MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1 Tầm quan trọng của việc đánh giá kỹ năng dạy học toán của
giáo viên tiểu học
Tiểu học (TH) là cấp học nền tảng, quan trọng của hệ thống giáo dục
phổ thông. Mục tiêu của giáo dục tiểu học (GDTH) nhằm giúp học sinh (HS)
hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn, lâu dài về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và giúp các em có được các kỹ năng (KN) cơ
bản để tiếp tục học bậc học sau. Mục tiêu đó được thể hiện qua mục tiêu dạy
học từng môn học ở TH, trong đó có môn toán. Cụ thể: việc dạy học môn
toán ở TH nhằm giúp HS có những hiểu biết ban đầu, cơ bản về số học (số
tự nhiên, phân số, số thập phân), các đại lượng thông dụng, một số yếu tố
hình học và thống kê đơn giản; hình thành và rèn luyện các KN tính toán,
đo lường, giải các bài toán có nhiều ứng dụng trong đời sống; góp phần phát
triển các thao tác tư duy, trí tuệ và bồi dưỡng nhân cách. Để thực hiện được
mục tiêu trên, ngoài các nhân tố nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức
dạy học toán ở TH, nhân tố người dạy - giáo viên tiểu học (GVTH) là vô
cùng quan trọng, có vai trò quyết định. Theo đó, mỗi một GVTH đều được
yêu cầu phải có năng lực dạy học toán ở TH, cốt lõi chính là sự làm chủ hệ
thống kỹ năng dạy học (KNDH) trong quá trình dạy học môn học này (ta
gọi tắt là KNDH toán). Một câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để xác định được
mức độ thực hiện KNDH toán của GVTH? Câu trả lời chỉ có được khi chúng
ta tiến hành các hoạt động đánh giá (ĐG) các KNDH toán của họ.
KNDH toán của GVTH là một hệ thống gồm nhiều KNDH, trong đó
có KN thiết kế kế hoạch bài học (KHBH) toán ở TH và KN phát triển
phương pháp dạy học (PPDH) toán ở TH. Đây là hai KN cơ bản và quan
trọng, có mối quan hệ mật thiết với nhau, giúp GVTH có sự chuẩn bị kĩ
lưỡng nội dung bài học, nội dung các hoạt động dạy-học toán trước khi lên
lớp và giúp họ sử dụng được các PPDH toán phù hợp, phát huy tính tích cực
của HS trong tiết học toán. Từ đó, GV có thể tổ chức được một giờ dạy toán
ở TH thành công. Do vậy, một yêu cầu được đặt ra trong nghiên cứu lí luận

KNDH phải hướng vào những việc có thể làm được, thực hiện được và vì
thế, quan sát được với những minh chứng rõ ràng. Do đó, yêu cầu về mặt lí
luận đặt ra là cần thiết phải có sự phân tích cụ thể, chi tiết, rõ ràng các yêu
cầu về KNDH nêu trong CNN, đặc biệt là trong hoạt động dạy học môn toán
ở TH. Thực chất, đó là việc nghiên cứu lí luận để xây dựng bộ công cụ gồm:
hệ thống tiêu chí và Phiếu hướng dẫn ĐG KNDH toán của GVTH theo CNN.

2


1.3 Thực tiễn đánh giá kỹ năng dạy học toán của giáo viên tiểu học
theo Chuẩn nghề nghiệp
Trong thực tiễn, hoạt động ĐG KNDH toán nói chung, ĐG KN thiết
kế bài học toán và KN phát triển PPDH toán của GVTH theo CNN đã được
tiến hành dưới nhiều hình thức khác nhau: dự giờ dạy toán; tổ chức khảo sát
năng lực dạy học của GV; tổ chức cuộc thi GV dạy giỏi các cấp (trường,
huyện, thành phố, tỉnh, quốc gia); …Tuy nhiên, việc ĐG chưa mang lại hiệu
quả thực sự. Ở nhiều trường TH, hoạt động này diễn ra một cách hình thức,
nhằm mục đích hợp thức hóa hồ sơ GV hoặc hợp thức hóa tiêu chí nào đó
trong công tác thi đua; ĐG không đúng bản chất vì các phương pháp và công
cụ ĐG được sử dụng chủ yếu giúp thu thập thông tin về nhận thức, kiến
thức; ĐG không đầy đủ vì không xác định được các KN thành phần của mỗi
KNDH toán cần ĐG; kết quả ĐG chưa có sự đồng nhất cao vì việc ĐG chưa
dựa trên hệ thống tiêu chí đánh giá chung;…Do đó, hoạt động ĐG KNDH
toán của GVTH chưa phát huy được vai trò quan trọng trong việc nâng cao
chất lượng dạy học toán ở TH nói riêng và chất lượng GDTH nói chung.
Những yêu cầu về lí luận và thực tiễn nêu trên cho thấy việc nghiên
cứu đề tài: “Đánh giá một số kỹ năng dạy học toán của giáo viên tiểu học
theo Chuẩn nghề nghiệp” là cần thiết trong việc nghiên cứu khoa học và
thực tiễn đào tạo, bồi dưỡng GVTH.

