Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

UBND HUYỆN GIA LÂM

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Bảng quy ước viết tắt

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN
VD: Ví dụ
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI
GDKNTBV: Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
CSGD: Chăm sóc giáo dục.
HĐC: Hoạt động chung
HĐG:Hoạt động góc
HĐNT: Hoạt động ngoài trời.
LĐTT: Lao động tập thể
Nguyễn Thị Mai Anh
PTGT: Phương tiện Tác
giaogiả:
thông.
Lĩnh vực: Phát triển nhận thức
KNTBV: Kỹ năng tự bảo vệ
Cấp học: Mầm non

NĂM HỌC: 2017 - 2018
1


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi


kỹ năng TBVBT cho trẻ.
6. Biện pháp 6: Khuyến khích trẻ nhận xét, đánh giá bạn và
tự đánh giá bản thân
7. Biện pháp 7: Phối hợp nhà trường và gia đình trong việc
giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ
IV. KẾT QUẢ
PHẦN C: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:

Bảng quy ước viết tắt
VD: Ví dụ
2

TRANG
1
2
3
4
4,5
6
6
6
6
6
7
7
8
8
8, 9
10
10

dục sự hòa hợp, hợp tác thân thiện cho trẻ em trên cơ sở các giá trị sống.
Xã hội hiện đại mang đến cho cuộc sống con người nhiều tiện ích, sự thoải
mái nhưng cũng tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm, đặc biệt là đối với con trẻ. Điều
này đòi hỏi mỗi trẻ đều phải có những kỹ năng để xử lý cũng như bảo vệ chính
bản thân mình. Ngay khi trẻ sinh ra, bố mẹ đã cố gắng tạo ra môi trường an toàn
cho trẻ. Giai đoạn trẻ bước đi thành thạo và làm chủ được những hoạt động của
mình: chạy, nhảy,.. việc hướng cho trẻ những việc an toàn và không an toàn bắt
đầu hình thành. Theo thời gian, những kỹ năng ấy ngày càng nhiều thêm bởi tính
tò mò và khả năng làm chủ hành động của trẻ. Bất cứ một sự vật nào hiện ra đều
trở thành một đề tài thu hút đối với trẻ. Đó được coi là cơ hội để mở rộng kiến
thức nhưng đồng thời cũng có thể là mối nguy hại khôn lường đối với trẻ. Việc
trang bị cho trẻ những kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ giúp trẻ có thể an toàn hơn và
tự tin hơn để khám phá cuộc sống muôn màu.
Lứa tuổi mầm non- đặc biệt là giai đoạn cuối tuổi mẫu giáo (5-6
tuổi) là giai đoạn học hỏi, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để phát triển nhân
cách và chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa trường phổ thông, do đó cần sớm giáo
dục các kỹ năng sống đặc biệt là kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ để trẻ có nhận thức
đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ độ tuổi mầm non góp phần giúp trẻ
tự chăm sóc và bảo vệ bản thân tránh khỏi những nguy hiểm.
Trẻ có thể hòa nhập nhanh với cuộc sống xung quanh, phát triển các mối
quan hệ với mọi người, với thiên nhiên từ đó học hỏi và làm giàu thêm vốn kiến
thức, kinh nghiệm, kỹ năng của bản thân. Khi được trang bị kỹ năng tự bảo vệ
phù hợp đứa trẻ được đảm bảo về nhu cầu an toàn, ổn định về mặt tâm lý có cơ
hội để phát triển nhân cách đầy đủ và đúng hướng. Nhưng thực tế hiện nay tình
trạng trẻ em thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp,
không biết cách bảo vệ bản thân trước các tình huống nguy hiểm, tìm kiếm sự
giúp đỡ... để lại những hậu quả thật thương tâm và đáng tiếc ngày càng nhiều
trong xã hội.
Ở lứa tuổi mẫu giáo, đặc biệt là đối với trẻ 5-6 tuổi thì sự nhận thức và quá
trình lĩnh hội, tích lũy kinh nghiệm, biểu tượng, vốn sống so với các lứa tuổi

thích xem phim hoạt hình, nhận quà, chơi đồ chơi,… là cơ hội cho kẻ xấu lợi
dụng và dụ dỗ trẻ.
Hay trong những tình huống, hiện tượng bất thường nào đó xảy ra như: đi
lạc, đám cháy, động đất, bắt cóc, một tai nạn hay một vật gì đó bất ngờ đổ sập
xuống trẻ … trẻ thường không đủ bình tĩnh để phán đoán, để quyết định hành
động, xử trí như thế nào trong những tình huống như vậy. Với những đặc điểm về
kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nêu trên thiết nghĩ vấn đề giáo dục kỹ
năng tự bảo vệ cho trẻ là rất cấp thiết.
Nhận thức được tầm quan trọng đó tôi đã tập trung ngiên cứu, tìm tòi để
tìm ra “Biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ” làm
đề tài sang kiến kinh nghiệm của mình. Tôi mong mình có thể góp 1 phần nhỏ
vào việc trang bị những kiến thức cho các con 5 -6 tuổi cách tự bảo vệ bản thân
trước những nguy hiểm.
2. Mục đích nghiên cứu:
5


