuật ngữ trỏ dung lượng tác phẩm tự sự (“truyện dài”, “truyện vừa”,

Hoài, Nam Cao...
Cùng với lớp nhà văn đó là đội ngũ các nhà văn trưởng thành lên từ trong
kháng chiến: Nguyễn Đình Thi, Võ Huy Tâm, Nguyễn Khải, Hồ Phương, Trần Đăng...). Họ
sinh ra và được nuôi dưỡng từ phong trào văn hóa văn nghệ quần chúng. Họ trưởng thành
mau chóng và xông xáo trên mọi lĩnh vực. Vì vậy xuất hiện kiểu nhà văn - chiến sĩ, những
người vừa trực tiếp chiến đấu vừa dùng ngòi bút như một thứ vũ khí để đấu tranh với kẻ
thù và động viên, cổ vũ quần chúng kháng chiến.
Những tác phẩm truyện đặc sắc thời kì kháng chiến chống Pháp: Truyện
ngắn mở đầu cho truyện kháng chiến chống thực dân Pháp
- “Một lần đến thủ đô” của Trần Đăng (1946)
- “Đôi mắt” của Nam Cao (1948)
- “Làng” của Kim Lân (in 1948)
- “Thư nhà” của Hồ Phương (1949)...-Từ những năm 1950, đã bắt đầu xuất hiện những tập truyện khá dày dặn:
- “Vùng mỏ” Võ Huy Tâm (1951)
- “Con trâu” Nguyễn Văn Bổng (1953)
- “Xung kích” Nguyễn Đình Thi (1951)
- “Đất nước đứng lên” Nguyên Ngọc (1971)
- Tập “Truyện Tây Bắc” của Tô Hoài (1953)...
1.1.2. Đặc điểm truyện thời kì kháng chiến chống Pháp
Qua việc đọc trực tiếp các tác phẩm truyện thời kháng chiến chống Pháp và qua các
công trình nghiên cứu về truyện kháng chiến chống Pháp (cuốn Văn


học Việt Nam 1945 - 1954 của Mã Giang Lân, NXB Giáo dục, 1998; cuốn Văn học Việt Nam
kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954, Phong Lê (chủ biên), Vũ Anh Tuấn, Vũ Đức Phúc, NXB
Khoa học xã hội, 1986; cuốn Tác giả văn xuôi Việt Nam hiện đại(từ sau 1945), NXB Khoa học
xã hội, 1997; Giáo trình “Văn học Việt Nam hiện đại tập II - Từ sau Cách mạng tháng Tám
1945 chủ biên Nguyễn Văn Long, NXB Đại học sư phạm, 2010...), chúng tôi đã có
được những hiểu biết về đặc điểm của truyện thời kì kháng chiến chống Pháp.
A. Đặc điểm về nội dung của truyện thời kì kháng chiến chống Pháp

quê Nam Bộ khi Tây đầu đỏ xuất hiện. Nó cậy quyền, ỷ thế “vận động khẩn phần, quản hạt
mà giựt tuốt đất của dân. Người dân bị cướp hết ruộng đất trở thành tá điền, con nợ của
Tây đầu đỏ tưởng như trọn đời, mãn kiếp, đến nỗi con cá dưới kênh, con tôm trong đìa họ
cũng không dám bắt ăn, vì sợ đòn roi của cặp rằng, sợ gông cùm của chủ” [26, tr.7]
Tiểu thuyết Đất nước đứng lên của Nguyên Ngọc đã phản ánh sinh động hiện
thực đau thương và bộ mặt tàn ác của kẻ thù. Thực dân Pháp đi đến đâu chúng gieo giắc tội
ác, tàn phá xóm làng của ta. Giữa lúc đang đói nặng Pháp đốt làng Bông - pra, lấy tất cả rìu,
rựa, giáo mác, nó muốn cho người Ba- na chết hết. Đau thương hơn“từng người họ đi lại
chỗ cái nhà mình bị đốt cháy ngồi xuống, hốt đầy một gùi tro tranh. Núp nhìn những bàn
tay hốt tro đó: đầy một gùi tro này có thể ăn thay muối được hai năm đấy”. Người Ba- na
phải ăn tro thay muối. Nhưng người Ba- na vẫn hát theo điệu Pe trong Luai (Điệu hát hái
cà) để tự động viên mình:
“Không phải đâu, thằng Pháp ơi
Mày lầm rồi! Mầy lầm rồi
Mày lấy hết lúa của tao