thiết kế KHBH toán và KN phát triển PPDH toán); ĐG KNDH toán nói
chung và hai NDH toán trên nói riêng của GVTH theo CNN.
5.2 Khảo sát thực trạng KN thiết kế KHBH toán ở TH; KN phát triển
PPDH toán ở TH; hoạt động ĐG hai KNDH toán trên của GVTH theo CNN.
5.3 Xây dựng và đề xuất cách sử dụng hai bộ công cụ ĐG KN thiết kế
KHBH toán và ĐG KN phát triển PPDH toán của GVTH theo CNN.
5.4 Thực nghiệm khoa học để kiểm chứng tính khả thi (gồm sự cần
thiết, độ giá trị (về nội dung), độ tin cậy) và bước đầu xem xét sự tác động
của việc sử dụng hai bộ công cụ tới hai KNDH toán của GVTH.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu hoạt động ĐG KN thiết kế KHBH toán và ĐG KN phát triển
PPDH toán của GVTH sử dụng hai bộ công cụ đã xây dựng thì sẽ thu thập
được thông tin đáng tin cậy cho việc ĐG hai KNDH toán này, góp phần ĐG
thực chất và chính xác mức độ thành thạo KNDH toán của GVTH.
7. Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
7.1 Phương pháp tiếp cận
- Tiếp cận năng lực: Việc nghiên cứu về KN nói chung và KNDH toán
(trong đó có KN thiết kế KHBH toán và KN phát triển PPDH toán) từ góc
độ năng lực (là một trong ba thành tố cơ bản cấu thành năng lực)
4


- Tiếp cận hoạt động: Nghiên cứu KNDH toán trong hoạt động dạy
học toán ở trường TH (đặc biệt là hoạt động thiết kế KHBH toán và hoạt
động phát triển PPDH toán); nghiên cứu đối tượng bằng chính hoạt động
ĐG.
- Tiếp cận dạy học: Nghiên cứu các đối tượng trong quá trình dạy học
(theo nghĩa hẹp), cụ thể là quá trình dạy học môn toán ở TH.
- Tiếp cận hệ thống: Việc nghiên cứu, xem xét các đối tượng không
tiến hành một cách riêng lẻ mà luôn đặt chúng trong một hệ thống, chịu sự

hệ thống tiêu chí ĐG và phiếu hướng dẫn ĐG theo tiêu chí).
8.2 Về thực tiễn
- Kết quả khảo sát thực trạng ĐG KN thiết kế KHBH toán và KN phát
triển PPDH toán của GVTH theo CNN.
- Tính khả thi, hiệu quả của các bộ công cụ ĐG đã xây dựng.
9. Cấu trúc luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, cấu trúc
luận án gồm bốn chương sau:
Chương 1. Cơ sở lí luận của hoạt động đánh giá một số kỹ năng dạy
học toán của giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
Chương 2. Cơ sở thực tiễn của hoạt động đánh giá một số kỹ năng dạy
học môn của giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
Chương 3. Xây dựng và sử dụng bộ công cụ đánh giá một số kỹ năng
dạy học toán của giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
Chương 4. Thực nghiệm khoa học

6


CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ
KỸ NĂNG DẠY HỌC TOÁN CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Những nghiên cứu về đánh giá giáo viên
a. Trên thế giới
b. Ở Việt Nam
1.1.2 Những nghiên cứu về kỹ năng dạy học
1.1.2.1 Những nghiên cứu về kỹ năng thiết kế kế hoạch bài học
a. Trên thế giới

- Tiêu chí (Criteria):
- Mức chỉ báo (Level)
- Minh chứng (Evidence)
- Công cụ (Tool)
1.2.2 Các khái niệm liên quan kỹ năng dạy học toán của giáo viên
tiểu học
1.2.2.1 Năng lực dạy học và kỹ năng dạy học
a. Năng lực và kỹ năng
* Năng lực
* Kỹ năng
b. Năng lực dạy học và kỹ năng dạy học
* Năng lực dạy học
* Kỹ năng dạy học
1.2.2.2 Kỹ năng dạy học toán của giáo viên tiểu học
a. KNDH toán
KNDH toán là những KNDH được GV sử dụng trong quá trình dạy
học môn toán. Đây là một thành phần cơ bản trong cấu trúc của năng lực
dạy học toán, là sự thể hiện linh hoạt, có hiệu quả khi GV tiến hành các hoạt
động dạy học toán dựa trên tri thức dạy học bộ môn trong các điều kiện dạy
học toán và bằng các phương tiện dạy học toán khác nhau để đạt được mục
đích dạy học toán đã xác định.
b. Kỹ năng dạy học toán của GVTH
KNDH môn toán của GVTH là những KNDH được GVTH sử dụng
trong quá trình dạy học môn toán ở TH. Đây là một thành phần cơ bản trong
cấu trúc của năng lực dạy học toán của GVTH, là sự thể hiện linh hoạt, có
hiệu quả khi GVTH tiến hành các hoạt động dạy học toán ở TH dựa trên tri
thức dạy học bộ môn trong các điều kiện dạy học và bằng các phương tiện
dạy học toán khác nhau ở TH để đạt được mục đích dạy học toán ở TH đã
xác định.
8

9


c. Biểu hiện
d. Những yếu tố ảnh hưởng
1.2.2.4 Kỹ năng phát triển phương pháp dạy học môn toán ở tiểu
học
a. Quan niệm
Đó được hiểu là việc thực hiện linh hoạt, có hiệu quả việc phát triển
các PPDH toán ở TH trên cơ sở phát huy kiến thức, kinh nghiệm dạy học
môn toán ở TH, cách thực hiện và điều chỉnh các thao tác của PPDH toán
trong các điều kiện và phương tiện khác nhau nhằm tổ chức hiệu quả việc
dạy học toán trong giờ học ở TH.
b. Cấu trúc
KN phát triển PPDH toán của GVTH gồm các đơn vị cấu trúc sau:
1- Lựa chọn kiểu, mô hình PPDH cho BH toán ở TH
2- Thể hiện PPDH toán trong thiết kế BH toán
3- Triển khai các PPDH toán trong giờ học toán
4- Tạo lập môi trường và quá trình học tập

10


c. Biểu hiện
d. Các yếu tố ảnh hưởng
1.2.3 Đánh giá kỹ năng dạy học toán của giáo viên tiểu học theo
Chuẩn nghề nghiệp
1.2.3.1 Quan niệm
* Đánh giá kỹ năng
“ĐG KN là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về KN

toán của GVTH theo CNN, chúng ta có thể sử dụng một số phương pháp
ĐG sau:
- Phương pháp ĐG bằng viết:
- Phương pháp điều tra:
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp:
- Phương pháp chuyên gia:
1.2.3.6 Qui trình đánh giá
1.3 Đánh giá kỹ năng thiết kế kế hoạch bài học toán của giáo viên
tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
1.3.1 Quan niệm
1.3.2 Nội dung
1.3.3 Công cụ
1.4 Đánh giá kỹ năng phát triển phương pháp dạy học toán của
giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
1.4.1 Quan niệm
1.4.2 Nội dung
1.4.3 Công cụ
Kết luận chương 1

12


CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ KỸ NĂNG DẠY HỌC
TOÁN CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng
2.1.1 Mục đích khảo sát
2.1.2 Đối tượng khảo sát
2.1.3 Nội dung khảo sát
2.1.4 Phương pháp khảo sát

