H C VI N CHÍNH TR QU C GIA H

CHÍ MINH

NGUY N NG C ANH

C U TRÚC XÃ H I C A CƯ DÂN LÀNG NGH
Đ NG B NG SÔNG H NG HI N NAY

(Nghiên c u trư ng h p hai làng ngh

huy n Thư ng Tín,

thành ph Hà N i)

LU N ÁN TI N SĨ XÃ H I H C

HÀ N I - 2014


H C VI N CHÍNH TR QU C GIA H

CHÍ MINH

NGUY N NG C ANH

C U TRÚC XÃ H I C A CƯ DÂN LÀNG NGH
Đ NG B NG SÔNG H NG HI N NAY

(Nghiên c u trư ng h p hai làng ngh


Trung h c cơ s

THPT:

Trung h c ph thông

TNHH:

Trách nhi m h u h n

UBND:

y ban nhân dân


DANH M!C CÁC B+NG
S th t.
B ng 3.1:

Tên b ng

Trang

C u trúc kinh t - ngành theo giá tr và t tr ng s n lư ng c a

77

xã V n Đi m, năm 2013
B ng 3.2:


B ng 3.7:

C u trúc xã h i - gia ñình ngh theo s lư ng lao ñ ng ngh

91

B ng 3.8:

C u trúc xã h i - th h c a gia ñình ngh

93

B ng 3.9:

C u trúc xã h i - ngh nghi p c a các h gia ñình

98

B ng 3.10:

C u trúc xã h i - m c s ng c a làng ngh

100

B ng 3.11:

M c thu nh p trung bình m t tháng c a ch h gia ñình, ch

102


M t s ñ c trưng cơ b n c a mô hình gia ñình ngh và mô

120

hình công ty ngh
B ng 4.1:

Thu nh p bình quân hàng tháng c a ch gia ñình, ch cơ s s n xu t

125


theo gi i tính
B ng 4. 2:

Thu nh p c a h gia ñình theo ñ tu i

126

B ng 4.3:

Thu nh p h gia ñình làng ngh theo lo i ngh h gia ñình

128

B ng 4.4:

Thu nh p c a h gia ñình theo s năm làm ngh

129


theo ñ a bàn kh o sát
B ng 4.10:

Y u t chính tr , kinh t , văn hoá, xã h i v i lo i ngh c a h

139

gia ñình, theo ñ a bàn kh o sát
B ng 4.11:

Ch trương, chính sách v i thu nh p và lo i ngh
c a h gia ñình theo ñ i bàn kh o sát

142


DANH M!C CÁC BI/U
Trang
Bi u 3.1: C u trúc xã h i - ñ tu i c a ngư i dân trong làng

82

Bi u 3.2: Đ nh hư ng ngh nghi p cho con cái

87

Bi u 3.3: Cư dân làng ngh phân nhóm theo ngh nghi p c a h gia ñình

99

X2 = giá tr b ng chi square cho 1 m c ñ t do

m c ñ tin c y mong

mu n (3,841);
N = quy mô dân;
P = t( l dân s (gi ñ nh là 0,50);
d = m c ñ chính xác (0,05).
Căn c danh sách h gia ñình do UBND hai xã V n Đi m và Duyên
Thái cung c p năm 2012: Làng V n Đi m có 708 h gia ñình, làng H Thái
có 1.046 h gia ñình. Áp d"ng công th c trên, kích thư c m-u cho m i làng
ngh như sau: Làng ngh ñ g V n Đi m N = 708, tính ñư c S = 249. Làng
sơn mài H Thái N = 1.046, tính ñư c S = 281. Do v y, t ng c hai làng ngh
cD m-u là 530 h gia ñình.
- Phương pháp ch n m u
Phương pháp ch n m-u xác su t ng-u nhiên ñơn gi n. Trên cơ s danh
sách h gia ñình t$ng làng, ñư c l p theo danh sách s h kh&u c a UBND
xã, tác gi ti n hành ñánh s th t (có tính ñ n h gia ñình làm ngh truy n
th ng, h gia ñình không làm ngh truy n th ng) và ñư c ch n ng-u nhiên.


9

- Đ c ñi m m u ñi u tra
T$ 530 phi u ñi u tra ñư c phát ra, k t qu thu ñư c 515 phi u ñưa vào
x) lý. Trong 515 h gia ñình, g m 425 h gia ñình, cơ s s n xu t làm ngh
truy n th ng và 90 h không làm ngh truy n th ng.
Đ9c ñi7m

S lư ng

37,1

176
148

34,2
28,7

198

38,4

317

61,6

425

82.5

61

11.8

364

70.7

90


6.1. Câu h i nghiên c u
- C u trúc xã h i c a cư dân làng ngh ñ ng b ng sông H ng hi n nay
bi u hi n như th nào qua các phân h c u trúc xã h i?
- Phân h c u trúc xã h i nào là n i b t nh t trong c u trúc xã h i c a
cư dân làng ngh ñ ng b ng sông H ng hi n nay?
- C u trúc xã h i v i các phân h c a nó ch u tác ñ ng như th nào t$
các y u t nào

làng ngh ñ ng b ng sông H ng?

