ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ PHÚC HẬU

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH
KHI DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC
MÔI TRƯỜNG” - VẬT LÝ 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ PHÚC HẬU

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH
KHI DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC
MÔI TRƯỜNG” - VẬT LÝ 11
Ngành: Lý luận và phương pháp giảng dạy bộ môn Vật lý
Mã số: 8 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Tô Văn Bình

THÁI NGUYÊN - 2018


thiếu sót. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy
cô giáo, các nhà khoa học, cùng bạn bè và đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 10 tháng 6 năm 2018
Tác giả luận văn

Hà Phúc Hậu

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii

DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................iv
DANH MỤC CÁC HÌNH ...................................................................................... v
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1

1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu................................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 4
6. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 5
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 5
8. Đóng góp của đề tài ......................................................................................... 6
9. Bố cục của luận văn .........................................................................................
6

trường phổ thông ..................................................................................... 21
1.3.6 Các bước tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học vật lý ở trường
phổ thông ................................................................................................. 26
1.4 Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm môn vật lý ở một số trường
THPT trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.............................. 30
1.4.1 Mục đích điều tra ...................................................................................... 30
1.4.2 Đối tượng điều tra..................................................................................... 30
1.4.3 Phương pháp điều tra ................................................................................ 31
1.4.4 Kết quả điều tra......................................................................................... 31
1.5 Kết luận chương 1........................................................................................ 35
Chương 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM KHI DẠY HỌC
CHƯƠNG DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG - VẬT LÝ 11 ............

37
2.1 Mục tiêu kiến thức kĩ năng của chương “Dòng điện trong các môi trường” ....
37
2.1.1 Vị trí vai trò của chương “Dòng điện trong các môi trường” .................. 37
2.1.2 Yêu cầu về chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt ............................................ 38
2.2 Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh chương “Dòng điện trong
các môi trường” - Vật lý 11..................................................................... 39
2.2.1. Bước 1: Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm ...................... 39
2.2.2. Bước 2: Đặt tên cho hoạt động ................................................................ 40
2.2.3. Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động .............................................. 40
2.2.4. Bước 4: Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức
của hoạt động........................................................................................... 42
2.2.5. Bước 5: Lập kế hoạch .............................................................................. 45
2.2.6 Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy .................................... 56
2.2.7. Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động ..... 60

iv

Bảng 1.3: Mức độ thường xuyên được học các giờ ngoại khóa vật lý (Vật
lý vui, trò chơi vật lý, tham quan dã ngoại….) ............................... 33
Bảng 1.4: Mức độ yêu thích của học sinh khi được học những giờ học
ngoại khóa vật lý, những bài học có thí nghiệm, có thực hành ......
34
Bảng 1.5: Mức độ mong muốn của học sinh được tham gia hoạt động
trải nghiệm ..................................................................................... 34
Bảng 2.1
49

Bảng thống kê nhiệm vụ và trang thiết bị phục vụ thực hành chế tạo..

Bảng 2.2 Bảng tổng hợp báo cáo các nhóm (Dành cho học sinh).................. 52
Bảng 2.3 Bảng tiêu chí đánh giá nhiệm vụ sưu tầm và giải thích .................. 53
Bảng 2.4 Bảng tiêu chí đánh giá nhiệm vụ thực hành, chế tạo ...................... 55
Bảng 3.1
......... 77

Bảng kết quả điều tra học sinh khi kết thúc hoạt động trải nghiệm

Bảng 3.2
79

Bảng tự đánh giá mức độ phát triển năng lực hợp tác của học sinh.....

Bảng 3.3 Bảng thống kê mức độ phát triển năng lực hợp tác của học sinh ... 80
Bảng 3.4 Kết quả giáo viên đánh giá nhiệm vụ sưu tầm và giải thích của 4
nhóm (Nhiệm vụ 1) ......................................................................... 81
Bảng 3.5 Kết quả giáo viên đánh giá nhiệm vụ thực hành của 4 nhóm
(Nhiệm vụ 2) ................................................................................... 82

