Đề cương bài giảng môn CNXHKH Nguyễn Quang Hoài Châu
Chương VII
VẤN ĐỀ DÂN TỘC
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CHÚ NGHĨA XÃ HỘI
Số tiết của chương: 4
Số tiết giảng: 2
Số tiết thảo luận, tự học: 2
A/MỤC ĐÍCH:
- Phân tích làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vấn đề dân tộc, làm rõ sự
vận dụng sáng tạo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin trong giải quyết vấn đề dân tộc ở Việt
Nam
B/YÊU CẦU:
- Làm rõ khái niệm dân tộc theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, hai xu hướng của phong trào
dân tộc và những biểu hiện của nó trong giai đoạn hiện nay
- Phân tích rõ những cơ sở lý luận và thực tiễn để Lênin đưa ra cương lĩnh dân tộc
- Phân tích những nội dung của cương lĩnh dân tộc do Lênin đưa ra, làm rõ mối quan
hệ giữa các nội dung này
- Phân tích làm rõ những đặc điểm vấn đề dân tộc ở Việt Nam
- Phân tích làm rõ việc thực hiện xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam
những năm qua. Thành tựu và hạn chế
- Nêu những phương hướng xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam hiện nay
C/NỘI DUNG GIẢNG
I- Dân tộc và hai xu hướng khách quan của sự phát triển dân tộc
2. Hai xu hướng khách quan của sự phát triển dân tộc và biểu hiện cảu hai xcu hướng
khách quan đó trong thời đại ngay nay.
II- Nội dung cương lĩnh dân tộc của Đảng Cộng sản
1. Các dân tộc hoàn toàn bình đẳng
2. Các dân tộc được quyền tự quyết
3. Liên hiệp công nhân tất cả các nước
D/ NỘI DUNG TỰ HỌC
I- Dân tộc và hai xu hướng khách quan của sự phát triển dân tộc

sau bộ lạc, bộ tộc; kế thừa phát triển cao hơn những nhân tố tộc ngời ở bộ lạc, bộ tộc và thể
hiện thành ý thức tự giác tộc ngời của dân c cộng đồng đó.
Theo nghĩa này dân tộc là một bộ phận của quốc gia, là dân tộc - tộc ngời (Ethnie).
VD: DT Kinh, Ba na, Tầy, Mờng, Thái
- Nghĩa rộng: Dân tộc chỉ một cộng đồng ngời ổn định làm thành nhân dân một nớc,
có lãnh thổ quốc gia, nền kinh tế thống nhất, quốc ngữ chung và có ý thức về sự thống nhất
của mình, gắn bó với nhau bởi quyền lợi chính trị, kinh tế, truyền thống văn hoá và truyền
thống đấu tranh chung trong suốt quá trình lịch sử lâu dài dựng nớc và giữ nớc.
Theo nghĩa này dân tộc là dân c của một quốc gia nhất định, là quốc gia - dân tộc
(National). VD: DT VNam, DT T/Hoa, DT Lào
b/ Các đặc trng cơ bản của dân tộc
- Về kinh tế:
Có chung một phơng thức sinh hoạt kinh tế.
Các mối quan hệ kinh tế là cơ sở để liên kết các bộ phận, các thành viên của
dân tộc lại. Nó tạo nên nền tảng cho sự vững chắc của cộng đồng dân tộc.
- Về lãnh thổ:
Có thể c trú tập trung trên một vùng lãnh thổ của quốc gia, hoặc c trú đan xen
với nhiều dân tộc anh em.
Lãnh thổ dân tộc thể hiện quyền làm chủ của dân tộc đối với không gian c trú
của mình. Vận mệnh dân tộc một phần rất quan trọng gắn với việc xác lập và
bảo vệ lãnh thổ đất nớc.
- Về ngôn ngữ:
Có ngôn ngữ riêng và có thể có chữ viết riêng (trên cơ sở ngôn ngữ chung của
quốc gia).
Ngôn ngữ dân tộc là công cụ giao tiếp trên mọi lĩnh vực kinh tế, văn hoá, tình
cảm trong nội bộ dân tộc.
- Về văn hoá:

cng bi ging mụn CNXHKH Nguyn Quang Hoi Chõu
Có nét tâm lý riêng (tâm lý dân tộc) biểu hiện kết tinh trong đặc thù văn hoá

