LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban giám hiệu nhà trường, các thầy
cô giáo là giảng viên trong Khoa sư phạm Tiểu học - Mầm non, các cô thư viện
Trường Đại học Quảng đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên
cứu đề tài này. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đế n ThS. Nguyễn Thò
Xuân Hương, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu và các giáo viên cùng các
cháu Trường Mầm non Hoa Hồng đã hợp tác, tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện
cho tôi được khảo sát, thử nghiệm để hoàn thành khóa luận này.
Cảm ơn tất cả bạn bè, tập thể sinh viên lớp Đại học Mầm non B K56,
những người thân xung quanh tôi đã quan tâm động viên làm chỗ dựa tinh thần
giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu và hoàn thành khóa luận
này.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các cô giáo trong hội đồng
phản biện đã cho tôi những đóng góp quý báu để hoàn chỉnh khóa luận này.
Xin chân thành cảm ơn!

Đồng Hới, tháng 05 năm 2018
Sinh viên

Lê Thò Ánh Tuyết


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu
và kết quả trong nghiên cứu trong khóa luận này là hoàn toàn trung thực và chưa được
công bố trong công trình nghiên cứu nào.
Đồng Hới, tháng 05 năm 2018
Tác giả

Lê Thị Ánh Tuyết

TỰ BẢO VỆ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI .................................................... 5
1.1. Sơ lượt lịch sử nghiên cứu về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6
tuổi ................................................................................................................................ 5


1.1.1. Một số nghiên cứu khoa học về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo
trên thế giới ................................................................................................................... 5
1.1.2. Một số nghiên cứu về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở
Việt Nam ...................................................................................................................... 6
1.2. Lý luận về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ........................ 8
1.2.1. Khái niệm kỹ năng, kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ ......................................... 8
1.2.2. Một số đặc điểm về kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ................... 12
1.2.3. Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi .................................... 17
1.2.4. Vai trò và ý nghĩa của việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ đối với sự phát triển của
trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi. ................................................................................................ 22
Tiểu kết chương 1 ....................................................................................................... 24
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ CHO TRẺ
MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON HOA HỒNG, THÀNH PHỐ
ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH ......................................................................... 25
2.1. Tổ chức nghiên cứu ............................................................................................. 25
2.1.1. Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu ...................................................... 25
2.1.2. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu thực trạng ............................................... 26
2.2. Kết quả khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
ở trường mầm non Hoa Hồng ..................................................................................... 30
2.2.1. Nhận thức của GVMN về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6
tuổi .............................................................................................................................. 30
2.2.2. Đánh giá của giáo viên về biểu hiện kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mẫu giáo 5 - 6
tuổi .............................................................................................................................. 32
2.2.3. Nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm
non Hoa Hồng............................................................................................................. 34



DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TT

Ký hiệu, chữ viết tắt

Nghĩa đầy đủ

1

KN

Kỹ năng

2

KNS

Kỹ năng sống

3

ND

Nội dung

4

BP


Tên bảng, biểu đồ

Tên bảng, biểu đồ
2.1

2.2

Biểu
đồ

2.7

3.3

3.6

3.8

2.3

2.4

2.5
Bảng
2.6

2.8

Sự cần thiết của việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ đối


66

68

32

34

38

39

44

Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến quá trình giáo
2.9

dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

46


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xã hội ngày càng phát triển cùng với sự bùng nổ của khoa học - công nghệ, sống
trong môi trường của nền kinh tế tri thức đòi hỏi con người phải làm việc bằng tri thức
nhưng xử lý công việc, giải quyết vấn đề không thể thiếu kỹ năng. Cuộc sống hiện đại
hơn kèm theo đó là những vấn đề phức tạp, bên cạnh những tác động tích cực còn có
những tác động tiêu cực gây nguy hại cho con người, đặc biệt là trẻ em. Người lớn