6.2. Gi thuy t nghiên c u
Gi thuy t th nh t: C u trúc xã h i c a cư dân làng ngh ñ ng b ng
sông H ng hi n nay g m các phân h cơ b n c u trúc xã h i - dân s , c u trúc
xã h i - gia ñình, c u trúc xã h i - ngh nghi p, c u trúc xã h i - m c s ng.
Gi thuy t th hai: C u trúc xã h i c a cư dân làng ngh ñ ng b ng
sông H ng hi n nay n i b t nh t là phân h c u trúc xã h i - ngh nghi p theo
mô hình gia ñình ngh và mô hình công ty ngh .
Gi thuy t th ba: Các phân h c u trúc xã h i c a cư dân làng ngh
ñ ng b ng sông H ng ch u tác ñ ng ch y u t$ ñ c ñi m nhân kh&u - xã h i
c a ch h gia ñình và lo i ngh c a h gia ñình.


11
6.3. Khung nghiên c u
ĐƯFNG LKI, CH TRƯƠNG C A ĐMNG, CHÍNH SÁCH,
PHÁP LUNT C A NHÀ NƯOC VP PHÁT TRIQN LÀNG NGHP

Đ c ñi m
nhân kh&u xã h i c a
ch h gia

- Bi n s ph thu c
+ C u trúc xã h i - dân s : gi i tính, tu i, trình ñ h c v n c a cư dân
làng ngh ;
+ C u trúc xã h i - gia ñình: quy mô gia ñình, s ngư i làm ngh , s
th h làm ngh truy n th ng;
+ C u trúc xã h i - ngh nghi p: lo i hình ngh nghi p, quy mô, m ng
lư i xã h i, mô hình gia ñình ngh , mô hình công ty ngh ;
+ C u trúc xã h i - m c s ng: thu nh p, chi tiêu.
- Các y u t môi trư ng kinh t - xã h i
+ Đư ng l i, ch trương c a Đ ng, chính sách, pháp lu t c a Nhà
nư c v phát tri n làng ngh ;
+ Môi trư ng: kinh t , chính tr , văn hóa, xã h i c a làng-xã.
7. Ý nghĩa lý lu n, th.c ti n c2a lu n án
7.1. Ý nghĩa lý lu n
Nghiên c u và v n d"ng lý thuy t h th ng xã h i c a Talcott Parsons
và lý thuy t c u trúc hóa c a Anthony Giddens vào vi c tìm hi u c u trúc xã h i
cư dân hai làng ngh ñ ng b ng sông H ng, ñ làm rõ các ñ c trưng c a các
phân h c u trúc xã h i làng ngh .
Lu n án v n d"ng và góp ph!n phát tri n thêm m t s khái ni m như
c u trúc xã h i, các phân h c u trúc xã h i, c u trúc xã h i c a cư dân làng
ngh , gia ñình ngh , công ty ngh .


13

7.2. Ý nghĩa th c ti n
- Lu n án phát hi n c u trúc xã h i - ngh nghi p c a cư dân làng ngh
g m: Mô hình gia ñình ngh và mô hình công ty ngh ñang ñư c c u trúc hóa
thông qua hành ñ ng


Nghiên c u v c u trúc gi i tính, c u trúc tu i trong lao ñ ng và t
ch c s n xu t làng ngh , tác gi Bùi Xuân Đính trong công trình Làng ngh
th công huy n Thanh Oai (Hà N i) truy n th ng và bi n ñ i ñã mô t khung
t ch c lao ñ ng trong làng ngh , v i mô hình “gia ñình”. Thành ph!n lao
ñ ng bao g m t t c các thành viên trong gia ñình t$ l n tu i nh t ñ n nh'
tu i nh t và nam gi i v-n gi v trí quan tr ng trong các công vi c ch ch t,
còn n gi i gi v trí quan tr ng trong các công vi c ñòi h'i s tinh x o, khéo
léo. Trong s n xu t ngh làm qu t “khâu ñơn gi n là x p các nan ñã ñư c chR
thành b , trR em t$ 12 tu i ñã có th làm ñư c. TrR 14 tu i ch t ñinh ñ!u
(ch t nhài), 16 tu i ph t qu t (song vi c này ph" n làm là chính, chính vì s
nh% nhàng, n u làm m nh tay, gi y s+ b rách). Các công ño n còn l i ch y u
là do nam gi i” [24, tr.176]. Trong phân công lao ñ ng theo gi i
thì ph!n l n nam gi i
t p trung

làng ngh

ñ tu i thanh niên ho c trung niên tham gia gián ti p,

công ño n: liên h mua nguyên v t li u, tìm th trư ng tiêu th" và

th c hi n các giao d ch mua bán [24, tr.175-177]. Nghiên c u này c a tác gi
là g i ý thú v cho lu n án tìm hi u nhóm xã h i theo ñ tu i, theo gi i tính
trong c u trúc xã h i - dân s làng ngh .
Báo cáo c a B Tài nguyên và môi trư ng v môi trư ng làng ngh
Vi t Nam, năm 2008 ñã ñưa ra th ng kê c" th v các bi u hi n thay ñ i s
lư ng lao ñ ng th công và các hi p h i làng ngh cho th y s thay ñ i tích
c c v s lư ng cũng như thành ph!n tham gia s n xu t, thúc ñ&y mô hình s n
xu t làng ngh v i quy mô l n hơn v nhân công. Báo cáo cho bi t làng ngh
ñã thu hút nhi u thành ph!n kinh t cùng tham gia, trong ñó kinh t t p th