BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------

Lại Thị Thu Thủy

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN
CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP
NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Hà Nội, năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------

Lại Thị Thu Thủy

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN
CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP
NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 62340301

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

nghiên cứu và thực hiện Luận án của tác giả.
Sau cùng, tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn đến gia đình, các đồng nghiệp và bạn
bè đã động viên, chia sẻ và tạo điều kiện thuận lợi để Luận án được hoàn thành!

Tác giả luận án

Lại Thị Thu Thủy


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT...................................................................................... vi
DANH MỤC BẢNG BIỂU ................................................................................................... vii
DANH MỤC HÌNH VẼ ......................................................................................................... ix
PHẦN MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu ........................................................................................ 1
2. Tổng quan nghiên cứu và nhận diện khoảng trống nghiên cứu ............................................. 3
3. Mục tiêu nghiên cứu .......................................................................................................... 17
4. Câu hỏi nghiên cứu ............................................................................................................ 17
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................................... 17
6. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................... 18
7. Đóng góp của luận án ........................................................................................................ 18
8. Kết cấu của luận án............................................................................................................ 20
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI
CHÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN BÁO
CÁO TÀI CHÍNH ................................................................................................................. 21
1.1. Cơ sở lý thuyết ............................................................................................................... 21
1.1.1. Lý thuyết đại diện ........................................................................................................ 21
1.1.2. Lý thuyết các bên liên quan ......................................................................................... 23
1.1.3. Lý thuyết quản lý ......................................................................................................... 24
1.1.4. Lý thuyết thể chế ......................................................................................................... 25

3.3. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu trong nghiên cứu định lượng ............................... 78
3.3.1. Thu thập dữ liệu........................................................................................................... 78
3.3.2. Phương pháp xử lý dữ liệu định lượng ......................................................................... 79
Tổng kết Chương 3................................................................................................................ 88
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN................................................. 89
4.1. Kết quả nghiên cứu định tính .......................................................................................... 89


4.1.1. Kết quả phỏng vấn chuyên gia ..................................................................................... 89
4.1.2. Kết quả khảo sát về hoạt động kiểm soát chất lượng kiểm toán .................................... 89
4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng ....................................................................................... 95
4.2.1. Kết quả nghiên cứu chất lượng kiểm toán dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp ......... 95
4.2.2. Kết quả nghiên cứu chất lượng kiểm toán dưới góc độ chất lượng dịch vụ ................. 110
Tổng kết Chương 4.............................................................................................................. 121
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ....... 123
5.1. Kết luận ........................................................................................................................ 123
5.1.1. Kết luận về chất lượng kiểm toán ............................................................................... 123
5.1.2. Kết luận về các yếu tố và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến chất lượng kiểm
toán báo cáo tài chính doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam ......... 123
5.2. Các khuyến nghị từ kết quả nghiên cứu......................................................................... 126
5.2.1. Khuyến nghị về các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán dưới góc độ chuyên
môn nghề nghiệp ................................................................................................................. 126
5.2.2. Khuyến nghị về các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán dưới góc độ chất lượng
dịch vụ ................................................................................................................................ 133
5.2.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp .............................................................................. 136
5.3. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo ................................................ 136
Tổng kết Chương 5.............................................................................................................. 137
KẾT LUẬN......................................................................................................................... 138
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA
LUẬN ÁN.............................................................................................................................. ix

Báo cáo tài chính
Ban giám đốc
Chất lượng dịch vụ
Chất lượng kiểm toán
Chuẩn mực
Chuẩn mực kiểm toán
Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
Doanh nghiệp kiểm toán
Doanh nghiệp liên doanh
Cơ quan Kiểm toán Nhà nước Hoa Kỳ
(Government Accountability Office)
Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính (Mỹ)
(Financial Accounting Standards Board)
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment)
Hội đồng báo cáo tài chính (Anh)
(Financial Reporting Council)
Hội đồng Chuẩn mực kiểm toán và đảm bảo quốc tế
(The International Auditing and Assurance Standards Board)
Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế
(International Financial Reporting Standards)
Kiểm toán độc lập
Kiểm soát chất lượng
Kiểm toán viên
Ủy ban Giám sát hoạt động kiểm toán đối với các công ty đại
chúng (Public Company Accounting Oversight Board)
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam
(Vietnam Association of Accountants and Auditors)
Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam
(Vietnam Association of Certified Public Accountants)
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Bảng 4.13: Phân tích ANOVAa mô hình 1 ........................................................................... 104
Bảng 4.14: Hồi quy mô hình 1 ............................................................................................. 104
Bảng 4.17: Kết quả kiểm định các giả thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC
dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp.................................................................................. 107
Bảng 4.18: Bảng tổng hợp kết quả đánh giá chất lượng thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến
CLKT BCTC dưới góc độ CLDV ........................................................................................ 111
Bảng 4.22: Ma trận xoay các yếu tố (lần 2) .......................................................................... 113
Bảng 4.23: Thang đo điều chỉnh Cronbach’s Alpha và phân tích EFA ................................. 114
Bảng 4.25: Tóm tắt mô hình 2 ............................................................................................. 115
Bảng 4.26: Phân tích ANOVAa mô hình 2 ........................................................................... 116
Bảng 4.27: Hồi quy mô hình 2 ............................................................................................. 116
Bảng 4.28: Tóm tắt mô hình 2 với biến giả .......................................................................... 118
Bảng 4.29: Phân tích ANOVAa mô hình 2 với biến giả ........................................................ 118
Bảng 4.30: Hồi quy mô hình 2 với biến giả.......................................................................... 118
Bảng 4.31: Kết quả kiểm định các giả thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT BCTC
DN FDI dưới góc độ CLDV ................................................................................................ 119


DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1: Số lượng dự án FDI giai đoạn 1988 – 2015 ............................................................ 47
Hình 2.2: Quy mô vốn FDI đăng ký giai đoạn 1988 – 2015 ................................................... 47
Hình 2.3: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam theo hình thức đầu tư ........................... 51
Hình 2.4: Số lượng DN FDI giai đoạn 2011-2015 .................................................................. 52
Hình 2.5: Số lượng lao động tại các DN FDI giai đoạn 2011-2015 ........................................ 53
Hình 2.6: Nguồn vốn của các DN FDI giai đoạn 2011-2015 .................................................. 53
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu của đề tài.............................................................................. 70
Hình 3.2: Mô hình nghiên cứu về CLKT dưới góc độ chuyên môn nghề nghiệp .................... 74
Hình 3.3: Mô hình nghiên cứu về CLKT dưới góc độ chất lượng dịch vụ .............................. 75


Dịch vụ Kế toán Việt Nam (ASC) (nay là Công ty TNHH Hãng kiểm toán
AASC)… Sau hơn 20 năm phát triển, số lượng và quy mô các DNKT ngày càng
phát triển lớn mạnh, góp phần tích cực vào việc công khai, minh bạch thông tin kinh
tế tài chính DN và tổ chức, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, đóng góp cho sự phát
triển của nền kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, so với lịch sử phát triển hàng trăm năm


2

trên thế giới, thị trường KTĐL tại Việt Nam vẫn còn non trẻ, hệ thống luật pháp
chưa thực sự đầy đủ, trình độ và kinh nghiệm của KTV còn chưa cao cũng như có
sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các công ty kiểm toán bằng cách hạ giá phí
kiểm toán dẫn đến việc các công ty kiểm toán phải cắt giảm thời gian kiểm toán và
các thủ tục kiểm toán, điều này sẽ làm tăng rủi ro kiểm toán, giảm CLKT. Những vi
phạm của KTV và các công ty kiểm toán đã bị xử lý và đăng tải trên các phương
tiện thông tin đại chúng như vụ Công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết (2008), vụ Công
ty Cổ phần Dược Viễn Đông (2011) hay hàng loạt các công ty KTĐL đã bị Bộ Tài
chính nêu tên cảnh báo vì không đạt điều kiện hoạt động dịch vụ kiểm toán theo quy
định của Luật KTĐL cho thấy để đảm bảo vai trò của KTĐL thì CLKT là một vấn
đề cần phải được quan tâm hàng đầu.
Bên cạnh đó, ngoài vai trò là công cụ quản lý kinh tế, KTĐL còn là một loại
hình kinh doanh dịch vụ được pháp luật thừa nhận. Để có thể duy trì và phát triển
thị trường, thu hút được khách hàng, bên cạnh việc đảm bảo chất lượng xét trên góc
độ về chuyên môn thì các công ty KTĐL cũng cần nâng cao chất lượng xét theo
khía cạnh CLDV theo hướng đáp ứng nhu cầu khách hàng. Bởi vậy, việc xem xét
CLDV kiểm toán dưới góc nhìn của khách hàng cũng hết sức cần thiết. Theo số liệu
được tổng hợp từ các báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính và Hội KTV hành nghề
Việt Nam (VACPA), xét theo cơ cấu khách hàng đối với ngành KTĐL, doanh thu
từ các đối tượng khách hàng là các DN FDI luôn chiếm tỷ trọng cao nhất, luôn đạt
mức từ 40-50% tổng doanh thu toàn ngành. Xét theo tiêu chí doanh thu bình quân

Từ những đóng góp quan trọng của các DN FDI đối với ngành KTĐL cũng
như đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam, có thể thấy việc nâng cao CLDV
kiểm toán nhằm đáp ứng nhu cầu khách hàng đối với loại hình DN này không chỉ
đảm bảo việc duy trì và phát triển khách hàng cho ngành KTĐL, mà còn tạo điều
kiện thuận lợi cho các DN FDI hoạt động tại Việt Nam, từ đó góp phần tạo ra sự
phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân.
Theo đó, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của các
yếu tố đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp có vốn đầu tư
trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam” cho luận án tiến sỹ của mình để đánh giá
CLKT BCTC của các DN FDI dưới cả góc độ chuyên môn nghề nghiệp và góc độ
CLDV từ đó giúp KTV và công ty kiểm toán có những quyết định, những điều
chỉnh phù hợp để nâng cao CLKT BCTC trên cả hai góc độ này.
2. Tổng quan nghiên cứu và nhận diện khoảng trống nghiên cứu
2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
2.1.1. Các nghiên cứu về đánh giá chất lượng kiểm toán
Chất lượng kiểm toán là một trong những chủ đề quan trọng nhất trong các
nghiên cứu về kiểm toán (Kit, 2005). Tuy nhiên, đánh giá chất lượng kiểm toán lại
không hề dễ dàng. Trong khi lý thuyết về kiểm toán có thiên hướng ủng hộ cho các


Luận án đủ ở file: Luận án full