ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐẶNG THU HOÀI

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ HẠ LONG,
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐẶNG THU HOÀI

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ HẠ LONG,
TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. TRẦN ĐÌNH TUẤN

THÁI NGUYÊN - 2018

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến những người thân trong gia đình, bạn bè và
đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa
học. Nếu không có những sự giúp đỡ này thì chỉ với sự cố gắng của bản thân tôi sẽ
không thể thu được những kết quả như mong đợi.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày tháng 6 năm 2018
Tác giả luận văn

Đặng Thu Hoài


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG........................................................................................vii
DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................... viii
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu........................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................................ 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 2
4. Những đóng góp của luận văn ................................................................................ 3
5. Kết cấu của luận văn ............................................................................................... 3
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU
BẢO HIỂM XÃ HỘI ................................................................................................ 4
1.1. Cơ sở lý luận về bảo hiểm xã hội và quản lý thu bảo hiểm xã hội ...................... 4
1.1.1. Khái niệm về BHXH ......................................................................................... 4
1.1.2. Bản chất của bảo hiểm xã hội ........................................................................... 5

3.2.2. Khó khăn ......................................................................................................... 41
3.3. Thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH Thành phố
Hạ Long, giai đoạn 2015 - 2017................................................................................ 42
3.3.1. Thực trạng công tác quản lý đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ................. 42
3.2.2. Quản lý mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH ........................................... 48
3.2.3. Quản lý về mức đóng và phương thức thu bảo hiểm xã hội tại BHXH
thành phố Hạ Long ................................................................................................... 51
3.2.4. Quản lý quy trình thu BHXH ........................................................................ 56
3.2.5. Thanh tra, kiểm tra về công tác thu BHXH .................................................... 60
3.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới kết quả công tác quản lý thu BHXH tại BHXH
Thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh ................................................................... 65
3.3.1. Nhận thức, ý thức, tâm lý, thói quen của người lao động và người sử
dụng lao động ............................................................................................................ 65
3.3.2. Tốc độ tăng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người .................................... 67
3.3.3. Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý của các cấp chính quyền, đoàn thể
(công đoàn) với việc DN chấp hành Luật BHXH ..................................................... 69


v
3.3.4. Các nhân tố khác ............................................................................................. 70
3.4. Đánh giá về công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội ở Bảo hiểm xã hội
Thành phố Hạ Long ................................................................................................. 72
3.4.1. Một số kết đạt được ......................................................................................... 72
3.4.2. Những hạn chế ................................................................................................ 74
3.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế .................................................................... 74
Chương 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU
BHXH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH .... 76
4.1. Phương hướng, mục tiêu tăng cường công tác quản lý thu trên địa bàn
Thành phố Hạ Long , tỉnh Quảng Ninh .................................................................. 76
4.1.1 Phương hướng tăng cường công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn

:

Bảo hiểm xã hội

BHYT

:

Bảo hiểm y tế

BNN

:

Bệnh nghề nghiệp

CP

:

Cổ phần

HĐLĐ

:

Hợp đồng lao động

LĐ


:

Tai nạn lao động

UBND

:

Ủy ban nhân dân

XNK

:

Xuất nhập khẩu


vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Các mức đóng góp cơ bản qua từng thời kỳ ............................................. 16
Bảng 1.2: Mức đóng góp theo nhóm đối tượng ........................................................ 17
Bảng 1.3: Tỷ lệ đóng góp vào quỹ BHXH của người lao động và người sử
dụng lao động .......................................................................................... 18
Bảng 1.4: Mức đóng của người lao động và người sử dụng lao động trong các
quỹ thành phần ......................................................................................... 18
Bảng 3.1: Kế hoạch thực hiện thu BHXH của BHXH TP Hạ Long từ năm
2015-2017 ................................................................................................ 45
Bảng 3.2: Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc giai đoạn 2015 - 2017.................... 46
Bảng 3.3: Tình hình quỹ lương trích nộp BHXH ở Thành phố Hạ Long ................. 48
Bảng 3.4. Tổng hợp mức tiền lương đóng BHXH giai đoạn 2015 - 2017 ................ 50

cứu, tìm hiểu và xây dựng cơ sở lý luận nhằm đổi mới, hoàn thiện chính sách
BHXH cho phù hợp với tình hình mới là yêu cầu cấp thiết khách quan. Quản lý thu
BHXH là một nội dung quan trọng trong trong quá trình thực thi chính sách BHXH,
có thể nói đây là xương sống của ngành BHXH. Vì vậy, công tác quản lý thu
BHXH tốt, đặc biệt là BHXH bắt buộc là cơ sở để đảm bảo cho toàn bộ hệ thống
BHXH tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, trong thực tế công tác thu không phải là
không có những hạn chế, bất cập. Do sự thiếu hiểu biết về pháp luật cũng như là ý
thức của nhiều doanh nghiệp chưa cao cùng với cơ chế quản lý nhà nước còn mỏng,
tính dăn đe thấp nên vẫn còn rất nhiều doanh nghiệp chưa tham gia, hoặc tham gia
không đầy đủ cho người lao động. Nhiều doanh nghiệp tham gia mang tính đối phó
với tổ chức BHXH. Nhận thức của người lao động còn hạn chế về Luật Bảo hiểm
xã hội, vì vậy quyền lợi và chế độ khi tham gia BHXH họ cũng không quan tâm, mà
chỉ quan tâm đến hàng tháng thu nhập trước mắt mà không quan tâm đến việc
quyền lợi được hưởng khi tham gia BHXH cũng như có thu nhập ổn định khi không
còn khả năng lao động, vô hình chung họ đã tiếp tay cho doanh nghiệp làm sai Luật
BHXH. Khi đó chính người lao động bị mất quyền lợi, phần trách nhiệm của doanh
nghiệp phải trích nộp BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động bị các doanh
nghiệp chiếm đoạt.
Tính đến hết năm 2017, cả nước có trên 60 triệu người tham gia BHXH,
BHYT, trong đó số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mới chiếm khoảng 20% lực
lượng lao động; số đối tượng tham gia BHYT mới đạt khoảng 70% dân số cả nước.


2
Số lao động còn lại chưa tham gia BHXH tập trung chủ yếu ở khu vực ngoài nhà
nước như: Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, tổ hợp tác, người buôn bán nhỏ…
trốn tránh không tham gia BHXH cho người lao động hoặc còn cố tình tìm mọi cách
trốn đóng BHXH mặt khác nợ đọng BHXH thời gian dài, thậm chí có những đơn vị
sử dụng lao động lạm dụng quỹ BHXH, lạm dụng tiền đóng BHXH của người lao
động để làm vốn sản xuất kinh doanh… Do đó, đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc