SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT ĐÀO DUY TỪ
----*----

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THÔNG QUA CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP

Họ và tên: Trương Thị Hiền
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Công tác chủ nhiệm

1


THANH HÓA NĂM 2018
I.ĐẶT VẤN ĐỀ
Đứng trước sự phát triển nhanh chóng của nhiều lĩnh vực xã hội thì giáo
dục thời đại mới đã và đang phấn đấu đổi mới về nội dung, chất lượng và
phương pháp sao cho đạt được hai mục tiêu lớn là đào tạo nguồn nhân lực và
đào tạo kĩ năng sống cho học sinh.
Tuy nhiên bên cạnh những thành quả đã đạt được của ngành thì gần đây
chúng ta đều thấy thực trạng của học sinh phổ thông có xu hướng gia tăng về
bạo lực học đường, về sự liều lĩnh, ứng phó không lành mạnh, dễ mắc các tệ
nạn xã hội, sống ích kỉ, vô tâm, khép mình… đồng thời kĩ năng thực hành
giao tiếp, kĩ năng phục vụ bản thân…giảm [2]. Hơn nữa đứng trước thềm hội
nhập quốc tế đòi hỏi thế hệ trẻ phải tự tin, nắm bắt kịp thời các cơ hội . Với lí
do đó chúng ta lại càng thấy sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh trung học phổ thông.

Đứng trước thực tế đó lại càng thấy tính cấp bách của giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh đặc biệt là học sinh trung học phổ thông trước ngưỡng cửa bước
vào đời. Vì ở lứa tuổi này:
- Các em thích tìm tòi, học hỏi cái mới, điều lạ và không phân biệt
được là nó tốt hay xấu dẫn đến giảm sút về học tập cũng như đạo đức.
- Đã phát triển tình yêu nam nữ dẫn đến các quan hệ không đúng mực
trong quan hệ khác giới.
- Không kìm chế được cảm xúc dẫn đến cãi lộn, bất hoà thậm chí đánh
nhau với bạn mình.
- Thích bộc lộ cái tôi của mình…
Với học sinh trung học phổ thông cần rèn luyện những kĩ năng gì? Theo tôi
cần rèn luyện những kĩ năng sau đây trong công tác chủ nhiệm lớp.
1. Kĩ năng xác lập mục tiêu cuộc đời.
2. Kĩ năng điều chỉnh và quản lí cảm xúc.
3. Kĩ năng hợp tác, chia sẻ và rèn luyện sức khoẻ.
4. Kĩ năng thể hiện sự tự tin trước đám đông.
5. Kỹ năng nhận thức, đánh giá bản thân và đánh giá người khác.
3.Giải pháp và tổ chức thực hiện
Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, giáo viên chủ nhiệm lớp là
người khởi sướng và cũng là người thấy được rõ nhất sự chuyển biến hành vi
theo hướng tích cực của học sinh. Kĩ năng sống thường gắn với một bối cảnh
để học sinh có thể hiểu và thực hiện một cách cụ thể, đi liền với một tình
huống sư phạm mà giáo viên chủ nhiệm lớp là người tham gia cùng với học
sinh giải quyết vấn đề để từ đó học sinh hình thành được kĩ năng sống cho
mình. Các bước thực hiện: Khám phá - kết nối - thực hành - vận dụng.
Các
Mục đích
bước
1.Khám - Kích thích học
phá

hội trại, chào mừng
ngày 20/11, 26/3,
cán bộ lớp, lao
động , thi học sinh
giỏi, thi học kì…

- HS trình bày ý tưởng,
kế họạch và biện pháp
thực hiện nhiệm vụ
được giao  GV giúp
HS chỉnh sửa bằng các
trải nghiệm  Đưa ra
được kế hoạch và biện
pháp thực hiện nhiệm
vụ của học sinh tối ưu.