2.1.1.1 Về nhận thức
a) Nhận thức về vai trò của KN phát triển PPDH toán của GVTH
b) Nhận thức về các biểu hiện của KN phát triển PPDH toán ở TH
c) Nhận thức về mục đích ĐG KN phát triển PPDH toán của GVTH
d) Nhận thức về vai trò của việc ĐG KN phát triển PPDH toán
2.1.1.2 Về thực trạng thực hiện
a) Các thao tác tiến hành và mức độ thực hiện các thao tác của KN
phát triển PPDH toán của GVTH theo CNN
b) Thời điểm và tần suất ĐG KN phát triểnPPDH toán của GVTH theo
CNN
c) Đối tượng tham gia ĐG
d) Nội dung ĐG
e) Phương pháp ĐG
f) Công cụ ĐG
g) Các thao tác tiến hành ĐG
h) Những khó khăn và thuận lợi thường gặp trong ĐG KN phát triển
PPDH toán của GVTH theo CNN
Kết luận chương 2

14


CHƯƠNG 3. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ
MỘT SỐ KỸ NĂNG DẠY HỌC TOÁN CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP

3.1. Nguyên tắc và kỹ thuật xây dựng bộ công cụ đánh giá một số
kỹ năng dạy học toán của giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
3.1.1 Nguyên tắc xây dựng bộ công cụ đánh giá
3.1.2 Kỹ thuật xây dựng Bộ công cụ đánh giá

- Tc3.2: Dự kiến được các phương tiện dạy học toán ở TH
* TC4: KN dự kiến các hoạt động của GV và HS trong giờ học toán
- Tc4.1: Dự kiến được các hoạt động dạy học toán của GVTH
- Tc4.2: Dự kiến được các hoạt động học toán của HSTH
- Tc4.3: Dự kiến được thời gian cho các hoạt động
* TC5: KN dự kiến các tình huống sư phạm và cách xử lí trong giờ
học toán
- Tc5.1: Dự kiến các tình huống sư phạm trong giờ học toán
- Tc5.2: Dự kiến được cách xử lí tình huống sư phạm trong giờ học
toán
* TC6: KN dự kiến các hoạt động kiểm tra, ĐG kết quả học toán của
HSTH trong giờ học toán
- Tc6.1: Dự kiến mục đích, nội dung, phương thức, thời điểm ĐG kết
quả học toán của HSTH
- Tc6.2: Dự kiến các phương pháp, kỹ thuật, công cụ ĐG và theo dõi
sự tiến bộ trong học toán của HSTH
* TC 7: KN trình bày KHBH toán
- Tc7.1: Trình bày KH BH toán đảm bảo nội dung
- Tc7.2: Trình bày KHBH toán đảm bảo cấu trúc
Như vậy, chúng tôi đã xây dựng được tất cả 15 tiêu chí cho 7 tiêu
chuẩn ở trên.
3.2.1.3 Xây dựng các mức và minh chứng

16


3.2.2 Thiết kế phiếu hướng dẫn đánh giá kỹ năng thiết kế bài dạy
học toán ở tiểu học theo tiêu chí
3.3 Xây dựng bộ công cụ đánh giá kỹ năng phát triển phương pháp
dạy học môn toán của giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp



- Tc4.4: Sự tương tác của HS trong giờ học toán
Như vậy, chúng tôi đã xây dựng được tất cả 15 tiêu chí cho 4 tiêu
chuẩn.
3.3.1.3 Xây dựng các mức và minh chứng
3.3.2 Thiết kế phiếu hướng dẫn đánh giá kỹ năng phát triển phương
pháp dạy học toán ở tiểu học theo tiêu chí
3.4 Sử dụng bộ công cụ đánh giá một số kỹ năng dạy học toán của
giáo viên tiểu học theo Chuẩn nghề nghiệp
3.4.1 Mục đích sử dụng
3.4.2 Đối tượng và thời điểm sử dụng
3.4.3 Phương pháp đánh giá sử dụng
3.4.4 Quy trình sử dụng bộ công cụ
a. Các bước tiến hành
1- Xác định mục đích ĐG
2- Lựa chọn loại hình, phương thức và phương pháp ĐG
3- Lựa chọn Bộ công cụ ĐG phù hợp
4- Sử dụng Bộ công cụ để ĐG
5- Sử dụng kết quả sau ĐG
b. Sử dụng Bộ công cụ trong tự đánh giá
Kết luận chương 3
.

