ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––––

NGUYỄN HỒNG TUYẾT QUÂN

DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––––

NGUYỄN HỒNG TUYẾT QUÂN

DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN
Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã ngành: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN THỊ LAN


- Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, những người trong
gia đình luôn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi hoàn thành
luận văn.
Bắc Kạn, tháng 4 năm 2018

Nguyễn Hồng Tuyết Quân

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................. i
Lời cảm ơn .................................................................................................................... ii
Mục lục ........................................................................................................................ iii
Danh mục các chữ viết tắt............................................................................................ iv
Danh mục các bảng ....................................................................................................... v
Danh mục các biểu đồ .................................................................................................. vi
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................1
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...............................................................................3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................................3
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu ...................................................................4
6. Đóng góp của đề tài.....................................................................................................4
7. Kết cấu của đề tài ........................................................................................................4
NỘI DUNG....................................................................................................................5
Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO TÌNH
HUỐNG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10 Ở CÁC
TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN ................................ 5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ........................................................................................5

2.2.3. Thiết kế bài giảng ................................................................................................ 35
2.2.4. Thực hiện dạy học trên lớp ..................................................................................36
2.2.5. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ..................................................38
2.3. Những điều kiện cần thiết để dạy học theo tình huống môn Giáo dục công
dân chương trình lớp 10 ở các trường trung học phổ thông thành phố Bắc Kạn,
tỉnh Bắc Kạn ................................................................................................................42
2.3.1. Điều kiện đối với giáo viên..................................................................................42
2.3.2. Điều kiện đối với học sinh ...................................................................................44
2.3.3. Điều kiện đối với các cấp quản lý ........................................................................45
2.3.4. Điều kiện về cơ sở vật chất ..................................................................................46
Kết luận chương 2 .........................................................................................................47
Chương 3: THỰC NGHIỆM DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN GIÁO
DỤC CÔNG DÂN CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN ......................48
3.1. Kế hoạch thực nghiệm............................................................................................ 48
3.1.1. Mục đích của thực nghiệm ..................................................................................48
3.1.2. Giả thuyết thực nghiệm .......................................................................................48
3.1.3. Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm và đối chứng ...................................49
3.2. Nội dung thực nghiệm ............................................................................................ 49

iv


3.2.1. Những nội dung khoa học cần thực nghiệm .........................................................49
3.2.2. Thiết kế giáo án thực nghiệm...............................................................................50
3.2.3. Tiến hành dạy thực nghiệm ...............................................................................78
3.2.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ..................................................79
3.3. Kết quả thực nghiệm .............................................................................................. 80
3.3.1. Khảo sát trình độ ban đầu của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ........................80
3.3.2. Phân tích, đánh giá kết quả sau thực nghiệm........................................................81


THPT

: Trung học phổ thông

TN

: Thực nghiệm

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Quy mô học sinh ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Bắc Kạn,
tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2013 - 2018 ........................................................... 23
Bảng 1.2. Kết quả học tập học kỳ I năm học 2017- 2018 của học sinh khối 10 các
trường THPT thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn .......................................23
Bảng 1.3. Mức độ vận dụng tình huống và các phương pháp dạy học khác ...................25
Bảng 1.4. Kết quả tìm hiểu những khó khăn khi dạy học theo tình huống môn
GDCD chương trình lớp 10 .........................................................................27
Bảng 1.5. Thái độ học tập môn GDCD của học sinh .....................................................29
Bảng 3.1. Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng ở trường THPT Bắc Kạn .................................................................80
Bảng 3.2. Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng ở trường PTDT Nội trú tỉnh Bắc Kạn .............................................80
Bảng 3.3. Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng ở trường THPT Chuyên Bắc Kạn ....................................................81
Bảng 3.4. Mức độ hứng thú học tập của học sinh.......................................................... 81
Bảng 3.5. Thái độ học tập của học sinh đối với giờ học dạy học theo tình huống...........83
Bảng 3.6. Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ở trường