- Giới thiệu kế
hoạch, quy định
mới của nhà trường,
của các tổ chức
đoàn thể trong nhà
trường thông qua
việc tạo cầu nối liên
kết giữa cái đã biết
về nội quy trường
học, thi cử.. với cái
mới.
- Xử lí các tình
huống phát sinh
như đánh nhau, mất


- GV phân công nhiệm
vụ, chuẩn bị hoạt động
mà theo đó HS phải sử
dụng kĩ năng, hành vi
đúng để thực hiện.
- HS làm theo nhóm
hoặc cá nhân để hoàn
thành nhiệm vụ.
- GV giám sát mọi hoạt
động, điều chỉnh khi
cần.
- Khuyến khích HS thể
hiện những điều mà
các em suy nghĩ và

trao đổi, xử lí thông tin,
ghi chép.
Biện pháp chính:
+ Tư vấn tâm lí.
+Xử lí những cảm xúc
gây cản trở việc học.
+ Sử dụng kĩ năng mời
gọi trẻ hợp tác.
+ Cùng nhau giải quyết
vấn đề.
- GVCN đóng vai trò là
người chỉ đạo hoặc quan
toà, luật sư…
- HS là người phản hồi,

vụ của lớp, trong việc
ổn định nền nếp học
đường và phong trào
học tập của học sinh.

- GV đóng vai trò là người
4.Vận
hướng dẫn, giám sát.
dụng
- HS là người thực hiện kế
hoạch, người sáng tạo,
giải quyết vấn đề và là
người đánh giá.
Phương pháp:
+ Hoạt động nhóm.
+ Hợp tác.
+Trình bày cá nhân.
Sau đây tôi xin giới thiệu một số kĩ năng sống mà học sinh học được
thông qua việc giáo dục trong các tình huống sư phạm cụ thể mà cá nhân
tôi đã thực hiện trong thời gian qua.
3.1.Hình thành kĩ năng xác lập mục tiêu cuộc đời
Mục đích
Quá trình thực hiện
- HS xác định
được
mục
tiêu cuộc
đời, mục tiêu
phấn
đấu

+ HS nào là xác định đúng (vd HS có sở trường
Toán, Văn, Anh dự thi khối D; Văn, Sử, Địa dự thi
khối C; Toán, Lí, Hóa dự thi khối A…) giúp HS
chuẩn hoá kế hoạch và biện pháp thực hiện mục
tiêu từng giai đoạn( vd giúp HS tìm hiểu những

Vai trò của
GV - HS
- GV: đóng
vai trò là
người
tổ
chức, giám
sát.
-HS:là người
thực hiện
Phươngpháp:
+Hoạt động
nhóm.
+Hợp tác.
+Trình bày
cá nhân.

5


kiến thức, thông tin mà em lựa chọn như thông tin
về ngành, trường, điểm đầu vào của các năm gần
đây, sách tham kháo, kĩ năng cần thiết như giỏi
tiếng anh, nhanh nhẹn…)

xúc với bản thân và
người khác như thế
nào.

Hoạt động
GV - HS
* Trong mọi tình huống GVCN cần:
- GV là người lắng
nghe, định hướng
1.Hãy lắng nghe cảm xúc và nhu cầu quá trình điều
của học sinh.
chỉnh cảm xúc của
2.Tóm tắt những quan điểm của học học sinh.
sinh.
3.Bày tỏ cảm xúc và nhu cầu của mình. - HS thực hiện quá
4.Mời gọi cả lớp cùng suy nghĩ để tìm trình điều chỉnh
ra giải pháp.
cảm xúc theo sự
5.Viết tất cả các ý kiến ra – không đánh định hướng của
giá.
học sinh.
6


- HS biết cách điều 6.Cùng nhau quyết định xem sẽ dùng ý
chỉnh sự thể hiện kiến nào và sẽ lập kế hoạch thực hiện ý
cảm xúc một cách kiến đó ra sao.
phù hợp.

Phương pháp:

Bước 4: Mời gọi cả lớp tìm giải pháp
Cô muốn biết các em có cách gì để chúng ta thôi không ngắt lời nhau
và chê bai nhau nữa.
GV viết tất cả các ý kiến đó ra và không đánh giá

7


Những giải pháp dự kiến
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Đưa ra quy định “ không được ngắt lời ”.
Nếu sợ quên mất ý kiến của mình thì ghi ra giấy.
Ai ngắt lời bạn thì bị hạ hạnh kiểm trong tháng.
Đưa ra quy định “ không được gièm pha ”.
Mỗi người được trình bày ý kiến của mình trong 5 phút.
Cả lớp mỗi người một ý tưởng liệt kê những điều có thể nói thay cho
lời gièm pha và chê bai.

