SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT ĐẶNG THAI MAI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỊNH HƯỚNG HỌC TÍCH CỰC VĂN BẢN
TRUYỆN NGẮN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA
NGUYỄN MINH CHÂU BẰNG CÁCH HƯỚNG DẪN
HỌC SINH CHUẨN BỊ BÀI Ở NHÀ

Người thực hiện : Mai Thị Hiền
Chức vụ :

Giáo viên

SKKN thuộc môn : Ngữ văn

THANH HOÁ, NĂM 2018


Stt
1
1.1
1.2
1.3
1.4
2
2.1
2.2
2.3

Kết luận
Kiến nghị

2

Trang
1
1
1
2
2
3
3
4
4
5
6
13
13
15
16
16
17
17
18


1. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Những năm gần đây, Bộ giáo dục và đào tạo ngày càng chú trọng nhiều hơn

mới dạy các em học. Để yêu và thích thì các em phải đọc tác phẩm, trước hết đọc
để biết, đọc để có kiến thức và sau cùng là đọc để hình thành nên kĩ năng sống. Ở
bất kì một tác phẩm văn học nào ta đều tiếp cân với ba cấp độ như thế này.
Trong đề tài SKKN này, tôi đã nghiên cứu đưa ra cho học sinh khi các em
đọc một tác phẩm phải phân chia theo ba cấp độ dể các em có cái nhìn tổng quát
và học tốt bài trên lớp khi đã có định hướng sẵn ở nhà.
1.3. Đối tượng nhiên cứu
Trong quá trình giảng dạy từ chương trình lớp 10, 11, 12 có rất nhiều tác
phẩm thuộc thể loại truyện ngắn, nhưng trong đề tài này tôi đặc biệt chú trọng
1


chương trình lớp 12 và tôi lấy tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn
Minh Châu là một minh chứng cho việc đã có sự trải nghiệm về đề tài.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Dựa trên tương quan về mặt thể loại tôi đã đưa ra phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thể nghiệm
- Phương pháp phân tích
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp tổng hợp.

2


2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận
Trong vấn đề giáo dục nói chung và việc tự học nói riêng có một vai trò hết
sức quan trọng. Tự học giúp người học hiểu sâu, mở rộng và củng cố và ghi nhớ
bài học một cách vững chắc nhờ vào khả năng tự phân tích, tổng hợp tài liệu. Từ
đó có khả năng vận dụng tri thức đã học vào giải quyét những nhiệm vụ học tập

bây giờ. Bởi vì để chuẩn bị bài, đọc bài ở nhà là khó xảy ra nếu như các em
không được các thầy cô giáo yêu cầu trực tiếp. Các em chỉ chuẩn bị nhà mang
tính đối phó, chép cho đủ. Học sinh không ý thức được rằng khi đọc một tác
phẩm văn học trước khi tìm hiểu có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Yêu cầu đầu
tiên với các em học sinh khi đọc tác phẩm văn học là phải nắm được kiến thức
hàn lâm cơ bản nhất và sau đó mới đi vào những nội dung cơ bản chi tiết hàm
3


ẩn vốn có của nó, bước cuối cùng của nó các em phải đọc tác phẩm hình thành
kĩ năng sống cho chính bản thân. Và đặc biệt là trong một văn bản truyện ngắn
việc tự học, tự đọc, tự tìm hiểu trước là khó với thời đại công nghệ thông tin như
hiện nay.
2.2. Thực trạng nghiên cứu vấn đề
Trong thực tế giảng dạy chương trình Ngữ văn nói chung, chương trình
Ngữ văn 12 nói riêng , chúng tôi luôn nhận thức được việc chuẩn bị bài dựa vào
sách giáo khoa là yêu cầu thiết yếu nhất nhưng cả giáo viên và học sinh đều gặp
một số khó khăn sau:
1. Đối với giáo viên
- Ở một số bài, do phân phối thời gian chưa hợp lí nên phần củng cố và dặn dò
còn qua loa đại khái.
- Hoặc có hướng dẫn cho học sinh nhưng còn sơ sài ví dụ như: học theo câu hỏi
sách giáo khoa, xem bài tiếp theo …
- Việc hướng dẫn học sinh soạn bài mới, tài liệu ở nhà chưa cụ thể, chưa định
hướng được cho các em phần nào là quan trọng, phần nào cần sơ lược.
2. Đối với học sinh
Học sinh về nhà có sử dụng soạn bài nhưng không hiệu quả, không biết chổ
nào là quan trọng. Vì vậy các em khó nắm bắt kiến thức một cách cụ thể, có
trình tự, do đó gây cho các em cảm giác lười, không tự tìm tòi kiến thức mới,
không học bài cũ, luôn ỷ lại và chờ đợi vào bài giảng của giáo viên để chép. Ở

