Về giáo trình văn học hiện đại Việt Nam
Thứ bảy, 06 Tháng 3 2010 01:58
1/- Khái niệm hiện đại gắn liền với một thời đại mà nền văn minh công nghiệp đã, đang và sẽ
thay thế hoàn toàn nên văn minh nông nghiệp. Đó là một xã hội của nền kinh tế hàng hóa với sự
phát triển mạnh mẻ của đô thị, của cơ khí hóa, cơ giới hóa cùng sự hình thành của các giai cấp
tầng lớp mới như: vô sản, tư sản, tiểu tư sản, tri thức tiểu thị dân… Xã hội đó đã thật sự từ buổi
đầu thế kỉ XX. Nó gắn liền với cảm hứng khẳng định con người cá nhân và sự phát triển của chữ
quốc ngữ trong nền văn hóa dân tộc.
Như vậy vào đầu thế kỉ XX, văn học Việt Nam đã chuyển mình từ quỹ đạo trung đại sang hiện
đại. Và từ đó, dần dần hiện lên bộ mặt của nền văn học hiện đại Việt Nam.
2/- Để đáp ứng nhu cầu hiểu biết văn học nói chung và đặc biệt là để phục vụ nhu cầu giảng dạy
và học tập của các dối tượng ở bậc cao đẳng, đại học, các nhà giáo, các nhà nghiên cứu lí luận
phê bình văn học đã biên soạn các bộ giáo trình văn học hiện đại Việt Nam như Việt Nam văn
học giản ước tân biên (1), Bảng lược đồ văn học Việt Nam (2), Văn học Việt Nam 1900 – 1930
(3), Văn học Việt Nam 1930 - 1945 (4), Văn học Việt Nam 1945 – 1954 (5), Văn học Việt Nam
1945 – 1975 (6), Văn học Việt Nam 1954 – 1975 (7) .v.v. Nhìn chung, trong số các công trình
nói trên có hai bộ sách được chú ý nhất cùng có tên là Văn học Việt Nam của Trường đại học sư
phạm Hà Nội và Văn học Việt Nam của Trường đại học tổng hợp Hà Nội với tập thể các tác giả
như: Nguyễn Đăng Mạnh, Nguyễn Trác, Nguyễn Hoành Khung, Hoàng Dung, Trần Hữu Tá,
Trần Đình Hượu, Phan Cự Đệm Lê Chí Dũng, Mã Giang Lân, Bùi Việt Thắng v.v… Các bộ giáo
trình của các trường cao đẳng, trường đại học khác ở một mức độ nào đấy đều là sự khúc xạ từ
hai bộ giáo trình này. Gần đây, nhà xuất bản Giáo dục đã cho ấn hành các công trình Văn học
Việt Nam (1900 – 1945) (8), Văn học Việt Nam (1945 – 1975) (9), Văn học Việt Nam thế kỉ XX
(10).
Có thể nói đây là những cuốn sách có ảnh hưởng rộng rãi đến việc học tập nghiên cứu văn học
hiện đại Việt Nam ở bậc đại học. Đóng góp của các cuốn sách này rõ ràng là không thể phủ nhận.
Tuy nhiên, ở nhiều góc độ khác nhau người ta vẫn phát hiện ra những điều chưa ổn. Bao quát
nhất là sự lạc hậu của chính nó so với sự vận động của lịch sử xã hội và lịch sử văn học. Chúng
tôi sẽ lần lượt chỉ ra vấn đề này theo từng con đường tiếp cận văn học của một chặng đường đã
qua.
3/- Việc cắm mốc phân kỳ, chia giai đoạn phát triển của văn học là cần thiết. Trước đây, cái mốc

cuộc sống. Nó đòi hỏi phải được đối xử một cách bình đẳng. Việc tạo ra giá trị cho tác phẩm văn
chương không phụ thuộc vào “công cụ” mà phụ thuộc chủ yếu vào tài năng của người sử dụng
công cụ.
Xoay xung quanh cái buồn của văn học lãng mạn, cần có sự đánh giá thỏa đáng hơn. Nếu cứ phủ
định nó như các giáo trình hiện nay thì e không thuyết phục. Cần thấy rằng cái buồn trong văn
học lãng mạn cũng là một sắc mày thẩm mĩ. Phủ định nó là phủ định tính chân thực sinh động
của hình tượng nghệ thuật.
6/- Sự xuất hiện của Tự lực văn đoàn phải được xem là niềm tự hào của văn học dân tộc. Tổ chức
này đã làm được rất nhiều việc cho sự phát triển của văn học hiện đại. Anh hưởng của nó lúc bấy
giờ là vô cùng lớn lao. Đành rằng các thủ lĩnh của tổ chức này như Nhất Linh, Khái Hưng,
Hoàng Đạo không chỉ là con người nghệ sĩ mà còn là con người chính trị. Đừng vì việc phê phán
con nguời chính trị mà vùi dập con người nghệ sĩ của họ. Không có Nhất Linh, Khái Hưng,
Hoàng Đạo văn học sử Việt Nam sẽ trống một mảng không bao giờ bù đắp nổi.
Trong việc đánh giá các tác phẩm của các nhà văn nói trên, có ít nhất là hai tác phẩm cần phải
được thẩm định lại. Đó là Bướm trắng (Nhất Linh) và Băn khoăn (Khái Hưng) các nhà nghiên
cứu ở miền Nam trước 1975 cũng như dư luận hiện nay đều cho rằng đâu là đỉnh cao nhất trong
sáng tác của Tự lực văn đoàn nói chung và của Nhất Linh, Khái Hưng nói riêng. Cũng như vậy
nhân vật Dũng trong các tiểu thuyết của Nhất Linh cần được đặt vào một vị trí xứng đáng với
bản chất nghệ thuật của nó.


Nói tóm lại, sự vướng mắc khi đánh giá văn học lãng mạn cũng như tự lực văn đoàn chủ yếu vẫn
là vấn đề quan điểm. Tháo gỡ được vấn đề này xem như mọi việc được khai thông.
Trong giáo trình văn học 1930 - 1945 cần thiết phải có một chương về sự phát triển của nghiên
cứu lí luận phê bình văn học. Thật ra nội dung của chương này đã có trong giáo trình văn học
Việt Nam (1930 - 1945) của Phan Cự Đệ xuất bản vào năm 1961. Không hiểu vì sao khi hợp
nhất giáo trình giai đoạn này với giáo trình văn học Việt Nam giai đoạn giao thời của Trần Đình
Hượu, Lê Chí Dũng thành cuốn văn học Việt Nam 1900 - 1945 các tác giả lại lược bỏ nội dung
của chương nói trên.
7/- Văn học Việt Nam 1945 - 1975 bản chất của nó là mang tính sử thi. Điều này các tác giả của