Bước 5: Cùng nhau quyết định xem chúng ta thích ý kiến (ý tưởng ) nào, lập
kế hoạch thực hiện nó ra sao?
Học sinh 1: ý kiến 1,2, 4,6 thì được còn 3 thì không nên.
Học sinh 2: Theo em ý kiến 4. 6 hay ta nên theo.
Học sinh 3: em thích ý kiến 6  chúng ta lấy biểu quyết và thực hiện ý kiến
6 đó là :

công việc hoặc một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung.
- Cá nhân học sinh biết chia sẻ trách nhiệm, cùng làm việc có hiệu quả
với các thành viên khác trong tổ nhóm của mình.

8


 Từ đó lợi ích của mỗi cá nhân và tập thể được đáp ứng giúp cá nhân
học sinh sống hài hoà với tập thể, tránh xung đột với người khác.
b.Quá trình thực hiện:
* Tình huống cụ thể
3.3.1 Khám phá: GVCN phổ biến kế hoạch của nhà trường yêu cầu các
lớp tổ chức dọn vệ sinh, bảo dưỡng cơ sở vật chất cuối năm để bàn giao cho
nhà trường trước kì nghỉ hè.
Nội dung công việc: làm sạch sàn nhà, hành lang, trần nhà, hệ thống
cửa kính, cửa chớp phía bắc, phía nam, lau chùi bàn ghế…
3.3.2 Kết nối: GV phân công công việc cho 4 tổ nhóm như sau:
Tổ 1: làm sạch trần nhà, sàn nhà và hành lang.
Tổ 2: làm sạch bàn ghế.
Tổ 3: làm sạch hệ thống cửa chớp, cửa kính phía bắc của phòng học.
Tổ 4: làm sạch hệ thống cửa chớp, cửa kính phía nam của phòng học.
Yêu cầu các tổ thảo luận theo yêu cầu:
+ Kế hoạch phân công nhiệm vụ cho các thành viên của tổ theo năng
lực.
+ Biện pháp để thực hiện nhiệm vụ được giao: chuẩn bị dụng cụ (xô,
chậu, chổi…), trình tự công việc…
Học sinh thảo luận và thống nhất cử đại diện nhóm trình bày kế hoạch
phân công nhiệm vụ và biện pháp thực hiện  Giáo viên chủ nhiệm điều
chỉnh và đi đến kết luận cụ thể như sau:
Tổ 1: làm sạch trần nhà, sàn nhà và hành lang

nhiệm
T.Anh,
Tùng, Xô đựng nước
Công.
Hương,
Mai, Khăn lau
Linh, Thuý
Trình
việc

tự

Công việc

Điểm

Lấy nước

Lau sạch mặt
bàn, ghế, chân
bàn, chân ghế…
công Bắt đầu làm sau khi tổ 1 quét xong nền nhà và hoàn
thành trước khi tổ 1 bắt đầu lau nhà.

Tổ 3: Làm sạch hệ thống cửa phía bắc của phòng học.
Người đảm
nhiệm
Huy, Lộc, Trung,
Đức, Cẩm Tú,
Duyên, Nhung..

nước.
Ngô Linh, Thuỳ, Nước phun kính, Lau cửa kính
Hạnh..
khăn sạch, báo.
Trình tự công Đánh bụi cửa chớp tổ 1 quét sạch sàn nhà  lau sạch
việc
cửa trước khi tổ 1 lau sàn nhà.
3.3.3 Thực hành
Sau khi điều chỉnh và duyệt kế hoạch, GVCN định thời gian phù hợp
để học sinh thực hiện nhiệm vụ. GVCN là người giám sát, hỗ trợ, nghiệm
thu, đánh giá và chấm điểm cho từng tổ để các em thấy được thành quả của
sự hợp tác và rút ra bài học cho bản thân.
10


3.3.4 Vận dụng
Khi nhà trường giao nhiệm vụ như chuẩn bị cho lễ chào cờ đầu tháng
hay lao động trực thi tốt nghiệp…sau khi phổ biến nhiệm vụ, GVCN để học
sinh tự lập kế hoạch thực hiện thông qua thảo luận  GVCN điều chỉnh cho
hợp lí và tổ chức cho các em thực hiện trong sự chủ động hợp tác giữa các
thành viên.
Với phương pháp tổ chức thảo luận nhóm, vấn đáp, kích thích sự sáng
tạo, hợp tác nhóm. Tôi đã tổ chức được những buổi lao động hiệu quả trong
không khí vui vẻ và kết quả là phòng học của lớp tôi chủ nhiệm đã được nhà
trường chấm đạt điểm 10 về vệ sinh môi trường và bảo quản cơ sở vật chất.
3.4.Kĩ năng tự tin khi thể hiện trước đám đông
a. Mục đích
- Tìm hiểu điểm mạnh ở những học sinh nhút nhát, ít nói, thiếu sự tự
tin  khuyến khích, tạo cơ hội để các em mạnh dạn, tự tin khi trình bày ý
kiến của mình trước tổ nhóm và tập thể.