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

- Hình thành tri thức và kỹ năng của giáo viên mầm non là tiền đề cơ bản
đảm bảo cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy về kỹ năng phòng tránh xâm hại
tình dục cho trẻ 5-6 tuổi thực sự có hiệu quả.
- Phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ 5-6 tuổi .
3. Đối tượng nghiên cứu:
- Thực trạng kỹ năng tự bảo vệ của trẻ 5-6 tuổi
- Phát triển kỹ năng tự bảo vệ của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non thông qua
các hoạt động.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu tôi phối hợp các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.

Mục tiêu của giáo dục Mầm non trong Chương trình Giáo dục mầm non
ban hành kèm theo Thông tư số: 17/2009/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009
của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cũng đã xác định: “Giúp trẻ
em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu
tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một; hình thành và phát triển ở
trẻ em những chức năng tâm lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những
kỹ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những
khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc
học suốt đời
Đặc biệt Chương trình Giáo dục mầm non 2009 đã đưa ra nội dung giáo
dục an toàn cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Năm 2010 Bộ Giáo dục – Đào tạo Việt
Nam đã ban hành Bộ Chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi. Trong đó, Chuẩn 6 đã đưa ra
chỉ số đánh giá “Trẻ có hiểu biết và thực hành an toàn cá nhân”
Cách tốt nhất để giúp trẻ tự bảo vệ mình là dạy cho trẻ những kỹ năng t ự
bảo vệ bản thân.
Giáo viên nên dạy cho trẻ những kỹ năng tự bảo vệ ngay từ khi tr ẻ
còn nhỏ để có thể hạn chế tối đa nguy hiểm cho trẻ. Tùy theo độ tu ổi và s ự
hiểu biết của các bé mà giáo viên có thể dạy cho bé những kỹ năng dù đ ơn
giản nhất nhưng vẫn có thể tạo được hiệu quả bất ngờ giúp các bé tự bảo
vệ mình, tránh xa nguy hiểm khi cần thiết
Kỹ năng an toàn khi tự chơi
Trong quá trình chơi, các con có thể gặp phải những mối nguy hiểm từ những đồ
vật như phích nước, ổ điện, bếp ga, đồ dùng nhà bếp, cầu thang và những đồ vật
nhỏ. Các con cần hiểu được đâu là đồ chơi, đâu là đồ dùng trong gia đình; đâu là
đồ vật an toàn và đồ vật không an toàn,…
Kỹ năng tránh bị xâm hại cơ thể
Ở Việt Nam, vấn đề cho con tìm hiểu về vấn đề này chưa thực sự được quan tâm
đúng mức. Tuy nhiên, đây lại là vấn đề khá nhức nhối trong xã hội hiện nay. Để
đảm bảo cho trẻ có những kiến thức cơ bản về vấn đề bảo vệ thân thể cũng như
7

non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng hình thành và phát triển toàn diện nhân
cách, sẵn sàng đi học lớp 1.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
1. ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH NHÀ TRƯỜNG
Là một trường mầm non đạt chuẩn Quốc gia thuộc một xã ngoại thành Hà
Nội, nằm ở phía Bắc sông Đuống của huyện Gia Lâp. Trường có 21 lớp, trong
đó có 03 lớp nhà trẻ và 18 lớp mẫu giáo. Gồm có 780 trẻ
Toàn trường có 74 đồng chí (Đ/c) CB- GV- NV.
Trong đó:
- CBQL
: 03/03 đ/c trình độ trên chuẩn đạt tỷ lệ100%.
- Giáo viên : 48 đ/c, trong đó:
8