Trong năm học 2017 – 2018, tôi được phân công dạy hai lớp: 12A2, 12A5 tôi đã
khảo sát học sinh như sau:
Lớp/ sĩ số
Đã đọc bài ở nhà
Chưa đọc bài ở nhà
Đã soạn bài
12A2/ 37
2/ 37
35/37
36/37
12A5/ 35
3/ 35
32/35
33/35
Từ kết quả khảo sát trên, tôi đã có cách đổi mới trong quá trình dạy học, tìm
ra biện pháp khắc bằng cách định hướng các em chuẩn bị bài ở nhà theo hệ
thống đã cho sẵn tạo sự hứng thú và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
của học sinh, lĩnh hội được tác phẩm văn học rất gần vời hoàn cảnh sống của các
em nêu cao tinh thần tự học.
2.3. Giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1 Hình thành kỹ năng đọc, trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa
Tri thức được đưa vào sách giáo khoa có tính tinh giản, cô đọng, súc tích
phong phú. Để giúp học sinh có phương pháp tự học, tự nghiên cứu, giáo viên
cần có những định hướng cho học sinh trong các hoạt động tiếp xúc với sách
giáo khoa, tập trung các em biết gia công tìm tòi, sáng tạo trong quá trình lĩnh
hội tri thức.
Khi đọc sách giáo khoa, học sinh cần thực hiện các công việc sau: Đọc âm
vang và cả đọc thầm để tưởng tượng; đọc và ghi lại những cảm nhận, những ấn
tượng ban đầu về tác phẩm; đọc để tìm nội dung chính, xác định những kiến
thức cơ bản trọng tâm.

Câu 2: Tại sao người đàn ông trong tác phẩm lại đánh vợ một cách vô cớ như
vậy ?
Câu 3: Với những trận đòn roi “ năm ngày một trận nặng, ba ngày một trận
nhẹ” nhưng người đàn bà dứt khoát không bỏ chồng?
Câu 4: Phùng và Đẩu rút ra được bài học gì về câu chuyện người đàn bà hàng
chài?
2.3.2 Hình thành kỹ năng lập sơ đồ tư duy, dàn ý khái quát bài học
Từ những hiểu biết của bản thân, học sinh tự lập thành sơ đồ tư duy, thành
dàn ý theo suy nghĩ của mình. Ghi chép tóm tắt những gì và như thế nào là phụ
thuộc vào hiểu biết và kinh nghiệm của từng người.
Một số cách ghi tóm tắt học sinh có thể dùng trong khi học môn Ngữ văn như:
Trình bày dưới dạng dàn bài; trình bày dưới dạng bảng biểu; trình bày dưới dạng
sơ đồ tư duy.
Với truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh Châu), tôi đã
định hướng và yêu cầu học sinh lập một số sơ đồ tư duy sau:

6


Sơ đồ 1: Phát hiện 1: Bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp

Sơ đồ 2: Phát hiện 2: Bức tranh cuộc sống

7


Sơ đồ 3: Hình tượng người đàn bà hàng chài
Với những gợi ý trên, tôi đã thu được rất nhiều ý kiến. Chẳng hạn, một số
sơ đồ tư duy sau:


Tuy nhiên, điều quan trọng khi thực hiện điều này, giáo viên phải nắm sát đối
tượng để khuyến khích, động viên một cách kịp thời, chân thành kể cả học sinh
làm tốt và học sinh chưa làm tốt
2.3.4. Hình thành kĩ năng sống qua tác phẩm
Để góp phần giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua việc đọc tác phẩm và
chuẩn bị bài ở nhà thể hiện cách ứng xử có văn hóa trong các tình huống đa
dạng của cuộc sống, mặt khác kỹ năng sống qua việc đối thoại vơí người đọc để
đọc được vận hành tốt hơn.
Tôi yêu cầu học sinh ở nhà chuẩn bị một số vấn đề sau:
1. Khuyến khích học sinh có năng khiếu hội họa vẽ hai phát hiện của nghệ sĩ
nhiếp ảnh Phùng, cơ hội phát hiện và phát triển tài năng của học sinh.
Với yêu cầu này, chúng tôi nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của các em,
đó là những bức tranh được phác họa theo trí tưởng tượng của các em. Mặc dù
không được đẹp nhưng rõ ràng các em đã bắt đầu nắm bắt được nội dung của
văn bản.

