1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT NGUYỄN HOÀNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT QUA GIỜ
HỌC LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

I. Lý do chọn đề tài.
1. Lý do kh¸ch quan:
Trong những năm gần đây vấn đề kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống
đang là vấn đề “nóng” được giới nghiên cứu và xã hội quan tâm ,nhất là trước
tình trạng báo động về nhân cách,đạo đức ,lối sống của một bộ phận giới trẻ hiện
nay.Tuy nhiên giáo dục kỹ năng sống cần cả một quá trình giáo dục từ gia đình
đến nhà trường và cả xã hội. Trong đó có thể nói giáo dục kỹ năng sống trong
nhà trường theo chủ trương của Bộ giáo dục và đào tạo là một trong nhiều con
đường hình thành kỹ năng sống ở mỗi người, nhưng giáo dục kỹ năng sống theo
con đường giáo dục nhà trường sẽ đảm bảo vai trò chủ đạo của giáo dục và có
thể đem lại hiệu quả cao hơn nhờ tính khoa học và tính chuyên nghiệp của nó.
Thế nhưng tình hình chung ở các trường phổ thông hiện nay là phần lớn thời
gian dạy học đều dành hết cho các môn học chính khóa còn kỹ năng sống ít
được quan tâm, có chăng là đưa vào lồng ghép với các hoạt động khác như hoạt
động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp…và thường có tính hình thức, làm
chiếu lệ. Giáo dục cần phải hướng đến một chương trình toàn diện, dạy học là
dạy cả tri thức, kỹ năng và thái độ sống để học sinh có thể hội nhập , thích nghi
với thế giới.
Môn Ngữ văn là môn học có những khả năng đặc biệt trong giáo dục kỹ
năng sống cho học sinh, bởi đây là một môn khoa học xã hội và nhân văn, môn
học không chỉ cung cấp những trí thức về xã hội, văn hóa, lịch sử, đời sống nội
tâm của con người mà còn giúp học sinh có năng lực giao tiếp, nhận thức về xã
hội, con người, bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu xúc cảm thẩm mĩ và định
hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách. Từ khi thuật ngữ “kĩ năng
sống” và vấn đề giáo dục kỹ năng sống được đặt ra như một vấn đề cấp bách của
thời đại thì dạy học Ngữ văn được nhìn nhận một cách hệ thống hơn, người giáo
viên khi thiết kế bài học thường có ý thức hơn trong việc lồng ghép kỹ năng
sống vào trong môn học làm sao vừa đảm bảo kiến thức cơ bản vừa giáo dục
được kỹ năng sống cho học sinh. Đối với các tiết học đọc- hiểu văn bản vì thời


Giáo dục kỹ năng sống qua các bài văn nghị luận xã hội là một phương
pháp giáo dục theo kiểu “mưa dầm thấm lâu” hy vọng với sự định hướng của
giáo viên, tâm huyết và lương tâm nghề nghiệp của thầy, cô giáo sẽ góp phần
4
vào việc hoàn thiện nhân cách của học sinh, để các em trở thành những con
người năng động, có hành vi ứng xử một cách đúng mực, có văn hóa, chấp hành
luật pháp và có thể thích ứng nhanh với các yêu cầu, đòi hỏi và hoàn cảnh trong
cuộc sống. Theo đúng nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục được Đảng xác định:
“Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con
người và thế hệ thiết tha, gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, có đạo
đức trong sáng, có ý chí kiên cường, xây dựng và bảo vệ tổ quốc; công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc và
con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân,
làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng
thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính kỷ luật và có sức khỏe, là
những người kế thừa xây dựng CNXH vừa “hồng” vừa “chuyên” như lời căn
dặn của Bác Hồ.”
Với mong muốn góp một ý kiến nhỏ vào giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh, giúp các em tự tin, đối phó với yêu cầu của cuộc sống hiện đại tôi chọn đề
tài: “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT qua giờ học làm văn nghị luận
xã hội”.
II. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài.
1. Mục đích:
- Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào các tiết làm văn để
hình thành kỹ năng sống cho học sinh.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Tổ chức, hướng dẫn học sinh hình thành một số kỹ năng sống cần thiết.