chưa có biện pháp phù hợp, các biện pháp chưa được chú trọng thường xuyên, đặc biệt
giáo dục mầm non đang thực hiện đổi mới chương trình giáo dục theo lồng ghép, tích
hợp các nội dung giáo dục. Cho nên cần có một sự nghiên cứu thật kỹ lưỡng, kết hợp
giữa lý luận và thực tiễn để có thể đưa ra những biện pháp hiểu quả nhằm phát huy kỹ
năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo, góp phần quan trọng trong quá trình hình thành và
phát triển nhân cách ở trẻ.
Xuất phát từ những lý do trên mà tôi chọn nghiên cứu đề tài “Biện pháp giáo dục
kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Hoa Hồng, thành phố
Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình”.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ
mẫu giáo 5 - 6 ở Trường mầm non Hoa Hồng, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
từ đó đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Quá trình giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm
non Hoa Hồng, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.
3.2. Khách thể nghiên cứu
- Trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Hoa Hồng.
- Giáo viên trường mầm non Hoa Hồng.
4. Giả thuyết khoa học
Kỹ năng tự bảo vệ là một trong những kỹ năng rất cần thiết đối với sự hình thành
và phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo, giúp trẻ nhanh nhạy ứng phó với những hoàn
cảnh nguy cấp, có khả năng thích ứng và chống chọi với mọi biến động xã hội, biết tự
khẳng định mình trong cuộc sống. Nếu giáo viên sử dụng các biện pháp tác động sư
phạm phù hợp thì sẽ nâng cao kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho
trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.

- Trò chuyện trực tiếp với trẻ để thu thập thông tin về mức độ nhận thức, ứng xử,
giải quyết tình huống của trẻ.

3


7.2.3. Phương pháp điều tra bằng anket:
Điều tra bằng phiếu hỏi nhằm khảo sát thực trạng, tìm hiểu nhận thức, đánh giá
của giáo viên về cách tổ chức giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
7.2.4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
Phân tích kế hoạch năm, kế hoạch tháng, kế hoạch tuần của GVMN trong việc tổ
chức giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
7.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Thực nghiệm một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6
tuổi đã đề xuất trên trẻ nhằm hỗ trợ việc kiểm nghiệm tính hiệu quả của các biện pháp
đề xuất.
7.3. Phƣơng pháp thống kê toán học
Sử dụng một số công thức toán học để phân tích và xử lý các số liệu đã thu thập
được về mặt định lượng, làm cơ sở để đưa ra những nhận định, đánh giá về mặt định
tính một cách khách quan về các kết quả nghiên cứu.
8. Đóng góp của đề tài
- Đề tài nhằm góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về biện pháp
giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
- Làm rõ thực trạng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở
trường mầm non Hoa Hồng, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
9. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và kiến nghị thì nội dung của khóa luận gồm
có 3 chương, cụ thể:

giúp đỡ…Đề tài cũng đã đề ra những biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ thông qua
kỹ năng tự ứng phó và kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ trong giới trẻ.
Trong đề tài: “Teaching personal safety skills to you children” (phương pháp dạy
kỹ năng an toàn cho trẻ nhỏ) của tác giả Sandy K.Wurtele và Julie Sarno Owens thuộc
Khoa tâm lý, trường Đại học Colorado tại Colorado Springs, CO, Mỹ. Công trình đã
nghiên cứu trên 406 trẻ mẫu giáo nhằm xác định mức độ kỹ năng an toàn cá nhân,
phòng chống lạm dụng tình dục ở trẻ từ đó đưa ra các biện pháp nâng cao kỹ năng an
toàn cho trẻ.
Đề tài “Cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo lớn” được
nghiên cứu trên cơ sở đề án Chuẩn quốc gia về Giáo dục mầm non của Cộng hòa Liên
bang Nga năm 2010. Dựa trên những thành tựu giáo dục mầm non truyền thống của
Nga, đề tài nghiên cứu đưa thêm vào những nội dung mới phản ánh những thay đổi
5


trong đời sống xã hội hiện đại. Trong đề tài đã thể hiện những giờ học mẫu và biện
pháp tổ chức các giờ học nhằm hỗ trợ trẻ em lĩnh hội kiến thức, kỹ năng bảo vệ cá
nhân phù hợp với cách tiếp cận tâm lý - giáo dục hiện đại. Phương châm giáo dục kỹ
năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo lớn dựa trên những vốn kinh nghiệm sống, sở thích và
đặc điểm hành vi của từng trẻ. Các tác giả phân loại chương trình thành sáu chủ đề
chính và mỗi chủ đề bao gồm nhiều đề tài nhỏ để lồng ghép giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ cho trẻ trong đó.
Vào năm 2012, đề tài “Giáo dục kỹ năng an toàn cho trẻ mẫu giáo” của các tác
giả là giảng viên trường đại học Sư phạm Ulianov đã đưa ra những nhận định: Báo cáo
đáng sợ của tội phạm đối với trẻ em đã chứng minh về sự thụ động của trẻ khi đối mặt
với sự nguy hiểm. Nhiệm vụ chính của giáo viên và phụ huynh là lựa chọn hình thức,
nội dung, biện pháp giáo dục phù hợp với sự phát triển của trẻ. Qua đó, dạy cho trẻ
cách phòng tránh những mối đe dọa, nguy hiểm trong thực tế, nếu gặp phải thì trẻ có
thể biết cách xử lý và tự bảo vệ mình. Biện pháp trò chơi được lựa chọn đầu tiên để
tiến hành giáo dục hình thành các kỹ năng an toàn của trẻ. Trong trò chơi trẻ em sẽ