Xu hớng thức tỉnh ý thức dân tộc hình thành các quốc gia dân tộc độc lập.
Xu hớng này thể hiện nổi bật trong giai đoạn đầu của CNTB đa đến sự ra đời
của các dân tộc. Trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, xu hớng này biểu hiện
thành phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc của các dân tộc bị áp bức.
- Xu hớng thứ hai:
Xu hớng xích lại gần nhau giữa các dân tộc (Liên hiệp giữa các dân tộc).
Do sự phát triển của lực lợng sản xuất, của khoa học công nghệ, của giao lu
kinh tế và văn hoá trong xã hội t bản làm xuất hiện nhu cầu xoá bỏ hàng rào
ngăn cách giữa các dân tộc, tạo nên mối liên hệ quốc gia, quốc tế giữa các dân
tộc làm cho các dân tộc xích lại gần nhau tạo nên sự thống nhất của thị trờng
t bản.
b/ Biểu hiện của hai xu hớng khách quan trong thời đại ngày nay:

cng bi ging mụn CNXHKH Nguyn Quang Hoi Chõu
- Trong thời đại ngày nay hai xu hớng này biểu hiện khác nhau trong từng nớc và
trên thế giới.
+ Trong điều kiện của CNXH, hai xu hớng tác dụng cùng chiều, bổ sung, hỗ trợ cho
nhau và diễn ra trong từng dân tộc, trong cả quốc gia và đụng chạm đến tất cả các quan hệ
dân tộc (về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội )
+ Trên phạm vi thế giới, sự thức tỉnh ý thức dân tộc đã làm bùng lên phong trào đấu
tranh đòi giải phóng dân tộc của các dân tộc bị áp bức chống chủ nghĩa đế quốc và chủ
nghĩa thực dân dới mọi hình thức, đấu tranh chống kỳ thị dân tộc, phân biệt chủng tộc.
Trong thời đại ngày nay, các dân tộc còn bị cuốn hút vào xu hớng liên minh, liên kết quốc
tế và khu vực vì các lợi ích kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học kỹ thuật Mở cửa, hoà
nhập cũng là một xu thế chủ yếu trong mối quan hệ giữa các dân tộc trong giai đoạn hiện
nay.
+ Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: "Giữ vững độc lập, tự chủ đi đôi với mở
rộng hợp tác quốc tế, đa phơng hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại" là nguyên tắc thống
nhất của đờng lối đối ngoại của Đảng và Nhà nớc ta." (Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ VII, Nxb CTQG, HN 1996, tr84).

Trong một quốc gia nhiều dân tộc sự bình đẳng toàn diện về chính trị, kinh tế, văn
hoá, xã hội...giữa các dân tộc phải đợc pháp luật bảo vệ và phải đợc thể hiện sinh
động trong thực tế.
Trên phạm vi quốc tế, bình đẳng dân tộc trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi trớc hết
phải thủ tiêu tình trạng giai cấp này áp bức giai cấp khác để trên cơ sở đó xoá bỏ tình
trạng dân tộc này nô dịch dân tộc khác, tạo điều kiện để các dân tộc giúp đỡ nhau
phát triển trên con đờng tiến bộ.
Chống những biểu hiện sai trái với quyền bình đẳng dân tộc. Đó là: Chủ nghĩa phân
biệt chủng tộc; chủ nghĩa dân tộc lớn, chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi và chủ nghĩa phát
xít mới; phấn đấu xây dựng một trật tự kinh tế thế giới mới, chống áp bức bóc lột
nặng nề của các nớc t bản phát triển với các nớc kém phát triển.
- ý nghĩa: Bình đẳng dân tộc là quyền thiêng liêng của dân tộc và là mục tiêu phấn
đấu của các dân tộc trong sự nghiệp giải phóng. Nó là cơ sở để thực hiện quyền dân tộc tự
quyết và xây dựng mối quan hệ hữu nghị hợp tác giữa các dân tộc.
b/Các dân tộc đợc quyền tự quyết
- Thực chất là quyền làm chủ của một dân tộc, tự mình quyết định vận mệnh của dân
tộc mình; là giải phóng các dân tộc bị áp bức (thuộc địa và phụ thuộc) khỏi ách thống trị
của chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc và đa đất nớc tiến lên theo con đờng tiến bộ
xã hội.
- Nội dung:
+ Quyền dân tộc tự quyết trớc hết là tự quyết về chính trị:
Quyền thành lập một quốc gia dân tộc độc lập (quyền phân lập).
Quyền các dân tộc tự nguyện liên hợp lại thành một liên bang trên cơ sở bình đẳng
giúp đỡ nhau cùng tiến bộ (quyền liên hiệp).
+ Xem xét và giải quyết quyền dân tộc tự quyết phải đứng vững trên lập trờng quan
điểm của giai cấp công nhân, cụ thể là:
Triệt để ủng hộ các phong trào dân tộc tiến bộ, phù hợp với lợi ích chính đáng của
giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đặc biệt là phong trào giải phóng dân tộc
của các dân tộc bị áp bức.
Kiên quyết đấu tranh chống lại âm mu, thủ đoạn của các thế lực đế quốc và bọn