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

+ 37/48 đ/c trình độ trên chuẩn đạt tỷ lệ 77 %;
+ 11/48 đ/c trình độ chuẩn đạt tỷ lệ 23%.
2. THUẬN LỢI – KHÓ KHĂN:
a. Thuận lợi:
- Môi trường trong và ngoài lớp học sạch sẽ, thoáng mát, trang thiết bị của
lớp tương đối đầy đủ, đồ dùng đồ chơi sắp xếp gọn gàng, thân thiện gần gũi đảm
bảo an toàn cho trẻ hoạt động. Lớp học được trang bị đầy đủ hệ thống máy tính,
Internet phục vụ cho việc tìm kiếm tài liệu.
- Trẻ của lớp tôi khỏe mạnh, nhanh nhẹn, tỷ lệ suy dinh dưỡng và thấp còi
không nhiều, trẻ rất ham học hỏi, thích khám phá những điều mới lạ từ cuộc sống
hàng ngày. Trẻ đã học qua lớp mẫu giáo bé, nhỡ nên đã có kiến thức và kỹ năng
nhất định.
- Bản thân tôi là một giáo viên trẻ, có trình độ chuyên môn trên chuẩn. Luôn

phát huy mọi thuận lợi để giúp trẻ có được những kỹ năng tự bảo vệ cần thiết.
III. CÁC BIỆN PHÁP:
3.1. Biện pháp 1: Bản thân tự bồi dưỡng , nâng cao, chia sẻ với đồng nghiệp
về các biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ.
Để có thể thực hiện tốt “ Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
bản thân cho trẻ 5-6 tuổi” trước hết bản thân tôi phải nắm chắc các kỹ năng cần
thiết để có thể dạy trẻ. Không chỉ nghiên cứu nắm vững mục đích yêu cầu của
hoạt động mà tôi còn cần phải nắm chắc được các phương pháp và biện pháp
thực hiện giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, không bị gò bó, áp đặt,
giúp trẻ hiểu bài sâu và vận dụng những điều đã học vào thực tế hàng ngày của
trẻ.
Vì vậy, để giúp trẻ 5 – 6 tuổi lớp tôi có được những kỹ năng tự bảo vệ bản thân
đó thì sự nhiệt tình, sáng tạo và yêu nghề đòi hỏi tôi phải không ngừng đọc và
nghiên cứu kỹ chương trình dạy trẻ kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho
trẻ mầm non 5- 6 tuổi. Cụ thể như sau:
- Tôi đăng kí và tham gia vào lớp học giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm
non tại Citysmart để có thể học được các kỹ năng bảo vệ bản thân cần thiết từ
các chuyên gia có kinh nghiệm. VD: Qua lớp học kỹ năng sống cho trẻ tôi học
được các kỹ năng cơ bản để dạy trẻ bảo vệ bản thân như các kỹ năng xử lý nguy
cơ bị hỏa hoạn, kỹ năng phòng tránh xâm hại tình dục, kỹ năng phòng tránh các
vật nguy hiểm…. ( Hình ảnh minh họa 1)
- Tôi học qua sinh hoạt chuyên môn ở tổ, nhóm, qua dự giờ thăm lớp, qua
tham dự các buổi chuyên đề, tập huấn, hội thảo do trường, Phòng giáo dục - đào
tạo, các tổ chức chính trị, xã hội tổ chức…vào hè hoặc trong năm học.
( Hình ảnh minh họa 2)
- Tìm đọc tham khảo biện pháp dạy kỹ năng sống, các kỹ năng tự bảo vệ
bản thân dành cho trẻ mầm non trên sách báo, tạp chí mầm non, internet.
VD: Qua Tác phẩm: “45 cách dạy trẻ tự bảo vệ mình” của tác giả Yoon Yeo
Hong được nhà xuất bản Thông tin và truyền thông dịch và xuất bản năm 2011
tôi học được cách giúp trẻ nhận biết các mối nguy hiểm, nâng cao cảnh giác và

Để nắm chắc và có phương pháp giáo dục trẻ đúng nhất tôi đã tiến hành
khảo sát trên trẻ ngay từ đầu năm. Tôi tiến hành khảo sát về kiến thức cũng như
kỹ năng TBVBT của trẻ. Tôi nhận thấy trẻ chưa nắm được kiến thức cũng như kỹ
năng TBVBT cụ thể:
Bảng hỏi nhận thức về kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ 5-6 tuổi:
Câu hỏi
1. Số điện thoại khẩn cấp là gì?
2. Con hiểu thế nào là TBVBT?
3. Con hiểu thế nào là bị xâm hại?
4. Con hiểu thế nào về nguy hiểm khi có cháy?
5. Tác hại của việc chơi với các đồ dùng có sử dụng điện?
6. Những nơi như thế nào thì con có thể chơi?
7. Nếu bị lạc con sẽ gặp những nguy hiểm nào?
8. Khi tham gia giao thông con có thể sẽ có những nguy hiểm gi?
Bảng hỏi về kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ 5-6 tuổi:
11


