VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THỊ MINH THẢO

ĐỐI CHIẾU TÊN RIÊNG NỮ GIỚI NGƢỜI ANH
VÀ NGƢỜI VIỆT

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội, 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THỊ MINH THẢO

ĐỐI CHIẾU TÊN RIÊNG NỮ GIỚI NGƢỜI ANH
VÀ NGƢỜI VIỆT
Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu
Mã số: 9222024

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. GS.TS. Lê Quang Thiêm
2. PGS. TS. Hồ Ngọc Trung

Hà Nội, 2018



55
ngƣời Anh theo hình thức cấu tạo
Bảng 2.8: Bảng tổng hợp phân bổ số lƣợng tên nữ giới ngƣời
66
Anh theo thành tố cấu tạo
Bảng 2.9. Mô hình tên ngƣời Việt của Trần Ngọc Thêm
67
Bảng 2.10. Mô hình cấu trúc chính danh nữ giới ngƣời Việt
67
Bảng 2.11: Bảng tổng hợp phân bổ số lƣợng tên cá nhân nữ
71
giới ngƣời Việt theo mô hình cấu tạo
Bảng 2.12: Bảng tổng hợp phân bổ số lƣợng tên đệm nữ giới
73
ngƣời Việt theo mô hình cấu tạo
Bảng 2.13: Bảng tổng hợp phân bổ số lƣợng tên nữ giới
86
ngƣời Việt theo thành tố cấu tạo
Bảng 3.1. Tên cá nhân nữ giới liên quan đến các con vật đẹp
97
và đáng yêu
Bảng 3.2. Tên cá nhân nữ giới liên quan đến các loài cây, hoa
99
Bảng 3.3. Tên cá nhân nữ giới liên quan đến hiện tƣợng tự
98
nhiên
Bảng 3.4. Tên cá nhân nữ giới liên quan đến màu sắc
99
Bảng
a. 3.5. Tên cá nhân nữ giới liên quan đến vật có giá trị



DANH MỤC SƠ ĐỒ
STT
1

Tên sơ đồ
Hình 2.1. Sơ đồ cấu tạo tổ hợp định danh nữ giới
ngƣời Anh và ngƣời Việt

Trang
39


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
1.

R

Căn tố

2.

S

Hậu tố

3.

P


Tên đệm

9.

C

Tên họ


MỤC LỤC
1. Tính cấp thiết của đề tài ....................................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................... 1
3. Đối tƣợng, phạm vi và ngữ liệu nghiên cứu ........................................................ 2
4. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu ................................................ 3
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án ............................................................... 4
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.............................................................4
7. Bố cục của luận án................................................................................................. 4
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ
THUYẾT CỦA LUẬN ÁN ....................................................................................... 5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ..................................................................5
1.1.1. Tình hình nghiên cứu tên người Anh .....................................................5
1.1.2. Tình hình nghiên cứu tên người Việt ...................................................11
1.2. Cơ sở lí thuyết ...............................................................................................18
1.2.1. Một số vấn đề lí thuyết về tên riêng .......................................................18
1.2.2. Vấn đề giới trong ngôn ngữ học ............................................................28
1.2.3. Nghiên cứu đối chiếu tên riêng nữ giới người Anh và người Việt......34
Tiểu kết chƣơng 1 ...............................................................................................37
CHƢƠNG 2. ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO TÊN NỮ GIỚI NGƢỜI
ANH .VÀ NGƢỜI VIỆT ........................................................................................ 39

3.3. Đặc điểm nghĩa của tên nữ giới ngƣời Việt..............................................112
3.3.1. Đặc điểm nghĩa của tên cá nhân nữ giới người Việt .........................112
3.3.2. Đặc điểm nghĩa của tên đệm nữ giới người Việt ................................119
3.3.3. Đặc điểm nghĩa của tên họ nữ giới người Việt ..................................122
3.4. Những nét tƣơng đồng và khác biệt về nghĩa và văn hóa - xã hội đƣợc
phản ánh qua tên nữ giới ngƣời Anh và ngƣời Việt ......................................123
3.4.1. Những nét tương đồng về nghĩa và văn hóa - xã hội phản ánh qua tên
nữ giới người Anh và người Việt ..................................................................123
3.4.2. Những khác biệt về nghĩa và văn hóa - xã hội phản ánh qua tên nữ
giới người Anh và người Việt ........................................................................125
Tiểu kết chƣơng 3 ..............................................................................................145
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 147
TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ TRÍCH DẪN...................................................... 151