tượng của hoạt động “ dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “ học” được cuốn hút
vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám
phá những điều mình chưa rõ, chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được
giáo viên sắp đặt. Theo đó, Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết
định số 16/2006/QĐ- BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
đã nhấn mạnh: “ Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;
phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp
học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và
trách nhiệm học tập cho học sinh”.
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về
đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá,
hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội
nhập quốc tế khẳng định: "Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến
thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học".
Để đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện, việc đổi mới phương pháp dạy học
các môn khoa học nói chung và môn Giáo dục công dân nói riêng là một tất yếu
khách quan. Đổi mới phương pháp dạy học là thay đổi lối dạy học truyền thụ một
chiều sang phương pháp dạy học tích cực, dạy học thay vì lấy “Dạy” làm trung tâm
sang lấy “Học” làm trung tâm nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng

1


tạo, rèn luyện khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào
những tình huống khác nhau trong học tập cũng như trong thực tiễn đời sống, tạo
hứng thú học tập cho học sinh, giúp dạy học trở thành quá trình kiến tạo, hình thành,
phát triển các năng lực tự học, sáng tạo, hợp tác để đáp ứng những yêu cầu của cuộc
sống hiện tại và tương lai. Dạy học theo cách này, giáo viên không chỉ đơn thuần
truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động, giúp học sinh tích cực tham gia các

tình huống môn Giáo dục công dân chương trình lớp 10 ở các trường trung học phổ thông
thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn nhằm nâng cao hiệu quả dạy học theo hướng phát huy
năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh trên địa bàn nghiên cứu.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của dạy học theo tình huống môn
Giáo dục công dân chương trình lớp 10 ở các trường trung học phổ thông thành phố
Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn.
- Đề xuất quy trình dạy học theo tình huống môn Giáo dục công dân chương
trình lớp 10 ở các trường trung học phổ thông thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn.
- Tiến hành thực nghiệm dạy học theo tình huống môn Giáo dục công dân chương
trình lớp 10 ở các trường trung học phổ thông thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn.
- Kiến nghị một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học theo tình huống môn
Giáo dục công dân chương trình lớp 10 ở các trường trung học phổ thông thành phố
Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu việc vận dụng tình huống vào dạy học Giáo dục công dân
lớp 10 ở các trường THPT thành phố Bắc Kạn.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận giải cơ sở lý luận, thực tiễn của vận dụng tình huống vào dạy học
GDCD lớp 10; nghiên cứu quy trình, điều kiện và tiến hành thực nghiệm vận
dụng tình huống vào dạy học GDCD lớp 10 ở các trường THPT trên địa bàn
thành phố Bắc Kạn.
4. Giả thuyết khoa học
Trên thực tế giáo viên đã nhận thức được sự cần thiết của dạy học hướng đến
phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh, tuy nhiên dạy học
GDCD về cơ bản chưa chú trọng nhiều đến xây dựng, lựa chọn và định hướng cách
giải quyết các vấn đề nảy sinh từ thực tiễn. Nếu tổ chức dạy học theo tình huống đối
với môn GDCD chương trình lớp 10 ở các trường THPT thành phố Bắc Kạn sẽ phát
huy được tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong phát hiện và giải quyết tình huống