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Câu hỏi
1. Khi ai đó cố gắng nói về vùng kín với con , con sẽ làm gì?
2. Khi ai đó con đi theo, con sẽ làm gì?
3. Khi gặp hỏa hoạn, con sẽ làm gì?
4. Khi bị lạc ,con sẽ làm gì?
5. Khi ai đó cố gắng dụ dỗ con đi đến nơi vắng người, con sẽ làm gì?
6. Con làm gì khi người lạ muốn vào nhà?
7. Khi tham gia giao thông con phải làm gì?
8. Khi gặp tình huống khản cấp con sẽ làm gì?
Qua hai bảng khảo sát trên tôi tổng hợp được bẳng kết quả như sau:

dựng lồng ghép các kỹ năng TBVBT cho trẻ vào trong chương trình của trẻ tại
lớp.
3.3 Biện pháp 3: Xây dựng và đưa nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho
trẻ vào trong các hoạt động tại trường mầm non:
Xây dựng kế hoạch là vấn đề hết sức quan trọng, kế hoạch giúp ta nắm bắt
được công việc của mình để thực hiện đúng tiến độ và mang lại hiệu quả cao
trong công việc. Nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng tự
bảo vệ cho trẻ tôi cùng với các động nghiệp trong khối cùng xây dựng kế hoạch
để lồng ghép nội dung này vào trong kế hoạch giáo dục của mình. Chúng tôi đã
cùng nhau bàn bạc, thảo luận để lồng ghép nội dung này vào chương trình một
cách khoa học và hợp lý nhất phù hợp với từng chủ đề và sự kiện.
Trong chương trình giáo dục mẫu giáo, nội dung TBVBT chưa được đưa ra
thành một hoạt động học, như thế trẻ sẽ không được hiểu sâu và chưa có kỹ năng
để tự bảo vệ bản thân trong thực tế .Chính vì vậy ta nên đưa nội dung này vào

12


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

chương trình giáo dục đồng thời lồng ghép giáo dục trẻ ở mọi lúc mọi nơi thì sẽ
đạt hiệu quả cao hơn.
Tôi rà soát toàn bộ chương trình giáo dục mầm non, xem xét nội dung nào
có thể lồng ghép nội dung kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ. Tuỳ vào những chủ đề theo
tuần, tháng, học kỳ mà tôi lựa chọn những kỹ năng sống phù hợp để giáo dục cho
trẻ. VD: trong chủ đề về “Bản thân” chúng ta có thể giáo dục giới tính và kỹ năng
tránh bị xâm hại tình dục. Chủ đề “ Gia đình” dạy trẻ kỹ năng thoát hiểm khi gặp
hỏa hoạn. Hay trong chủ đề “ Giao thông” Dạy trẻ kỹ năng tham gia giao thông.
Tùy vào từng tháng, từng chủ đề mà tôi đưa các kỹ năng TBVBT vào để
không bị trùng lặp hoặc chồng chéo nhau.

- Không đi theo nhận quà của
người lạ khi chưa được người
thân cho phép
- Trò chuyện về tác hại của
thuốc lá và không lại gần người
đang hút thuốc lá.
- Dạy trẻ biết kêu cứu và chạy
khỏi nơi nguy hiểm
- Kỹ năng xử lý khi gặp hỏa
hoạn
13