từ đó tự tin thực hiện nó.
3.4.4. Vận dụng
Mỗi giờ sinh hoạt lớp, sau khi phổ biến kế hoạch mới của nhà trường
tôi thường yêu cầu các tổ trưởng điều hành tổ thảo luận nhiệm vụ của tổ mình
 trình bày kế hoạch và biện pháp thực hiện nhiệm vụ, người trình bày có
thể là tổ trưởng hoặc tổ viên nếu đó là ý tưởng của học sinh đó.
Dần dần thành thói quen, khi có ý kiến xây dựng cho kế hoạch của lớp
thực hiện nhiệm vụ với nhà trường là các em chủ động xin được trình bày
trước lớp và kêu gọi sự ủng hộ của cô giáo và các bạn.
Kết quả là phong trào học tập và nền nếp của lớp 12A8 đã tiến bộ rất
nhiều, cụ thể là kì thi khảo sát chất lượng cuối học kì 2 đã lên bốn bậc xếp
hạng, nền nếp đã trở về thứ hạng dẫn đầu của khối 12 và đặc biệt học sinh
của tôi đã tự tin, chững chạc hơn rất nhiều giúp các em có thể vươn xa hơn
trong con đường học tập và tu dưỡng đạo đức ở môi trường rộng lớn hơn sau
khi các em tốt nghiệp THPT.
3.5. Kĩ năng nhận thức tự đánh giá bản thân và đánh giá người khác.
a. Mục đích
- Học sinh hiểu rõ được giá trị của bản thân mình (đạo đức, thái độ,
năng lực học tập…) từ đó đặt mục tiêu cho tương lai và tìm biện pháp thực
hiện nó cho phù hợp.
- Học sinh có được kĩ năng đánh giá người khác(đạo đức, nhân cách,
học tập…) từ đó quyết định xem có hợp tác, chia sẻ hành động với người đó
hay không.
b. Quá trình thực hiện
* Tình huống cụ thể
3.5.1. Khám phá
Cuối mỗi tháng, học kì của năm học, GVCN thường yêu cầu học sinh
tự đánh giá bản thân mình về rèn luyện đạo đức, học tập. Các thành viên
trong tổ nhóm bình xét các thành viên trong tổ của mình.
3.5.2. Kết nối - thực hành

Tổ
bình xét

1
2
3
…
5.3. Vận dụng
Các tổ trưởng đọc công khai biên bản bình xét đánh giá của tổ mình
trước lớp  lấy ý kiến của những học sinh được đánh giá  thống nhất
chung về kết quả và vạch ra phương hướng phấn đấu.
4. Kết quả
Khi cùng với học sinh giải quyết các tình huống sư phạm phát sinh trong
công tác chủ nhiệm lớp như trên, tôi thấy các em ứng xử tích cực hơn trong
các mối quan hệ xã hội, các tình huống của cuộc sống. Các em đã kiểm soát
được cảm xúc của mình, ứng xử giao tiếp đúng mực, làm chủ được bản thân
để giải quyết các vấn đề học tập một cách hiệu quả. Kết thúc năm học tập thể
học sinh lớp 12A8 do tôi làm giáo viên chủ nhiệm đã có sự tiến bộ vượt bậc
và đạt danh hiệu lớp tiên tiến xuất sắc của trường THPT Đào Duy Từ năm
học 2017 - 2018.
III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

13


Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh đã và đang là hoạt động giáo dục
quan trọng trong các trường trung học phổ thông. Song nó mới chỉ được đề
cập đến nhiều ở dạng tích hợp, lồng ghép vào nội dung các bài học thuộc lĩnh
vực chuyên môn còn trong công tác chủ nhiệm lớp giáo viên tự mò mẫm tìm
phương pháp giáo dục và rút kinh nghiệm dần thậm chí có ít giáo viên viết