4


NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN GIÁO
DỤC CÔNG DÂN CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10 Ở CÁC TRƯỜNG THPT
THÀNH PHỐ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Trong những năm gần đây, lý luận về phương pháp dạy học và đổi mới
phương pháp dạy học được xem là vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên
cứu. Có không ít công trình bàn luận trực tiếp về đổi mới phương pháp dạy học theo
hướng phát huy năng lực người học. Trong đó dạy học theo tình huống là hướng
nghiên cứu khá phổ biến.
1.1.1. Những công trình nghiên cứu nước ngoài
Trong lịch sử phát triển của giáo dục, dạy học theo tình huống là một trong những
phương pháp được nhiều nhà nghiên cứu khoa quan tâm cả về mặt lý luận và thực tiễn,
tiêu biểu cho các công trình đó có thể kể đến:
- T.V Cudriaxep, “Tạo nên tình huống vấn đề - phương tiện tích cực hóa học
sinh”, Tạp chí Giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật, số 7/1965.
- M.N Xcatkin, Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học,
Nxb Giáo dục, Matxcơva, 1965.
- I.Ia. Lecne, Phương pháp dạy học nêu vấn đề, (dịch giả Nguyễn Tất Đắc), Nxb
Giáo dục, Hà Nội, 1977.
- A.M.Machiuskin, Tình huống có vấn đề trong tư duy và trong dạy học, Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
- M.I. Makhơnutốp, Lý luận và thực hành dạy học nêu vấn đề, Cadan, 1972.
- Bessot Anne & Francoie Richard (1990), Mở đầu lý thuyết tình huống, Giới
thiệu các tình huống Didactíc Toán tại Đại học Sư phạm Huế.
- Robert J.Marzand, Nghệ thuật và khoa học dạy học (Người dịch: Nguyễn

- Bùi Văn Ngà, “Dạy học tình huống và phương pháp dạy học trong bộ môn
Giáo dục học”, Kỷ yếu Hội nghị cải tiến dạy học ở đại học, khoa Sư phạm Đại học Cần
Thơ, năm 2000.
- Phan Thế Sủng - Lưu Xuân Mới, Tình huống và cách ứng xử tình huống
trong quản lý giáo dục và đào tạo, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2000.
- Đinh Tuấn Dũng, “Đổi mới phương pháp dạy học theo tình huống”, Kỷ yếu
hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo toàn quốc lần thứ III, Hà Nội. Bộ Giáo dục và
Đào tạo, 2002.
- Phan Văn Tỵ, Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục
học ở Học viện Chính trị quân sự, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Hà Nội, 2002.
- Phan Văn Sia, Vận dụng phương pháp tình huống trong quá trình dạy học
môn Giáo dục học dưới hình thức nhóm ở trường Cao đẳng Sư phạm Trà Vinh, Luận
văn thạc sĩ Giáo dục học, Hà Nội, 2003.
- Phan Thị Thành, Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học
môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở trường Đại học Quy
Nhơn, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Trường ĐHSP, Hà Nội, 2008.
Ba là, những công trình nghiên cứu về tình huống trong dạy học môn Giáo
dục công dân ở trường trung học phổ thông:
- Trần Thị Mai Phương, Dạy học giáo dục công dân theo phương pháp tích
cực, Hà Nội, 2007.
- Hồ Thanh Diện, Vũ Xuân Vinh, Bài tập tình huống Giáo dục công dân 10,
Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2007.
- Đinh Thị Minh Nghĩa, Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy
học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD ở trường THPT Kim sơn B- Ninh
Bình, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Hà Nội, 2010.
Tổng thể các công trình nghiên cứu nêu trên đã trực tiếp luận bàn về sự cần
thiết, yêu cầu, điều kiện và giải pháp vận dụng tình huống trong dạy học GDCD ở
trường THPT một cách có hiệu quả, đảm bảo tính cá biệt và đặc thù từng ở trường,
từng cơ sở đào tạo. Những ưu điểm, hạn chế và các hình thức tổ chức dạy học theo tình
huống được nhiều tác giả phân tích khá kỹ lưỡng. Vấn đề đặt ra là GV cần lựa chọn