HĐ đón – trả trẻ
Hoạt động góc
Mọi lúc, mọi nơi.
HĐ chiều

HĐ chiều
HĐ đón trẻ.
HĐ ngoài trời.
HĐ chiều.
HĐ khám phá


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Tháng 1

Giao thông


thời tiết.
Tháng 5
Quê hương đất -Kỹ năng xử lý khi bị lạc.
HĐ khám phá.
nướcViệc xây dựng, lồng ghép các kỹ năng tự bảo vệ bản thân vào trong các
hoạt động của trẻ tại trường mầm non giúp cho trẻ trang bị rất tốt cho mình
những kỹ năng cần thiết để bảo vệ bản thân trong cuộc sống hàng ngày.
3.4. Biện pháp 4: Sử dụng tình huống trong các hoạt động hàng ngày
để giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ:
Tận dụng những tình huống nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày; hoặc tạo
tình huống hấp dẫn mang tính có vấn đề để tổ chức giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
cho trẻ. Việc giáo dục kỹ năng của trẻ ít có cơ hội được trải nghiệm bằng thực tế
sinh động mà chỉ có thể thông qua những tình huống giả định. Và với việc giải
quyết một cách thuần thục những tình huống giả định này trẻ sẽ không bị lúng
túng khi giải quyết những tình huống mà trong thực tế trẻ sẽ gặp phải. Do đó,
việc tạo những tình huống hấp dẫn, mang tính có vấn đề là một biện pháp có vai
trò hết sức quan trọng trong quá trình giáo dục kỹ năng cho trẻ. Những vốn kinh
nghiệm này sẽ là "vật liệu" để trẻ ứng dụng giải quyết những tình huống trong
thực tế có thể trẻ sẽ gặp phải.
Thông qua các tình huống và cách xử lý trong từng tình huống trẻ sẽ có
biểu tượng về các hành vi và chuẩn mực, làm giàu vốn sống, vốn kinh nghiệm
14


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

của trẻ giúp trẻ biết lựa chọn những hành vi tích cực để vận dụng vào trong cuộc
sống của mình. Việc lựa chọn và xây dựng những tình huống có vấn đề gần gũi,
thực tế, dễ hiểu phù hợp với trình độ nhận thức của trẻ sẽ tạo cho trẻ sự hứng thú
và duy trì được hứng thú trong suốt quá trình hoạt động góp phần kích thích sự tò

thể tìm thấy khi quay lại tìm trẻ….). Để trong quá trình tham quan, dã ngoại nếu
như trẻ bị rơi vào một tình huống nào đó thì trẻ có thể biết cách xử lý.
(Hình ảnh minh họa 5)
15


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Khi xây dựng tình huống, tôi không đưa ra cách giải quyết cụ thể mà tạo
điều kiện để cho trẻ tự tìm cách giải quyết theo khả năng của mình. Trong quá
trình trẻ giải quyết một tình huống nào đó, tùy từng nhóm trẻ mà có thể nâng cao
yêu cầu với trẻ cho phù hợp. Tôi tạo ra các tình huống phù hợp với vốn kinh
nghiệm, sự hiểu biết và hứng thú của trẻ, trẻ có thể tự mình hoặc với sự gợi ý của
giáo viên có thể giải quyết được. Các tình huống tạo ra không gò bó, áp đặt trẻ.
Tình huống phải đảm bảo tính tự nhiên, gắn liền với cuộc sống thực hàng ngày
của trẻ, phản ánh mối quan hệ đa dạng, phong phú trong xã hội. Tôi luôn tạo sự
giao tiếp gần gũi, thân thiện, bình đẳng giữa cô và trẻ, giữa trẻ và trẻ với nhau.
VD: Tôi đã đưa tình huống:“Nếu bé thấy có khói, hoặc cháy ở đâu đó bé
sẽ phải làm thế nào?”Qua tình huống này tôi dạy trẻ: Khi thấy có khói hoặc cháy
ở đâu, trước hết bé phải chạy xa chỗ cháy, Hãy hét to để báo với người nhà và
những người xung quang có thể nghe thấy. Nếu không có người ở nhà thì chạy
báo cho hàng xóm.
Khi trẻ giải quyết các tình huống giáo viên cần theo dõi cách giải quyết của
trẻ để kịp thời đưa ra những gợi ý cần thiết nhằm hướng dẫn trẻ. Giáo viên phải
luôn quan sát và khích lệ cũng như tuyên dương những biểu hiện kỹ năng tốt của
trẻ. ( Hình ảnh minh họa 6)
VD: Hôm nay cô thấy cách xử lý của bạn A khi gặp tình huống người lạ dụ
dỗ rất thông minh và nhanh trí. Các con hãy học tập theo bạn và cùng thưởng cho
bạn một tràng pháo tay nào.
Khi thực hiện biện pháp này tôi thấy giáo viên và trẻ có vốn kinh nghiệm