cho trẻ trong cộng đồng xã hội, sơ cấp cứu các loại tổn thương do tai nạn ở trẻ em. Bộ
sách giúp trẻ đối mặt có hiệu quả trước những nguy hiểm có thể xảy ra khi tự mình
tiếp xúc với môi trường thiên nhiên và bên ngoài xã hội cũng như giúp trẻ biết rõ
nguyên nhân các tai nạn có thể xảy ra đối với trẻ ở nơi công cộng.
Bên cạnh những tác phẩm kể trên thì còn có những công trình nghiên cứu về kỹ
năng sống tuy nhiên có đề cập đến vấn đề giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ như: Đề
tài “Giáo dục kỹ năng sống ở Việt Nam” của nhóm tác giả Nguyễn Thanh Bình, Lưu
Thu Thủy, Nguyễn Kim Dung, Vũ Thị Sơn đã khái quát thành những kỹ năng sống
đặc thù với lứa tuổi trong đó với trẻ mầm non có kỹ năng phòng tránh tai nạn thương
tích. Đề tài đã khái quát được những nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được triển
khai tại Việt Nam bao gồm nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống tai nạn, thương
tích cho trẻ em. Tuy nhiên đề tài chưa có những đánh giá cụ thể biểu hiện thực trạng
kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mầm non.
Tác giả Mai Hiền Lê trong đề tài: “Kỹ năng sống của trẻ mẫu giáo lớn trường
mầm non Thực Hành TP.HCM” năm 2010 cho thấy kỹ năng giữ an toàn cá nhân của
trẻ còn ở mức độ thấp.
Năm 2012, trong đề tài nghiên cứu cấp cơ sở: “Kỹ năng tự vệ cho trẻ 5 - 6 tuổi
trong trường mầm non tại Thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Mai Hiền Lê cho thấy
mức độ hình thành kỹ năng tự bảo vệ của trẻ còn thấp.
Hiện nay, các công trình nghiên cứu một cách hệ thống, dựa vào những cơ sở
giáo dục học để tìm hiểu thực trạng giáo dục cũng như đề ra các biện pháp nhằm nâng
7


cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hầu như chưa
có. Tại Việt Nam, những tài liệu biên soạn cho kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi còn hạn chế. Những công tình nghiên cứu về kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ chưa
nhiều, do vậy chưa có những đánh giá cụ thể và mang tính khái quát về thực trạng việc
giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ từ đó đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất
lượng giáo dục kỹ năng này cho trẻ.
1.2. Lý luận về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

- Đồng quan điểm này tác giả Nguyễn Công Khanh quan niệm: “Kỹ năng là khả
năng thực hiện một hành động hay hoạt động nào đó, bằng cách lựa chọn và vận dụng
những tri thức, những kinh nghiệm, kĩ xảo đã có để hành động phù hợp với những mục
tiêu và những điều kiện thực tế đã cho” [9,tr160].
- Với quan niệm này, KN được xem xét là một biểu hiện năng lực con người chứ
không phải đơn thuần là mặt kỹ thuật của hành động. Coi KN là năng lực thực hiện
một công việc kết quả với chất lượng cần thiết trong một thời gian nhất định.
Từ hai cách đặt vấn đều nêu trên, chúng tôi chúng tôi cho rằng: “KN là khả năng
vận dụng tri thức, kinh nghiệm một cách linh hoạt để thực hiện có kết quả một hành
động nào đó trong những điều kiện phù hợp”.
 Các giai đoạn hình thành kỹ năng:
Theo tác giả Hoàng Thị Oanh thì có 4 giai đoạn hình thành KN:
- Giai đoạn nhận thức: Là giai đoạn con người nhận thức đẩy đủ mục đích, cách
thức, điều kiện hành động. Ở giai đoạn này người ta chỉ nắm lý thuyết, chưa hành
động thực sự. Việc nắm lý thuyết có thể do tự học hoặc do người khác hướng dẫn. Giai
đoạn này rất quan trọng vì nếu không xác định được mục đích thì sẽ không có hướng
hành động được và để hành động có hiệu quả thì con người phải thực hiện được các
điều kiện cần thiết của hành động đó.
- Giai đoạn làm thử: Là giai đoạn bắt đầu hoạt động. Có thể người ta hoàn toàn
làm theo mẫu trên cơ sở đã nhận thức đầy đủ về mục đích, cách thức, điều kiện hành
động. Có thể người ta tự hành động theo hiểu biết của mình. Ở giai đoạn này hành
động vẫn còn nhiều sai sót, các thao tác còn lúng túng, hành động có thể đạt kết quả ở
mức độ thấp hoặc không đạt kết quả.
- Giai đoạn bắt đầu hình thành KN: Ở giai đoạn này người ta có thể hành động
độc lập, ít sai sót, các hành động thuần thục hơn, hành động đạt kết quả trong những
điều kiện quen thuộc.
- Giai đoạn KN được hoàn thiện: Là giai đoạn hành động được thực hiện có kết
quả không chỉ trong điều kiện quen thuộc, mà cả trong những điều kiện khác nhau, các
thao tác thuần thục, các hành động được thể hiện có sáng tạo.