tra đánh giá, thi cử… Bởi vậy giờ học thường mang tính hàn lâm, giáo viên
thường hướng dẫn học sinh tìm hiểu những giá trị của tác phẩm văn chương, khi
kiểm tra đánh giá học sinh thường tái hiện lại những gì mà thầy cô đã trình bày.
Cùng với sự có mặt tràn lan của những tài liệu tham khảo, bài văn mẫu, học sinh
không có cơ hội hoặc không tự tin xen vào đó những suy nghĩ độc lập của mình
cho nên nói “văn là người” nhưng thực ra trong suốt thời gian dài học sinh
thường vay mượn suy nghĩ của người khác, thiếu tư duy độc lập và sáng tạo.
Bản thân người giáo viên khi dạy những văn bản văn học cũng muốn phá cách,
giáo dục kỹ năng sống cho học sinh theo kiểu người Mỹ dạy học bài “Cô bé lọ
lem” (Nguồn Internet) nhưng lại sợ “lệch chuẩn” và khi kiểm tra đánh giá học
sinh sẽ không có kiến thức để làm bài. Thế nên giáo dục kỹ năng sống qua giờ
đọc- hiểu văn bản chỉ mang tính hình thức.
Từ khi thay sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy- học, đổi mới
phương pháp kiểm tra đánh giá, mảng văn nghị luận xã hội thường được xem là
hay, thường thu hút sự quan tâm, chú ý, hứng thú của học sinh, giờ luyện tập
hay khi kiểm tra đánh giá có đề văn nghị luận xã hội bao giờ cũng kích thích
được tư duy sáng tạo, tính tích cực, chủ động của học sinh . Được sự khuyến
khích của giáo viên, những ý kiến của các em được lắng nghe, được tôn trọng,
được tán dương… điều đó khiến các em phấn khởi, tự tin và sẽ tự giác, tích cực
trình bày những suy nghĩ cá nhân .“Mưa dầm thấm lâu”, qua một thời gian khi
7
các em đã quen với cách học như vậy thì sẽ có niềm say mê hứng thú đối với
môn học và tự hình thành các kỹ năng: Kỹ năng trình bày một vấn đề và các kỹ
năng sống.
Bởi vậy trong quá trình dạy học môn Ngữ văn, đặc biệt các giờ làm văn
nghị luận xã hội, để giờ học không còn mang tính khuôn mẫu, sơ cứng, tôi luôn
cố gắng xây dựng giờ học có ý nghĩa tích cực, để rồi sau mỗi giờ học các em

người khác gồm các kỹ năng xã hội như giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định ,
làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông. Học để làm gồm các kỹ năng thực
hiện công việc và các nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm bảo trách
nhiệm…
Nói tóm lại kỹ năng sống bao gồm một loạt các kỹ năng cụ thể, cần thiết
cho cuộc sống hàng ngày của con người. Bản chất của kỹ năng sống là kỹ năng
tự quản lý bản thân và kĩ năng cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học
tập và làm việc hiệu quả. Nói cách khác kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản
thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác, với xã hội,
khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống.
3Giải pháp tổ chức và thực hiện
Có rất nhiều kỹ năng sống và chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau
không thể tách rời. Bởi thế trong một tiết học khi giáo viên nêu vấn đề hướng
đến hình thành cho học sinh một kỹ năng nào đó thì đồng thời qua quá trình tiếp
nhận, học sinh sẽ tự hình thành cho mình những kỹ năng khác.
Ví dụ: Khi học bài “Thao tác lập luận phân tích”, Giáo viên nêu vấn đề
“tư ti và tự phụ là hai thái độ trái ngược nhau nhưng đều ảnh hưởng không tốt
đến kết quả học tập và công tác. Anh chị hãy phân tích hai căn bệnh trên”.
Học sinh sẽ phân tích những biểu hiện cũng như tác hại của lối sống tự ti
và tự phụ, lấy ví dụ chứng minh, sau đó các em sẽ đề xuất những thái độ sống
hợp lý có thể giúp hoàn thiện nhân cách và thành công trong cuộc sống.
Sau khi cho học sinh tự do phát biểu, bình luận về hai thái độ sống nói
trên, tự rút ra bài học nhận thức, hành động, giờ học đó giáo viên đã hình thành
được cho học sinh kỹ năng sống:
- Kỹ năng nhận thức,kĩ năng xác định giá trị bản thân: Là khả năng hiểu
những giá trị của bản thân mình: Khả năng, sở trường, sở thích, điểm yếu… để
từ đó có những ứng xử phù hợp, hiệu quả với người khác, cảm thông với mọi