Mày lấy hết bắp của tao Mày lấy
hết cái sắt của tao Mày muốn tao
chết trước mày
Không phải đâu, thằng Pháp ơi! Mày
lầm rồi! Mày lầm rồi!
Coi thử tao chết trước hay mày chết trước nhé!...” [27, tr.62]
Có thể nói, những tác phẩm truyện thời kì kháng chiến chống Pháp đã phản ánh thật
thấm thía và sâu sắc nỗi đau mất mát của nhân dân ta thời ấy. Nhưng hiện thực đó không
gây nên sự bi lụy mà trở thành động lực mạnh mẽ giúp cho dân tộc Việt Nam nung nấu căm
thù, nuôi ý chí quyết chiến, quyết thắng với kẻ thù giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.
* Đó là cuộc sống vừa chiến đấu vừa lao động sản xuất hăng say của quân và dân
ta trong kháng chiến
Nói kháng chiến ở chiến trường với vai trò của người lính, không được

và đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi.
* Đó là cuộc sống kháng chiến ở nơi “tản cư” của nhân dân ta trong những năm
đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trước hết ta biết được trong thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp,
Chính phủ ta có chủ trương cho đồng bào các vùng sắp bị giặc đánh chiếm tạm rời làng quê
đang ở đến những vùng tự do dưới sự kiểm soát của chính quyền ta. Việc đó gọi là tản cư.
Cuộc sống kháng chiến của nhân dân ta buổi đầu đúng như ông Hai trong truyện ngắn
Làng của Kim Lân nói: “Hừ, đánh nhau cứ đánh nhau, cấy cày cứ cấy cày, tản cư cứ tản
cư... Hay đáo để”. Khẩu hiệu của chúng ta bấy giờ là “vườn không nhà trống”.
Cuộc sống ở nơi tản cư của ông Hai: hàng ngày ông đến phòng thông tin nghe đọc
báo: “Bao nhiêu là tin hay. Một em nhỏ trong ban tuyên truyền xung

Số hoá bởi Trung tâm Học liệu –
1Đ6HTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


phong bơi ra giữa hồ Hoàn Kiếm cắm quốc kì lên Tháp Rùa...Một anh trung đội trưởng
sau khi giết được bảy tên giặc đã tự sát bằng một quả lựu đạn cuối cùng. Đội nữ du kích
Trưng Trắc giả làm người đi mua hàng đã bắt sống một tên quan hai bốt Thao ngay giữa
chợ...” [20, tr.24]. Như vậy, ngay những năm đầu thực dân Pháp đánh chiếm ra miền Bắc,
nhân dân ta đã chiến đấu anh dũng chống giặc ngoại xâm.
Trong tểu thuyết Con trâu của Nguyễn Văn Bổng: Thực dân Pháp tập trung quân ở
các đồn, chúng ra lệnh cho đồng bào ta ở tản cư. Xã Thái học bị thực dân chiếm đóng, đồng
bào tản cư ở đó phải có đủ các giấy tờ, phải khai tên của mình, tên của cha mẹ, cho chúng
nó ghi vào trên cái đó có ba xéo đo đỏ như trên lá cờ ba que. Nhưng có giấy cạc của lý
hương di chuyển, đi lại rất tiện. Khi Hiếu có ý định cho Sơn sang bên Thái học để chữa
thương, Trợ không đồng ý, anh nói: “...qua đó lãnh giấy, lãnh cạc ở với Tây, với Việt gian
thì không còn lòng dạ chi hế...Rồi phải đi chợ của nó, ra phố, ra Đà Nẵng, lả lơi với Tây, với