người hình thành các mối quan hệ xã hội, phát triển nét nhân cách tích cực thuận lợi
cho sự thành công trong học đường và thành công trong cuộc sống.

10


 Các cách phân loại KNS
Tùy theo quan niệm khác nhau mà sẽ có nhiều cách phân loại khác nhau, có thể
khái quát lại như sau:
+ Các phân loại xuất phát từ lĩnh vực sức khỏe: KNS gồm có 3 nhóm
- KN nhận thức bao gồm các kỹ năng cụ thể như: Tư duy phê phán, tuy duy phân
tích, khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề, nhận thức hậu quả, ra quyết định, tự nhận
thức, đặt mục tiêu, xác định giá trị.
- KN đương đầu với xúc cảm bao gồm: Ý thức trách nhiệm, cam kết, kiềm chế
căng thẳng, kiểm soát được cảm xúc, tự quản lý, tự giám sát và tự điều chỉnh.
- KN xã hội hay kỹ năng tương tác bao gồm: Giao tiếp, tính quyết đoán, thương
thuyết, từ chối, hợp tác, sự cảm thông, chia sẽ, khả năng nhận thấy sự thiện cảm của
người khác.
+ Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), KNS gồm ba nhóm KN:
- Nhóm một: KN tự nhận thức và sống với chính mình gồm một số KN như: tự
nhận thức và đánh giá bản thân, KN xây dựng mục tiêu cuộc sống, KN bảo vệ bản
thân…
- Nhóm hai: Nhóm KN nhận thức và sống với người khác gồm các KN như: KN
thiết lập quan hệ, KN hợp tác, KN làm việc nhóm…
- Nhóm ba: Nhóm KN đưa ra quyết định và làm việc hiệu quả gồm một số KN
như: phân tích vấn đề, nhận thức thực tế, ra quyết định, ứng xử, giải quyết vấn đề…
Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy rằng, nếu xét dưới góc độ tồn tại
và phát triển của cá nhân theo cách phân loại KNS của WHO thì KN tự bảo vệ là một
trong những KN cần thiết cho trẻ em. Việc quan tâm giáo dục, rèn luyện KN tự bảo vệ
cho trẻ em và mọi người sẽ giúp họ ứng phó với các tình huống xảy ra trong thực tế,

mức độ thấp hoặc không đạt kết quả.
+ Giai đoạn KN bắt đầu hình thành: Là giai đoạn trẻ đã có thể hành động độc
lập, ít sai sót, các hành động tự bảo vệ được thực hiện thuần thục hơn, hành động đạt
kết quả trong những điều kiện quen thuộc hơn.
+ Giai đoạn KN được hoàn thiện: Là giai đoạn trẻ thực hiện hành động tự bảo vệ
có kết quả không chỉ trong điều kiện quen thuộc mà cả trong những hoàn cảnh mới,
các thao tác thuần thục, các hành động đã có sự sáng tạo.
1.2.2. Một số đặc điểm về kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
1.2.2.1. Một số đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
 Đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi:
- Đặc điểm phát triển trí nhớ:

12


+ Trí nhớ vận động: Trẻ có thể dần bỏ hình mẫu, nhưng những lời chỉ dẫn của
người lớn vẫn có ý nghĩa. Động tác vững vàng hơn, nhanh và chính xác hơn, ít có
những động tác thừa của cơ thể.
+ Trí nhớ hình ảnh: Trí nhớ hình ảnh đặc biệt phát triển. Trẻ nhớ những bức
tranh, sự vật, sự việc mà trẻ đã vẽ trong đó, nhớ những phong cảnh mà trẻ tham quan,
người mà trẻ đã từng gặp. Biểu tượng thế giới xung quanh ở trẻ đã gắn kết với nhau,
mang tính sinh động và hấp dẫn.
+ Trí nhớ từ ngữ logic: Vốn tri thức, biểu tượng và những khái niệm ban đầu về
thế giới xung quanh, đòi hỏi trẻ cần nắm vững ngôn ngữ, điều này giúp trẻ phát triển
trí nhớ từ ngữ logic.
+ Trí nhớ cảm xúc: Trẻ nhớ những cảm xúc vui buồn mà trẻ đã trải qua, trí nhớ
cảm xúc là một dạng của sự hồi tưởng giúp đời sống của trẻ thêm đa dạng và tinh tế.
Sự hồi tưởng có liên quan đến tự ý thức của trẻ. Trong hồi tưởng của trẻ có những điều
liên quan đến những thời điểm quan trọng của cuộc đời đứa trẻ và trong quan hệ với
người khác, trí nhớ tác động đến quá trình hình thành nhân cách.

mãn quyền lợi chiếm ưu thế thì trẻ sẽ hành động nhằm thỏa mãn quyền lợi cá nhân, ích
kỷ ảnh hưởng xấu đến sự hình thành nhân cách cho trẻ. Do đó, trong giáo dục cần phải
động viên, khuyến khích, tạo ra những tình huống để gợi lên những hành vi mang tính
đạo đức tốt đẹp.
- Sự hình thành ý thức:
Sự xuất hiện tự ý thức là dấu hiệu đầu tiên cũng là dấu hiệu cơ bản nhất của sự
hình thành nhân cách. Đó gọi là ý thức bản ngã. Tự ý thức là tự nhận thức về bản thân
mình, về vai trò của mình đối với những người xung quanh, tự nhận thức được vị trí
của mình trong các mối quan hệ xã hội để điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù
hợp.Ý thức bản ngã của trẻ được thể hiện rõ nhất trong sự tự đánh giá về sự thành
công hay thất bại của mình, về những ưu điểm hay khuyết điểm của bản thân, về
những khả năng hay khiếm khuyết.
Đến cuối tuổi mẫu giáo, trẻ đã biết đánh giá hành vi của người khác và tự đánh
giá hành vi của bản thân mình, biết so sánh mình với người khác, mình ở hiện tại và
trong quá khứ từ đó có những hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội.
 Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi:
Các hình thức ngôn ngữ có kết cấu chặt chẽ được hình thành, tính biểu cảm của
ngôn ngữ được phát triển. Trẻ nắm được quy luật của tiếng mẹ đẻ, học cách sắp xếp
những ý nghĩ của mình một cách logic, chặt chẽ hơn. Sự lập luận trở thành phương
pháp giải quyết các nhiệm vụ trí tuệ, ngôn ngữ trở thành công cụ của tư duy và phương
tiện của nhận thức.
Chức năng điều khiển ngôn ngữ được phát triển biểu hiện trong sự hiểu các tác
phẩm văn học, sự thực hiện hướng dẫn và yêu cầu của người lớn. Chức năng lập kế
14


hoạch của ngôn ngữ được hình thành khi giải quyết các nhiệm vụ thực hành và nhiệm
vụ trí tuệ.
Ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo trở thành hoạt động đặc biệt dưới các hình thức như:
Sự lắng nghe, đàm thoại, thảo luận và kể chuyện. Hoàn thiện quá trình phát triển ngữ