+ Nguyên tắc xây dựng và thiết kế trò chơi học tập:
- Phải dựa vào nội dung bài học, điều kiện và thời gian mỗi giờ học.
- Trò chơi phải mang ý nghĩa giáo dục.
- Trò chơi phải phù hợp với tâm lý trẻ, khả năng của người hướng dẫn và
cơ sở vật chất của nhà trường.
- Trò chơi phải tạo được hứng thú với trẻ .
- Trò chơi phải có mục đích rõ ràng: nhằm ôn luyện, củng cố kiến thức, kỹ
năng nào hay giới thiệu kiến thức nào.
- Trò chơi phải có luật.
- Dự trù đồ dùng đồ chơi, số lượng người tham gia chơi và những tình
huống có thể xảy ra.
- Chuẩn bị phần thưởng cho người thắng cuộc, đây là một yếu tố quyết
định sự hứng thú của trẻ đối với trò chơi.
+ Cách tiến hành trò chơi:
Bước 1: Giới thiệu tên và mục đích của trò chơi.
Bước 2: Hướng dẫn trẻ tham gia chơi.
- Tổ chức lớp thành các nhóm chơi. Cả lớp có thể chia thành 4 nhóm thi
đua tương ứng 4 tổ, hoặc 2 nhóm, hoặc chơi theo cá nhân…
- Giới thiệu luật chơi và các dụng cụ phục vụ trò chơi.
- GV nên làm mẫu hoặc cho một vài trẻ lên chơi thử.
Bước 3: Trẻ thực hiện trò chơi dưới sự giám sát của GV.
Bước 4: Nhận xét, đánh giá sau khi chơi.
VD: Trong giờ học “ Dạy trẻ một số kỹ năng xử lý nguy cơ bị xâm hại
tình dục” Khi cô tổ chức trò chơi ôn luyện, trò chơi “ Ai đúng ai sai”
+ Cô giới thiệu tên trò chơi “ Ai đúng ai sai”

17


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

với bạn ở mọi lúc mọi nơi.
Để giáo dục và phát triển các kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ thì điều quan trọng
nhất là phải luôn tạo cơ hội để trẻ được thực hành, luyện tập các hành vi thường
xuyên, mọi lúc, mọi nơi có như vậy trẻ mới hình thành nên các kỹ năng một cách
bền vững. Kỹ năng của trẻ không thể được hình thành qua việc nghe giảng. Việc
nghe giảng chỉ mới giúp trẻ có nhận thức về một vấn đề nào đó. Trẻ chỉ hình
thành kỹ năng khi trẻ được cùng tham gia làm chứ không chỉ nói về một kỹ năng
18


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

nào đó. Việc hình thành kỹ năng được hình thành thông qua tương tác với người
lớn, với bạn cùng học. Trong khi tương tác trẻ được thể hiện các ý tưởng của
mình, được trải nghiệm, được đánh giá, xem xét về những kinh nghiệm mà mình
đã có trước đây.
( Hình ảnh minh họa 10)
Hơn nữa, việc tổ chức cho trẻ trải nghiệm những tình huống thực tế sẽ vừa
tạo hứng thú cho trẻ đồng thời nhiều kinh nghiệm quý báu được hình thành, kể cả
khi trẻ chưa thực hiện đúng trong quá trình thao tác. Việc tạo cơ hội cho trẻ trải
nghiệm có thể được tiến hành thông qua việc xây dựng các tình huống và tổ chức
các hoạt động phù hợp, cũng có thể được thực hiện bằng cách cho trẻ trực tiếp
quan sát trong thực tế
Theo các nhà khoa học: Trẻ hiểu được 10% những gì trẻ nghe; 40% những
gì nhìn thấy; 60% những gì trẻ nhắc lại (nói) và khoảng 90% những gì trẻ nói và
làm. Do vậy, đây có thể coi là cách tốt nhất để trẻ có thể hiểu được những tình
huống có thể xảy ra trong thế giới muôn màu cũng như cách xử lý thông minh
nhất.
6. Biện pháp 6: Khuyến khích trẻ nhận xét, đánh giá bạn và tự đánh
giá bản thân