MỞ ĐẦU
1. 1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Trong mỗi cộng đồng, mỗi ngôn ngữ khác nhau, tên ngƣời (nhân danh)
không chỉ đơn thuần là những kí hiệu dùng để định danh mà còn chứa đựng
những dấu ấn về lịch sử, xã hội và truyền thống văn hoá đặc trƣng cho mỗi
cộng đồng dân tộc đó. Tên nữ giới ngƣời Anh và Việt cũng vậy, vừa mang đặc
trƣng của ngôn ngữ, vừa là ánh xạ phản chiếu đặc điểm văn hoá - xã hội. Do
đó, thông qua việc nghiên cứu tên nữ giới, chúng tôi có thể tìm hiểu đƣợc
những đặc trƣng về ngôn ngữ và văn hóa – xã hội thể hiện qua tên nữ giới ở
mỗi quốc gia.
1.2. Tên ngƣời nói chung và tên nữ giới nói riêng chiếm một vị trí rất quan
trọng trong hệ thống tên riêng. Trong mỗi ngôn ngữ, tên nữ giới có những đặc
điểm riêng. Xét về số lƣợng, nữ giới là lực lƣợng chiếm phân nửa dân số nhân
loại. Điều đó cũng có nghĩa là số lƣợng tên nữ giới chiếm phân nửa số lƣợng
tên ngƣời trên thế giới. Với số lƣợng rất lớn nhƣ vậy, đây chính là một nguồn

- Miêu tả, phân tích đặc điểm ngữ nghĩa trong tên riêng nữ giới ngƣời Anh
và ngƣời Việt. Từ đó, phân tích đối chiếu để tìm ra những tƣơng đồng và dị
biệt về nghĩa, cũng nhƣ về văn hóa – xã hội phản ánh qua tên riêng nữ giới
ngƣời Anh và ngƣời Việt.
2. 3. Đối tƣợng và phạm vi và ngữ liệu nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là tên chính danh của nữ giới ngƣời
Anh và ngƣời Việt, trong đó bao gồm cả phần tên họ, tên đệm và tên cá nhân.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của luận án chỉ giới hạn ở việc phân tích tên (chính
danh) của nữ giới ngƣời Anh tại Anh (England) mà không phải tên nữ giới
ngƣời Anh trên toàn Liên hiệp Vƣơng quốc Anh và Bắc Ireland. Đối với tên
nữ giới ngƣời Việt, luận án cũng chỉ giới hạn phân tích tên của nữ giới ngƣời
Kinh tại Việt Nam.
Cách tiếp cận vấn để nghiên cứu của luận án cơ bản là nghiên cứu so sánh
đối chiếu đồng đại, để tìm ra sự giống và khác nhau giữa các bình diện đƣợc
đƣa vào đối chiếu. Do đó, dù nguồn ngữ liệu để phân tích của luận án là nguồn
ngữ liệu hiện đại (từ năm 1975 đến nay) nhƣng, luận án vẫn đƣa ra các hiện
tƣợng về tên riêng trong lịch sử để có cơ sở phân tích và đƣa ra đƣợc cái nhìn
tổng thể về tên nữ giới ngƣời Anh và Việt. Chúng tôi chọn phạm vi này bởi lẽ
2


năm 1975 là một dấu mốc về sự phát triển kinh tế, xã hội ở cả Anh và Việt
Nam.
3.3. Ngữ liệu nghiên cứu
Nguồn ngữ liệu đƣợc sử dụng để phân tích trong luận án đƣợc chúng
tôi thu thập từ danh sách 12.879 tên nữ học viên, sinh viên ngƣời Anh của hai
trƣờng đại học ở Anh là Đại học Miền Tây (University of the West of
England) và Đại học Cranfied (Cranfied University). Nhờ có mối quan hệ hợp

4. 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Chúng tôi hi vọng luận án này sẽ giúp cho những ngƣời làm công tác
nghiên cứu ngôn ngữ hiểu sâu hơn về đặc điểm ngôn ngữ thể hiện ở tên chính
danh nữ giới ngƣời Anh và nữ giới ngƣời Việt cùng với những nét văn hoá xã hội hàm chứa trong đó. Đồng thời, luận án cũng sẽ giúp cho những ngƣời
làm công tác biên - phiên dịch, giảng viên và sinh viên học tiếng Anh đƣợc
mở rộng hiểu biết hơn về vấn đề này.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Luận án dự kiến sẽ có những đóng góp cả về lý luận và thực tiễn nhƣ
sau:
Về lý luận, các kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần làm sáng tỏ
những đặc trƣng của nhân danh học nữ giới cả về mặt ngôn ngữ lẫn văn hoá xã hội.
Về thực tiễn, các kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có đóng góp nhất
định cho công tác nghiên cứu ngôn ngữ, công tác dạy và học ngôn ngữ và văn
hoá Anh, Việt của giảng viên, sinh viên, nghiên cứu viên của các viện nghiên
cứu, các trƣờng đại học và những ngƣời yêu thích ngôn ngữ văn hoá Anh,
Việt.
7. Bố cục của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và trích dẫn, nội
dung chính của luận án đƣợc cấu trúc thành ba chƣơng nhƣ sau:
CHƢƠNG 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết của
luận án
CHƢƠNG 2: Đối chiếu đặc điểm cấu tạo tên nữ giới ngƣời Anh và
ngƣời Việt
CHƢƠNG 3: Đối chiếu đặc điểm ngữ nghĩa và văn hóa - xã hội phản
ánh qua tên nữ giới ngƣời Anh và ngƣời Việt.

4


Luận án đủ ở file: Luận án full