không đủ bình tĩnh để phán đoán, để quyết định hành động, xử trí như thế nào trong
những tình huống như vậy.
1.2.2.3. Kỹ năng tự bảo vệ thiết yếu cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
- KN an toàn khi chơi: Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, trên con
đường hình thành và phát triển nhân cáchtrẻ em không thể thiếu trò chơi. Tuy nhiên
trong quá trình chơi, trẻ có thể gặp phải những mối nguy hiểm từ những đồ vật, những
hành động do tính tò mò, thích khám phá. Cần dạy cho trẻ KN an toàn khi chơi để giúp
trẻ biết được những trò chơi nào không nên chơi, những dụng cụ nào là không an toàn,
hành động nào là nguy hiểm cho bản thân.
- KN tránh xâm hại cơ thể: Giáo dục cho trẻ kỹ năng tránh xâm hại cơ thể hiện
nay đang là vấn đề được cả xã hội quan tâm, để đảm bảo cho trẻ có những kiến thức cơ
bản về giới tính, bảo vệ thân thể cũng như cách phòng tránh khi bị xâm hại cơ thể, cần
trang bị cho trẻ những kiến thức cần thiết giúp trẻ hiểu thế nào là hành động xâm phạm
thân thể, nếu có ai sờ mó những chỗ kín trên cơ thể các con sẽ phản ứng như thế nào.
- KN an toàn khi tham gia giao thông: Việc dạy cho trẻ những kiến thức về an
toàn giao thông là cơ sở, điều kiện để trẻ thực hiện những hành vi đúng khi tham gia
giao thông sau này, đây là một kỹ năng quan trọng đối với trẻ khi tham gia vào xã hội,
cần dạy cho trẻ nhận biết được tín hiện đèn giao thông, một số biển báo cơ bản, khi đi
bộ thì sẽ đi vào làn đường bên phải, cách đi qua ngã ba, ngã tư đường.
- KN ứng xử với người lạ: Trẻ nhỏ rất dễ bị hấp dẫn bởi những thứ mới lạ, màu
sắc nổi bật, cho nên dễ bị dụ dỗ bởi những món quà, đồ chơi. Do đó cần dạy trẻ biết
cách nói không với các món quà hay bất cứ thứ gì từ người lạ đưa cho, không được
nghe theo những lời dụ dỗ của bất cứ người lạ nào và cũng không được đi theo họ dù ở
bất cứ nơi đâu.
- KN ứng phó khi gặp tình huống bất ngờ, trường hợp khẩn cấp: Xã hội này một
hiện đại, trẻ được bố mẹ cho đi chơi ở những nơi đông đúc, đã có rất nhiều trường hợp
trẻ bị lạc xảy ra nơi công cộng. Cần dạy cho trẻ có những kiến thức ứng xử cần thiết
khi bị lạc như: dạy cho trẻ nhớ địa chỉ nhà, nhớ số điện thoại của bố mẹ, cần sự trợ

nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức. Các thành tố có quan hệ mật thiết
và có tính biện chứng với nhau, đặc biệt là phương pháp giáo dục để thực hiện mục
tiêu giáo dục, mục đích của quá trình sư phạm.
Và như vậy, theo chúng tôi: “Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6
tuổi là quá trình tổ chức, hướng dẫn có mục đích, có kế hoạch của giáo viên nhằm
trang bị những kiến thức giữ an toàn và học cách nhận biết, thực hành các hành động
đúng và kịp thời để bảo vệ bản thân trước các tình huống nguy hiểm”.

17


1.2.3.2. Nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
Trong chương trình giáo dục mầm non được ban hành theo thông tư số 17/2009 BGD&ĐT thì nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ được cụ thể như sau:
- Trong lĩnh vực phát triển thể chất:
+ Nhận biết và phòng tránh những hành động nguy hiểm, những nơi không an
toàn và những vật dụng nguy hiểm đến tính mạng.
+ Nhận biết và phòng tránh một số trường hợp khẩn cấp và gọi người giúp đỡ.
- Trong lĩnh vực phát triển ngôn ngữ:
+ Làm quen với một số ký hiệu trong cuộc sống: Ký hiệu giao thông, ký hiệu nơi
nguy hiểm
Bên cạnh đó, nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo còn được đề
cập trong Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi được ban hành theo thông tư 23/2010 BGD&ĐT ngày 22 tháng 7 năm 2010 của Bộ trưởng BGD&ĐT. Cụ thể như sau:
Chuẩn 6: Trẻ có hiểu biết và thực hành an toàn cá nhân
+ Chỉ số 21: Nhận ra và không chơi một số đồ vật có thể gây nguy hiểm.
+ Chỉ số 22: Nhận biết và không làm một số việc có thể gây nguy hiểm.
+ Chỉ số 23: Không chơi ở những nơi mất vệ sinh, nguy hiểm
+ Chỉ số 24: Không đi theo, không nhận quà của người lạ khi chưa được người
thân cho phép.
+ Chỉ số 25: Biết kêu cứu và chạy ra khỏi nơi nguy hiểm.
+ Chỉ số 26: Biết hút thuốc lá có hại và không lại gần người đang hút thuốc.