so sánh, đánh giá và tự đánh giá từ đó điểu chỉnh hành vi phù hợp để kỹ năng tự
bảo vệ ngày càng hoàn thiện và thuần thục hơn.
VD: Khi cho trẻ thực hiện kỹ năng xử lý khi bị bắt cóc từ phía sau. Tôi yêu
cầu trẻ đóng vai kẻ bắt cóc phải thể hiện đúng vai, giữ chặt trẻ và cố lôi trẻ đi.
Còn trẻ đóng vai em bé bị bắt cóc phải kêu cứu thật to, vùng vẫy, bám chặt vào
chân kẻ bắt cóc để kẻ bắt cóc không thể đi xa được. Khi trẻ thực hiện kỹ năng
này tôi quan sát các cặp trẻ làm với nhau, nhận xét những trẻ làm tốt, nhắc nhở
những trẻ chưa thể hiện đúng hành động vai của mình, còn cười đùa như là chưa
đúng . “Tình huống bắt cóc rất nguy hiểm vì vậy các con phải thật nghiêm túc,
bởi vì khi gặp trường hợp như vậy mà các con cười đùa thì người khác sẽ không
biết con bị bắt cóc thật và sẽ không giải cứu được con”.
Trước khi đánh giá trẻ tôi tạo điều kiện cho trẻ được tham gia vào quá trình
nhận xét và tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau trong nhóm bạn. Sau khi trẻ đã đánh
giá thì giáo viên tổng hợp lại các ý kiến đúng, bổ xung thêm ý kiến nhận xét nếu
chưa đủ ý. Tôi khuyến khích trẻ huy động những kinh nghiệm trong cuộc sống
của trẻ vào quá trình nhận xét và đánh giá trong các hoạt động do tôi tổ chức.
( Hình ảnh minh họa 11)
VD: Ở kỹ năng xử lý khi gặp hỏa hoạn cô cho trẻ thực hành kỹ năng lăn
qua lăn lại trên sàn để dập lửa khi bị lửa bén vào quần hoặc áo. Sau khi cho 1
nhóm trẻ lên thực hành cô cho các trẻ khác nhận xét về kỹ năng của bạn: “ Bạn
lăn như vậy đã được chưa? Chưa được ở chỗ nào?” Sau khi trẻ trả lời giáo viên
mới nhận xét chung những điểm được và chưa được.
Việc hình thành kỹ năng sống cho trẻ được tiến hành thông qua những tình
huống giả định với hy vọng rằng, khi trẻ gặp những tình huống thật trong cuộc
sống trẻ sẽ có thể áp dụng để giải quyết nhiệm vụ của mình. Do vậy, việc huy
động những kinh nghiệm sống này của trẻ sẽ khiến những hoạt động của trẻ trên
lớp gần gũi với thực tế của mình. Muốn làm được điều này, trước khi tổ chức một
hoạt động nào đó cho trẻ, tôi nói rõ các yêu cầu mà trẻ cần quan sát, nhận xét và
đánh giá bạn mình.
20

phụ huynh để họ hiểu tầm quan trọng của việc giáo dục, rèn luyện các kỹ năng
cần thiết cho trẻ, phương pháp dạy trẻ như thế nào để trẻ tiếp thu một cách thoải
mái, tự nhiên. Việc tuyên truyền đến các bậc phụ huynh được tiến hành trong giờ
đón, trả trẻ, thông qua bảng tuyên truyền, thông qua việc mời phụ huynh tham quan
hoặc tham ra trực tiếp vào các hoạt động của lớp hay thông qua buổi họp phụ huynh.
Cụ thể:
* Thông qua giờ đón trẻ, tôi đã trao đổi với phụ huynh về tình hình sức
khoẻ, vệ sinh cá nhân, những phản ứng kém linh hoạt cũng như những kỹ năng
của trẻ để cùng phụ huynh giáo dục trẻ, giúp trẻ chủ động trong các hoạt động.
Tuyên truyền cho phụ huynh hiểu không nên làm hộ con, phải dậy trẻ tính tự lập
từ bé. Trẻ càng được hướng dẫn sớm về cách tự lập, tự bảo vệ bản thân , nhận
21


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

biết những mối nguy hiểm từ xung quanh và cách xử lý thì sẽ vững vàng vượt
qua những thử thách trong mọi tình huống. Điều đó được chứng minh rõ ràng từ
thức tế. Chính vì vậy, cách bảo vệ trẻ tốt nhất chính là dạy trẻ biết cách tự bảo vệ
bản thân.
Việc dạy trẻ những kỹ năng đó phải là một quá trình. Nhiều phụ huynh cho
rằng con mình còn quá bé để hiểu được những điều đó cũng như nghĩ rằng trẻ
mẫu giáo vẫn được sống trong sự bao bọc, bảo vệ tuyệt đối của bố mẹ, làm hết tất
cả mọi việc cho con. Những trên thực tế, không phải lúc nào cha mẹ cũng ở bên
con khi có tình huống xấu.
Thời gian gần đây, có nhiều trẻ em bị lạm dụng, xâm hại, thủ phạm lại
chính là người thân quen như bạn bố mẹ, hàng xóm quen biết. Chính vì vậy,
người lớn phải khéo léo, tế nhị kể cho con nghe những tình huống xấu có thể gây
hại cho bé và giúp con biết cần xử lý như thế nào. Cô giáo phối hợp cùng phụ
huynh khéo léo dạy trẻ cách giữ gìn và bảo vệ các cơ quan, bộ phận trên cơ thể.