18


CHƯƠNG 4. THỰC NGHIỆM KHOA HỌC
4.1 Khái quát quá trình thực nghiệm
4.1.1 Mục đích thực nghiệm

a. Sự cần thiết
b. Độ giá trị
c. Độ tin cậy
4.2.2 Phân tích kết quả thực nghiệm vòng 2
4.2.2.1 Đánh giá bộ công cụ đánh giá KN thiết kế KHBH toán của
GVTH
a. Độ tin cậy
b. Sự tác động
4.2.2.2 Đánh giá bộ công cụ đánh giá KN phát triển PPDH toán của
GVTH
a. Độ tin cậy
b. Sự tác động
Kết luận chương 4

20


KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận
1.1 Toán học là một môn học quan trọng ở TH. Vì vậy, giáo dục toán
học hiệu quả góp phần thực hiện mục tiêu của GDTH. Đây là một nhiệm vụ
đòi hỏi mỗi GVTH phải có năng lực dạy học môn toán ở TH, cơ bản là họ
phải làm chủ được các KNDH toán, trong đó có KN thiết kế KHBH toán và
KN phát triển PPDH toán ở TH. Đây là hai KN cơ bản quyết định sự thành
công, chất lượng của mỗi giờ dạy toán trên lớp. Để giúp cán bộ quản lí
GDTH và GVTH xác định được mức độ đạt/ chưa đạt, thành thạo/ chưa
thành thạo các KNDH toán này, từ đó có kế hoạch cho việc bồi dưỡng, nâng
cao KN và năng lực dạy học toán cho GVTH, chúng ta cần tiến hành các
hoạt động ĐG KNDH toán nói chung và ĐG hai KNDH toán này nói riêng.
Để ĐG hai KNDH toán trên, cán bộ quản lí GDTH và GVTH có thể

- Xây dựng được Bộ công cụ và cách sử dụng bộ công cụ để ĐG KN
thiết kế KHBH toán (7 tiêu chuẩn; 15 tiêu chí) và Bộ công cụ ĐG KN phát
triển PPDH toán của GVTH theo CNN (4 tiêu chuẩn; 15 tiêu chí). Mỗi bộ
công cụ gồm hệ thống tiêu chí ĐG và phiếu hướng dẫn ĐG theo tiêu chí
(Chương 3)
* Về thực tiễn
- Thực hiện được việc khảo sát thực trạng KN và ĐG KN thiết kế
KHBH toán, KN phát triển PPDH toán của GVTH theo CNN (Chương 2)
- Khẳng định được độ tin cậy, độ giá trị, tính thực tiễn của các nội
dung ĐG khi ĐG KN thiết kế KHBH toán và KN phát triển PPDH toán của
GVTH theo CNN (Chương 2). Nội dung ĐG này chính là các TC trong hệ
thống tiêu chí ĐG hai KNDH toán nghiên cứu.
- Tiến hành được các hoạt động thực nghiệm khoa học để kiểm chứng
tính khả thi, tính hiệu quả của các bộ công cụ trong thực tiễn ĐG KNDH
toán của GVTH.
Các kết quả nghiên cứu trên đã bước đầu giúp tác giả khẳng định các
luận điểm cần bảo vệ trong luận án.
2. Một số khuyến nghị
Các kết quả nghiên cứu của luận án, đặc biệt là các kết quả về phương
pháp luận có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động ĐG KNDH toán của
GVTH theo CNN nói chung và hoạt động ĐG KN thiết kế KHBH toán, ĐG
KN phát triển PPDH toán ở TH nói riêng. Do đó, đây có thể là một tài liệu
sử dụng để tập huấn, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng ĐG KNDH của
GVTH; một tài liệu tham khảo để giảng viên và SV ngành GDTH có thể

22


tham khảo nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo SV sư phạm, đáp
ứng yêu cầu của xã hội đối với GDTH.