nhiều cho giáo dục, coi giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu.
Hơn nửa thế kỷ qua, nền giáo dục Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích
to lớn trong sự nghiệp giải phóng, xây dựng và phát triển đất nước. Giáo dục
đào tạo bài bản đã cung cấp cho đất nước một đội ngũ cán bộ đông đảo có trình
độ đại học, trên đại học đáp ứng yêu cầu thực tiễn của đất nước, cũng như yêu
cầu của sự hội nhập khu vực và thế giới trên mọi lĩnh vực. Giáo dục Việt Nam
có bước phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc được
quốc tế đánh giá cao. Ngày càng có nhiều học sinh Việt Nam đạt các giải cao
trong các kì thi quốc tế, nhiều nhà khoa học có tầm ảnh hưởng lớn trong khu
vực và trên thế giới.
Tuy nhiên, trong giai đoạn hội nhập quốc tế. Giáo dục việt nam đã bộc lộ
một số hạn chế. Trong đó phải kể đến khả năng sáng tạo của học sinh Việt
Nam. Chúng ta có rất nhiều học sinh đạt giải cao trong các kì thi quốc tế nhưng
trình độ khoa học kĩ thuật vẫn còn tụt hậu so với nhiều nước trong khu vực.
Việt nam có rất ít bài báo trên các tạp chí quốc tế. Những công trình khoa học
của Việt nam đa số chưa được đánh giá cao.....
Trong những năm gần đây, Giáo dục Việt nam có nhiều đổi mới. Tuy
nhiên vẫn còn rất nhiều bất cập cần phải giải quyết. Nền giáo dục của chúng ta
đang đứng trước thách thức lớn phải đổi mới một cách toàn diện cả về hình
thức lẫn nội dung dạy học.

1


Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI đã xác định những mục tiêu cơ bản về
đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp
hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa và hội nhập quốc tế. Đây được coi là mệnh lệnh, là thông điệp gửi tới
toàn xã hội - muốn xây dựng một đất nước hùng mạnh thì người dân Việt Nam
phải chung sức chung lòng xây dựng một nền giáo dục mới phù hợp với trình

pháp và phương tiện dạy học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học
sinh THPT miền núi khi dạy chương “Dòng điện trong các môi trường” - Vật lí
11 của tác giả Lương Thanh Tâm; Dạy học một số chủ đề phần “Dòng điện
trong các môi trường” - Vật lí 11 theo hướng phát triển năng lực tự học của học
sinh của tác giả Nguyễn Thị Phượng hay đề tài thực hiện dưới dạng chuyên đề
ngoại khóa như đề tài: Tổ chức hoạt động ngoại khóa có nội dung ứng dụng kỹ
thuật về "Dòng điện trong các môi trường” của tác giả Khuông Văn Huy; đề
tài: Tổ chức ôn tập chương “Dòng điện trong các môi trường”- Vật lí 11 thông
qua hoạt động ngoại khoá theo hướng phát triển năng lực sáng tạo của học sinh
của tác giả Vũ Thị Huyền Trang..... nhưng chưa có đề tài nghiên cứu về chương
”Dòng điện trong các môi trường” theo hướng tổ chức hoạt động trải nghiệm.
Tôi nhận thấy, nếu tổ chức hoạt động trải nghiệm vào chương này sẽ giúp học
sinh tiếp thu bài học một cách dễ dàng hơn; những kiến thức quan trọng, trừu
tượng của bài học sẽ được tiếp thu một cách nhanh chóng và tạo được hứng thú
cho người học. Nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng tiến trình
dạy học thông qua hoạt động trải nghiệm.Tôi chọn đề tài:
Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh khi dạy học chương
“Dòng
điện trong các môi trường” - Vật lý 11 làm đề tài nghiên cứu của luận
văn.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh khi dạy
học chương “Dòng điện trong các môi trường” nhằm phát triển năng lực của
học sinh trong dạy học vật lý.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
a) Khách thể nghiên cứu:
- Hoạt động trải nghiệm của học sinh THPT.
- Chương “Dòng điện trong các môi trường” - sách giáo khoa vật lý 11.




6. Phạm vi nghiên cứu
-Về kiến thức: Chương “Dòng điện trong các môi trường” - vật lý 11.
- Về địa bàn: Học sinh lớp 11 cơ bản - Trường THPT Nguyễn Huệ - Đại
Từ - Thái Nguyên.
7. Phương pháp nghiên cứu
a) Phương pháp nghiên cứu lý luận:
- Nghiên cứu nghị quyết của Đảng về đổi mới căn bản toàn diện giáo
dục, chỉ thị của bộ ngành về định hướng phát triển giáo dục.
- Nghiên cứu các tài liệu về lý luận dạy học, chương trình, nội dung sách
giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập Vật lí lớp 11….