huynh cùng dạy trẻ và cùng rèn luyện.
Ví dụ: Ở chủ điểm “Gia đình” tôi ghi nội dung lồng ghép giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ bản thân cho trẻ như sau: “Tuyệt đối không mở cửa cho người lạ khi người lớn
vắng nhà”.
Hay chủ điểm “ Giao thông” tôi ghi nội dung: “ Dạy trẻ biết một số loại biển báo
cơ bản, đi bộ trên vỉa hè, luôn đi bên phải, cách sang đường khi qua ngã ba, ngã
tư”
Bên cạnh việc ghi nội dung các kỹ năng cần dạy con tôi còn để các tranh hình
ảnh, cách hướng dẫn từng kỹ năng đúng nhất mà mình sưu tầm được treo tại đó
để phụ huynh có thể tìm hiểu thêm. (Hình ảnh minh họa 13)
Ngoài ra tôi còn mời phụ huynh tham quan hoặc tham ra trực tiếp vào một
vài hoạt động giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ tại lớp. Có rất nhiều phụ huynh
đã không khỏi ngỡ ngàng vì những bài học kỹ năng của con mình trên lớp.
Việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ đóng một vai trò vô cùng quan trọng,
không chỉ giúp
trẻ phát triển tư duy, óc quan sát, ghi nhớ, chú ý có chủ định. Mà còn giúp trẻ so
sánh, phân tích, tổng hợp… Còn là những kinh nghiệm bổ ích đối với cuộc sống
thực tiển hàng ngày diễn ra xung quanh trẻ. Giúp trẻ có một hành trang vững
vàng, một tâm thế tự tin để bước vào cuộc sống.
Dạy kỹ năng sống cho trẻ mầm non như kỹ năng tự bảo vệ bản thân tuy
không khó nhưng cần sự kiên trì của ba mẹ và người thân để hạn chế tình huống
xấu với trẻ.
IV. KẾT QUẢ:
* Về phía nhà trường:
- Khi xây dựng kế hoạch lồng ghép kỹ năng TBVBT cho trẻ vào chương
trình, chúng tôi đã thu được kết quả rất khả quan. Trường tôi được tham gia xây
dựng chuyên đề kiến tập về “ Kỹ năng xử lý nguy cơ bị bắt cóc lứa tuổi 5-6 tuổi”
và “kỹ năng phòng tránh xâm hại tình dục cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi”. Sau khi
thực hiện chuyên đề trường tôi đã được Phòng giáo dục cũng như các đồng
nghiệp trường bạn hết sức khen ngợi và lấy đó làm điểm mẫu cho trường của

4
Kỹ năng xử lý nguy cơ bị hỏa hoạn
35/ 95%
2/ 8%
5
Kỹ năng tham gia giao thông
35/ 95%
2/ 8%
Nhìn vào bảng khảo sát tôi thấy kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ có kết quả
tăng lên rõ rêt.
- Với những hình thức cô đưa ra trẻ nhận thức rất nhanh và có ứng dụng
trong cuộc sống thông qua việc trẻ được trải nghiệm trong hoạt động vui chơi,
học tập.
- Trẻ mạnh dạn, tự tin thông qua việc trẻ được thảo luận, suy nghĩ giúp trẻ
phát triển ở nhiều mặt.
- Trẻ phát riển được các kỹ năng phán đoán, suy luận biết đưa ra kết luận
của mình.
- Trẻ nắm được các kiến thức, kỹ năng xử lý các tình huống nguy hiểm và
làm tiền đề phát triển những kỹ năng cần thiết cho trẻ sau này trong cuộc sống
* Đối với bản thân:
Bản thân tôi sau khi thực hiện áp dụng các biện pháp này tôi thấy mình đút rút
được rất nhiều kinh nghiệm trong quá trình giáo dục trẻ.
- Tôi nắm chắc phương pháp, có kiến thức, kỹ năng tốt hơn để dạy trẻ.
- Tôi có nghệ thuật lên lớp mềm dẻo hơn.
- Có những phương pháp, hình thức mới lạ thu hút trẻ vào hoạt động.
- Bản thân có được sự tin yêu tín nhiệm của đồng nghiệp cũng như của phụ
huynh.
- Có những kinh nghiệm ứng phó với các nguy hiểm khi xảy ra với trẻ.
*Đối với phụ huynh:
Qua trao đổi với phụ huynh, nhiều phụ huynh cũng nhận thấy rằng trẻ có