sơ xẩy có thể hủy hoại cả tương lai của các em. Đối với vấn đề này, giáo dục tư 10
tưởng chưa đủ mà người giáo viên cần giáo dục cả hành vi,lối sống.Để làm được
điều đó biện pháp tốt nhất là tạo dư luận xã hội: Tức là tạo sức mạnh của dư
luận tập thể tác động đối với cá nhân. Để tạo được những dư luận lành mạnh
người giáo viên cần lôi cuốn học sinh tham gia vào những cuộc thảo luận tập thể
về các hiện tượng tiêu biểu trong đời sống của lớp,của trường…hướng dẫn các
em đánh giá đúng các sự kiện đó, cùng có thái độ phê phán cái xấu… là tập thể
đã hình thành được dư luận lành mạnh. Ở lứa tuổi này các em rất sợ bị cô lập, bị
tẩy chay nên nếu tạo được một môi trường học tập lành mạnh thì sẽ có ảnh
hưởng tốt đến nhân cách của mỗi con người cụ thể.
Ví dụ dạy bài “Nghị luận về một hiện tượng đời sống” giáo viên cho học
sinh thảo luận về một đề tài nào đó: tình yêu học trò, bạo lực học đường, biến
đổi khí hậu và hành động của chúng ta, Internet, Facebook… Đây là những vấn
đề xảy ra hàng ngày nên các em sẽ rất hứng thú và thảo luận sôi nổi. Chỉ cần
một câu hỏi “nên hay không nên yêu ở tuổi học trò ?” sẽ nhận được rất nhiều ý
kiến trái ngược nhau. Có những ý kiến rất thật kiểu như “Tình yêu ở tuổi học trò
sẽ ảnh hưởng nhiều đến học tập nhưng khi gặp một người bạn khác giới mà
mình thích, không thể không nghĩ đến họ rồi nhớ thương, yêu lúc nào không
hay. Khi đã yêu rồi thì chuyện học chỉ còn là thứ yếu thôi ạ.” Hoặc “ tất cả các
bạn có người yêu, mình không có thì “quê” lắm ”….Người giáo viên cần lắng
nghe và phân tích định hướng để học sinh có những hiểu biết về bản thân mình,
những biến đổi tâm sinh lý, cách ứng xử có văn hóa trong tình yêu và đồng ý với
những ứng xử tích cực của học sinh, cùng tập thể phê phán những lối ứng xử
chưa hợp lý, phản cảm…
Ngoài ra việc chấm, trả bài cho học sinh cũng rất quan trọng, nhiều giáo
viên chỉ chú trọng dạy văn bản, dạy lý thuyết, khi chấm bài thì qua loa, không
phê hoặc có những lời phê lạnh lùng, vô cảm, bỏ qua giờ trả bài. Trong khi đó

-Có ý thức và thái độ đúng đắn trước các hiện tượng đời sống.
B. phương pháp giảng dạy.
- Vấn đáp- diễn giảng- thực hành
C. Phương tiện thực hiện.
- Giáo viên: Thiết kế bài học, chuẩn kiến thức kỹ năng, tài liệu tham
khảo,máy chiếu project…
- Học sinh: Sách giáo khoa, vở, bài soạn.
D. Tiến trình dạy học.
1. Kiểm tra bài cũ.
2. Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
Hoạt động 1: Tìm hiểu về cách làm
bài văn nghị luận về một tư tưởng
đạo lý.
Giáo viên cho học sinh đọc tư liệu
tham khảo SGK trang 69.
?Đề bài yêu cầu nghị luận về hiện
tượng gì?Có mấy luận điểm?

?Bài viết sử dụng những dẫn chứng
I.Cách làm bài nghị luận về một hiện
tượng đời sống.
1. Tìm hiểu đề và lập dàn ý:
a.Tìm hiểu đề:
-Hiện tượng được nêu trong bài:Chia
chiếc bánh thời gian của các bạn trẻ
hôm nay.

?Qua ví dụ trên em hãy rút ra cách làm
bài văn nghị luận về một hiện tượng
đời sống?
Học sinh trả lời,Giáo viên chốt lại bằng
slide. có ý nghĩa của thanh niên hiện nay như
Nguyễn Hữu Ân…
+Đưa ra một số việc làm
đán phê phán của thanh niên học
sinh…
b.Lập dàn ý:
Mở bài:Nêu hiện tượng cấn bàn luận:
Thân bài:
-Nguyễn Hữu Ân đã dành hết thời gian
của mình cho những người bị bệnh ung
thư giai đoạn cuối.
-Phân tích:Đây là hiện tượng có ý
nghĩa giáo dục rất lớn đối với thanh
niên học sinh hiện nay.
-Bình luận :+Biểu dương việc làm của
Nguyễn Hữu Ân.
+Phê phán một vài hiện
tượng tiêu cực trong lối sống lãng phí
thời gian vào những trò vô bổ của một
bộ phận thanh niên, học sinh.
Kết bài:Bày tỏ suy nghĩ riêng của
người viết đối với hiện tượng trên.
2.Cách làm bài nghị luận về một hiện
nguyên nhân và bày tỏ thái độ ,ý kiến
của người viết.
-Ngoài việc vận dụng các thao tác lập
luận phân tích ,so sánh,bác bỏ,bình
luận …người viết cần diễn đạt giản
dị,ngắn gọn,trong sáng…

III.Luyện tập:
Đề bài: Facebook và giới trẻ ngày nay?
Mở bài:
- Hiện tượng sử dụng Facebook của
giới trẻ ngày nay.
Thân bài:
1.Giải thích:Facebook là một trang
mạng xã hội chứa đựng những thông
tin cá nhân,giúp kết nối bạn bè,chia sẻ
thông tin…
2.Phân tích:
-Ưu điểm: với tuổi trẻ Facebook không
còn là chốn riêng tư mà trở thành một
không gian mở rất thú vị, nơi để họ
quan tâm chia sẻ, động viên và khích lệ

mình, có thái độ cương quyết đối với
cái xấu, cái tiêu cực…

+Là “Kẻ cắp thời gian” suốt ngày vùi
đầu vào Facebook , sao nhãng học tập,
sức khỏe suy giảm, ảnh hưởng chất
lượng học tập…
-Nguyên nhân:+Do thói quen kiểu hùa
vào đám đông của giới trẻ- chưa nhận
thức đúng.
+Gia đình (người lớn) thiếu sự quan
tâm định hướng đối với nhận thức, suy
nghĩ và cảm xúc cho giới trẻ.
3.Bài học nhận thức và hành động:
-Nhận thức và phát huy những ưu điểm
của Facebook .
- Sử dụng hợp lý, có hiệu quả không
ảnh hưởng đến học tập.
- Có thái độ (phản ứng) đối với những
Facebook không lành mạnh.
Kết luận:
-Giới trẻ cần sử dụng facebook một
cách hữu ích.
3. Bài tập về nhà:-Cách làm bài văn nghị luận về một hiện tượng đời sống.
-Hoàn thành đề bài trên.
sinh trong quá trình học,hướng học sinh đến với lối sống đẹp,hình thành thói
quen tư duy độc lập…để các em có thể trở thành những con người năng động ,tự
tin,có khả năng ứng phó với những tình huống xảy ra trong cuộc sống,làm chủ
bản thân,trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước,sẵn sàng hội nhập với
thế giới.
17
C KẾT LUẬN
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cần phải có sự nhập cuộc của cả xã
hội.Trong nhà trường vấn đề giáo dục kĩ năng sống đòi hỏi phải có hệ thống,tiến
hành đồng bộ ở các môn học và bản thân các thầy giáo, cô giáo phải là một tấm
gương sáng về đạo đức, tinh thần tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao chuyên môn,
nghiệp vụ. Nhà trường cần xây dựng được môi trường học tập “thân thiện” mà ở
đó học sinh có thể phát huy được tính tích cực, chủ động trong học tập, để chiếm
lĩnh tri thức và học hình thành các kỹ năng ứng phó với cuộc sống.
Riêng đối với môn ngữ văn để khơi gợi được niềm say mê,tình yêu đối với
môn học giáo viên dạy -học ngữ văn cần phải linh hoạt,đưa văn chương đến gần
với cuộc sống hơn để học sinh nhận thấy rằng văn chương thực sự có ích cho
cuộc sống.
Trên đây là một vài sáng kiến của tôi đã áp dụng vào thực tế dạy học trong
thời gian qua.Rất mong được trao đổi và góp ý của các thầy ,cô giáo để sáng
kiến trên được hoàn thiện hơn và có thể ứng dụng hiệu quả hơn trong dạy học
môn ngữ văn.
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị
Thanh Hóa, ngày 5 tháng 5 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết,không sao chép nội dung của người
khác.