huống là những sự kiện, vụ việc, hoàn cảnh có vấn đề bức xúc nảy sinh trong hoạt
động và quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội, giữa con người với con người
buộc người ta phải giải quyết ứng phó, xử lý kịp thời nhằm đưa các hoạt động và các
quan hệ có chứa đựng trạng thái có vấn đề bức xúc đó trở lại ổn định và tiếp tục phát
triển” [25, tr.15].
Trên bình diện quan điểm Triết học, tình huống được coi như một tổ hợp các mối
quan hệ xã hội cụ thể mà đến thời điểm nhất định liên kết con người với môi trường, biến
con người thành một chủ thể của một hoạt động có đối tượng nhằm đạt được mục tiêu
nhất định.
Ở góc độ tiếp cận tình huống có vấn đề, M.I.Makhơnutốp, “tình huống có vấn
đề là trạng thái tâm lý của sự khó khăn về mặt trí tuệ nảy sinh ở con người trong
những tình huống khách quan khi cần giải thích một sự kiện mới bằng tri thức đã có
hoặc bằng cách thức hoạt động đã biết trước đây mà phải tìm tri thức hoặc tìm cách
thức hoạt động mới”[18, tr.280]. Cùng đường hướng tư duy đó, A.M.Machiuskin,

8


“Một tình huống gọi là tình huống có vấn đề khi xuất hiện sự không tương xứng, sự
xung khắc giữa cái đã biết và cái đòi hỏi, cách thức và những yếu tố thực hiện hành
động đang đòi hỏi, hoặc khi con người gặp phải một vài điều kiện mới mà không thể
thực hiện hành động đã biết” [1, tr.25].
Theo tác giả Đặng Văn Đức, Nguyễn Thu Hằng, “Tình huống học tập là trạng
thái tâm lý khi học sinh gặp phải mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều chưa biết nhưng
muốn biết” [14, tr.102].
Mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về tình huống nhưng nhìn chung các định
nghĩa đều thống nhất quan điểm khi cho rằng, tình huống là một sự kiện, một vấn đề
chứa đựng mâu thuẫn cần phải giải quyết. Từ phương diện này, tôi cho rằng, tình
huống là một hoàn cảnh thực tế, trong đó chứa đựng những mâu thuẫn, xung đột.
Người ta phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc các phương án khác nhau.

Dạy học theo tình huống là phương pháp mà giáo viên đưa ra các tình huống
(có thật hoặc hư cấu) chứa đựng nội dung bài giảng để sinh viên có bối cảnh trải
nghiệm, có điều kiện thực hành, phát triển kỹ năng phân tích, lập luận, quyết định lựa
chọn phương án giải quyết tình huống bằng cách đưa ra các ý kiến cá nhân. Qua đó,
phát huy tính tích cực của người học trong việc tìm kiếm, chiếm lĩnh tri thức, hình
thành kỹ năng dưới sự định hướng, tổ chức dạy học của giáo viên.
Dạy học theo tình huống không phải là điều hoàn toàn mới mẻ, nhưng vấn đề
đặt ra là tính hiệu quả, tính khoa học khi giáo viên vận dụng tình huống vào bài
giảng. Theo đó, dạy học theo tình huống phải chuyển tải được nội dung khoa học cần
trang bị cho người học và phát triển được năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
theo yêu cầu, mục tiêu môn học. Điều này không chỉ đơn giản là kinh nghiệm mà còn
là nghệ thuật, là kỹ năng của mỗi giáo viên trong việc lựa chọn tình huống, định
hướng giải quyết tình huống và giáo dục tình cảm, thái độ cho người học. Trên ý
nghĩa đó, hiệu quả của dạy học tình huống cần thiết phải đưa học sinh vào trạng thái
tâm lý muốn tìm tòi và khát khao khảo nghiệm việc giải quyết vấn đề, qua đó hướng
đến giá trị thuyết phục người học bằng chính sự trải nghiệm của bản thân, bằng kinh
nghiệm họ rút ra sau khi tham gia vào tình huống và giải quyết tình huống.
Ý nghĩa thực tiễn và tính khoa học, tính hiệu quả của dạy học theo tình huống
được đo bằng mức độ hứng thú, hài lòng của người học; sự thay đổi căn bản tư duy,
nhận thức của người học - từ chỗ bị động thu nhận tri thức đến chỗ chủ động tìm
kiếm, chiếm lĩnh và vận dụng tri thức vào việc giải quyết các vấn đề nảy sinh trong
thực tiễn. Theo đó, những tri thức, kỹ năng, tình cảm, thái độ mà sinh viên thu nhận
được trở thành của chính họ, do họ tự nhận thức, không bị áp đặt bởi giáo viên. Tính
khoa học, tính hiệu quả của dạy học theo tình huống còn được đánh giá bằng sự phát
triển ở người học năng lực phân tích, đánh giá, giải quyết các vấn đề nảy sinh trong
cuộc sống.
Dạy học theo tình huống gồm có ba thành phần liên quan chặt chẽ với nhau:
Một là, nội dung của tình huống: Giáo viên cần nêu bật các vấn đề được đặt ra
mang tính thực tiễn cao, có tính logic của vấn đề cần được đưa ra phân tích, đánh giá,
luận giải một cách cụ thể gắn với nội dung bài học. Điều này cũng đã được Bessot