9


Hình ảnh chiếc thuyền lưới vó bồng bềnh trên mặt biển mù sương

Cảnh bạo hành gia đình
2. Qua đọc tác phẩm học sinh thấy được ý thức trách nhiệm của nhà văn đối với
đời sống hiện thực và trăn trở trước vấn đề nóng bỏng của hiện thực cuộc sống.
3. Em rút ra được kĩ năng sống gì thông qua tình huống truyện.
4. Điểm nhìn trần thuật và nghệ thuật trong câu chuyện giúp em điều gì về
nhìn nhận cuộc sống và nghệ thuật.
5. Khi đọc một tác phẩm văn học em cần phải nắm bắt được gì?
2.3.5. Sưu tầm, khai thác nguồn tài liệu học tập
Ngoài sách giáo khoa, tài liệu học tập cho môn Ngữ văn vô cùng phong phú.

- Vào hôm có tiết, có bài giáo viên trả cho học sinh để trực tiếp ứng dụng
bài học trực tiếp.
- Cho điểm, khen, chê, phê bình.
2. 4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
* Đối với giáo viên:
- Tiết kiệm được thời gian khi lên lớp, phát huy được cách học hợp tác, vấn
đề trọng tâm của bài được mổ xẻ một cách sâu sắc hơn.
- Nắm sát, đúng với từng đối tượng, phát hiện kịp thời học sinh chăm chỉ
hoặc chây lười, để khuyến khích, động viên kịp thời.
- Giáo viên tạo cho mình tính sáng tạo và chủ động trong việc truyền đạt kiến
thức.
* Đối với học sinh:
- Tích cực đọc tác phẩm, sưu tầm nghiên cứu, tham khảo tài liệu.
- Việc đọc bài và chuẩn bị bài ở nhà là rất tốt sẽ giúp cho các em học sinh có
thêm kiến thức, bồi dưỡng niềm say mê đọc sách, rèn luyện tác phong nghiên
cứu khoa học cho học sinh đứng trước một vấn đề cần giải quyết.
- Thêm yêu môn, thực sự yêu thích văn học đã một phần nào đó giải quyết
được tình trạng ngại học văn của học sinh hiện nay.

3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
1.1. Ý nghĩa của đề tài với công tác

11


Xã hội càng phát triển đòi hỏi con người phải năng động sáng tạo và có khả
năng giải quyết những tình huống có vấn đề cuộc sống đặt ra. Môn Ngữ văn
trong nhà trường là một trong những môn có khả năng giúp học sinh hình thành
rèn luyện và phát triển năng lực tư duy, khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề.

dẫn học sinh làm bài ở nhà đặc biệt với học sinh nông thôn sẽ gặp nhiều khó
khăn, sẽ không đáp ứng được nhu cầu nên giáo viên phải hướng dẫn tìm hiểu,
giúp đỡ kịp thời.
Ba là: Giáo viên phải dành nhiều thời gian hướng dẫn cho học sinh tự học và
tạo cơ hội cho học sinh thể hiện kết quả tự học của mình. Bên cạnh đó cần phải
có sự khen chê kịp thời, kích động tinh thần học tập của học sinh đối với học
sinh chây lười.
2. Kiến nghị
- Đối với giáo viên chủ nhiệm:
Cần có sự phối hợp với giáo viên bộ môn trong việc giáo dục ý thức học
sinh học bài ở nhà, kiểm tra, nhắc nhở kịp thời.
Trong tiết sinh hoạt – tổng kết tuần cần phải quan tâm đến việc tự học của
học sinh, nhất là học sinh trung bình, yếu, kém.
- Đối với tổ bộ môn:
Cần tổ chức chuyên đề về ý thức tự học của học sinh, nhất là học sinh học
yếu, kém, tạo điều kiện cho các em chuẩn bị bài tốt hơn.

12


Cần tổ chức, tổng kết rút kinh nghiệm các hình thức giúp học sinh học tập ở
nhà, phổ biến giáo viên vận dụng.
- Đối với nhà trường:
Nên tạo điều kiện về cơ sở vật chất, bố trí mỗi phòng học một máy chiếu để
giáo viên và học sinh có điều kiện thực hiện tốt tiết học và sử dụng kết quả học
của bài ở nhà của học sinh tốt hơn.
Tăng cường đầu sách tham khảo cho học sinh tại thư viện trường để học sinh
có thể tự đọc và khai thác văn bản văn học.
XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ


14