được kết thúc bằng một loạt các vấn đề chứa đựng mâu thuẫn hoặc kết thúc bằng các câu
hỏi đòi hỏi có sự luận giải của học sinh khi lựa chọn cách thức giải quyết tình huống.
Hai là, tình huống dạy học do giáo viên hoặc học sinh đưa ra phải là vấn đề có
thể liên quan đến nhiều phương diện, liên quan trực tiếp đến nội dung bài học và đảm
bảo tính hướng đích của bài học.
Ba là, tình huống có vấn đề nêu ra phải rõ ràng, phù hợp với khả năng của học
sinh và có thể giải quyết trong điều kiện cụ thể.
Bốn là, tình huống có thể ngắn hay dài, tuỳ từng nội dung của vấn đề và tùy
vào khoảng thời gian cho phép.
Năm là, tình huống cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại, gắn bó với cuộc sống,
nghề nghiệp và tương lai của người học.
Sáu là, tình huống có thể diễn giải theo cách nhìn của người học và để mở nhiều
hướng giải quyết. Bởi mỗi tình huống cần có thể có nhiều cách giải quyết khác nhau.
Sau khi đưa ra tình huống, giáo viên sẽ gợi ý các hướng giải quyết: Giáo viên
cần cung cấp các kiến thức về mặt lý thuyết có liên quan đến tình huống đưa ra, giải
thích thật chi tiết tình huống để học sinh hiểu rõ các vấn đề cần giải quyết từ đó đưa
ra hướng thảo luận về tình huống để gợi ý cho học sinh, giúp học sinh đi vào nội
dung chính của tình huống.

11


Phân công cá nhân hoặc các nhóm giải quyết tình huống. Tùy từng môn học mà
giáo viên có thể phân công các học sinh có ý thức, năng động, tích cực làm nhóm
trưởng, các nhóm theo thứ tự lên trình bày quan điểm của nhóm mình về tình huống
đưa ra, các nhóm còn lại có thể trao đổi, thảo luận để phân tích làm rõ thêm những vấn
đề đã được nêu ra trong tình huống, giảng viên có thể bổ sung thêm các câu hỏi cho
nhóm trình bày. Mỗi học sinh sẽ đóng góp ý kiến của mình về tình huống đưa ra.
Giáo viên tổng kết tình huống, rút ra kết luận các giải pháp có liên quan đến
nội dung lý thuyết môn học. Sau khi ghi nhận các ý kiến của các nhóm, từng thành

yêu cầu trang bị kiến thức với việc rèn luyện kĩ năng và phát triển thái độ tích cực của

12


học sinh. Tính định hướng cho hoạt động thực tiễn của học sinh thông qua dạy học
GDCD ở lớp 10 luôn được chú trọng cũng là vì lẽ đó. Môn học này không những
trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản, phù hợp với lưa tuổi về thế
giới quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ, về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối
sống, mà còn hình thành và phát triển ở các em những tình cảm, niềm tin, những hành
vi và thói quen phù hợp với những giá trị đã học, giúp cho học sinh có sự thống nhất
cao giữa ý thức và hành vi.
Mục tiêu dạy học chương trình GDCD ở lớp 10 là góp phần “giúp học sinh
phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát
triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người
Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho
học sinh tiếp tục học lên và đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc” [23, điều 27].
Tri thức của chương trình Giáo dục công dân lớp 10 thường mang tính trừu
tượng và khái quát cao nhưng dạy học môn học này lại mang tính định hướng chính
trị sâu sắc. Toàn bộ nội dung của môn học tập trung vào việc xây dựng cho học sinh
thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản, phương pháp luận đúng đắn với
những phương pháp và hình thức dạy học khác nhau.
Những kiến thức của phần thứ nhất trong chương trình GDCD lớp 10 được xem
tri thức cần thiết để giáo dục và trang bị cho người học thế giới quan, phương pháp
luận khoa học. Thông qua hoạt động dạy học, giáo viên phải giúp học sinh có được
định hướng đúng đắn trong nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn, biết cách giải
quyết các mối quan hệ của bản thân với cộng đồng trên các lĩnh vực và ở những
phạm vi khác nhau của đời sống xã hội.
Những kiến thức ở phần thứ hai - “Công dân với đạo đức” luôn đòi hỏi giáo

bài này nói về vai trò của thế giới quan và phương pháp luận Triết học.
Bài 2. Thế giới vật chất tồn tại khách quan. (Theo phân phối chương trình bài
2 giảm tải - yêu cầu HS đọc thêm)
Bài 3. Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất. Bài học làm rõ khái
niệm vận động và vai trò của vận động với tính cách là phương thức tồn tại của các
sự vật và hiện tượng trong thế giới khách quan; làm rõ khái niệm phát triển, giải thích
được phát triển là khuynh hướng tất yếu của quá trình vận động của sự vật và hiện
tượng trong thế giới khách quan.
Bài 4.Nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng. Bài học trang
bị cho học sinh những tri thức khoa học về mâu thuẫn, đấu tranh giữa các mặt đối lập
của mâu thuẫn, nguồn gốc khách quan của mọi sự vận động, phát triển của sự vật và
hiện tượng.
Bài 5. Cách thức vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng. Từ khái niệm
chất và lượng của sự vật, hiện tượng; nội dung cơ bản của bài học là làm rõ cách thức
vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng.
Bài 6. Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng. Bài này nói về phủ định
và phủ định biện chứng, từ đó khái quát khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng.
Bài 7. Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức. Nội dung của bài tập
trung vào các vấn đề nhận thức, thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.
Bài 8. Tồn tại xã hội và ý thức xã hội. (Theo phân phối chương trình bài 8
giảm tải - yêu cầu HS đọc thêm)
Bài 9. Con người là chủ thể của lịch sử, là mục tiêu phát triển của xã hội. Nội
dung của bài giúp học sinh hiểu được con người là chủ thể của lịch sử, sáng tạo ra
lịch sử; hiểu được con người là mục tiêu của sự phát triển xã hội; chứng minh được
mọi giá trị của vật chất và tinh thần của xã hội là do con người tạo ra.

14


Có thể nói, 9 bài dạy thuộc phần thứ nhất của chương trình là tưong đối trừu

dân trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng là phần tổng kết, khái quát lại những nội dung
đạo đức mà học sinh đã được học ở Tiểu học và Trung học cơ sở.
Phần này gồm các bài sau:
Bài 10. Quan niệm về đạo đức. Nội dung của bài bao gồm khái niệm đạo đức;
sự giống và khác nhau giữa đạo đức với pháp luật; vai trò của đạo đức trong đời sống
xã hội.

15