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của hoạt động trải nghiệm của học sinh trong
dạy học Vật lí ở trường phổ thông.
- Nghiên cứu mục tiêu của hoạt động trải nghiệm trong chương trình
giáo dục phổ thông mới.
- Nghiên cứu các phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực cốt lõi
của người học.
- Nghiên cứu các phương pháp, hình thức, cách thức đánh giá sự phát
triển năng lực của người học.
b) Phương pháp nghiên cứu thực tiễn giáo dục
Thông qua điều tra, quan sát, trao đổi với học sinh, giáo viên tìm hiểu
việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học vật lý nói chung,
trong dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” - vật lý 11 nói riêng.
c) Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Thực nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm khi dạy học chương
“Dòng điện trong các môi trường” - vật lý 11 để kiểm tra giả thuyết khoa học
của đề tài.
- Thu thập số liệu từ hoạt động trải nghiệm ở lớp thực nghiệm
- Sử dụng các phương pháp đánh giá năng lực để đánh giá tác động của

bản thân. Các em được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình
hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả
hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân. Các em
được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa chọn ý
tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và
đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè,… Từ
đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực cần
thiết. Hoạt động trải nghiệm về cơ bản mang tính chất của hoạt động tập thể
trên tinh thần tự chủ, với sự nỗ lực giáo dục nhằm phát triển năng lực và cá tính
riêng của mỗi cá nhân trong tập thể [16].
Hoạt động trải nghiệm đang được chú trọng phát triển ở nhiều nước phát
triển trên thế giới và được Unesco đánh giá là một phương pháp giáo dục đầy
triển vọng và mở ra một tương lai tươi sáng cho nền giáo dục của các quốc gia


trong những năm tới. Ở nước ta chương trình giáo dục hiện hành đã có hoạt
động trải nghiệm tuy nhiên chưa tách biệt cả về tên gọi lẫn hình thức thể hiện
và thường được lồng ghép trong một số các hoạt động tập thể như: chào cờ,
sinh hoạt tập thể, hoạt động đoàn đội và phong trào thanh niên và hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp (tham quan, lao động, hướng nghiệp, thiện nguyện,
phục vụ cộng đồng,…). Các hoạt động đó hiện nay, chúng ta đang tiến hành
trong trường phổ thông; chủ yếu được tổ chức dựa trên các chủ đề đã được quy
định trong chương trình với các hình thức còn chưa phong phú và học sinh
thường được chỉ định, phân công tham gia một cách bị động. Người dạy đưa ra
chuẩn kiến thức kĩ năng cho mỗi hoạt động nhưng không xác định được hoạt
động đó sẽ hướng tới hình thành và phát triển năng lực gì. Hoạt động trải
nghiệm gắn liền với môn học cụ thể chưa được chú trọng. Hoạt động dạy học
theo mô hình định hướng nội dung nặng về truyền thụ kiến thức và chưa chú
trọng đến việc vận dụng kiến thức vào thực tế.
Chương trình giáo dục phổ thông mới đã tách biết hoạt động trải nghiệm

thêm sự sáng tạo không phải là khái niệm gì đó ghê gớm giống như việc:
Anhxtanh phát minh ra thuyết tương đối, Niu tơn với định luật vạn vật hấp
dẫn….mà phải hiểu sự sáng tạo là ở chỗ người học có thể tìm ra một cách giải
quyết vấn đề mới mà trước đó chưa có ai làm. Việc phát triển năng lực sáng tạo
cho người học phải có quá trình bền bỉ và lâu dài nên bước đầu cần tổ chức các
hoạt động trải nghiệm để phát triển những năng lực cốt lõi, sau đó sẽ tiếp tục
phát triển những năng lực cao hơn trong đó có năng lực sáng tạo.
1.2 Hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông
1.2.1 Khái niệm về hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông
- Theo định nghĩa của Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm quốc tế: “Giáo dục
trải nghiệm là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người
dạy khuyến khích người học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh,
tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kỹ năng, định hình các giá trị
sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng
và xã hội”.


- Theo quan điểm của nhiều nhà giáo dục Việt Nam: Hoạt động trải
nghiệm trong nhà trường là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh,
được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực
tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường. Qua trải nghiệm thực tiễn,
người học có được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định. Sự sáng tạo
sẽ có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức,
kĩ năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo
chuẩn đã có, hoặc nhận biết được vấn đề trong các tình huống tương tự, độc lập
nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích được các yếu tố
của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải
pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải
quyết mới cho một vấn đề [19].
Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực

chất chủ yếu, những năng lực chung của người học đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục và mục tiêu giáo dục phổ thông.
+ Thông qua các hoạt động gắn với thực tiễn cuộc sống, những việc làm
cụ thể mang tính trải nghiệm gắn liền với các nội dung học tập trên lớp, học
sinh sẽ phát huy tối đa vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của bản
thân. Người học sẽ được tự mình tham gia vào tất cả các bước, các khâu trong
quá trình hoạt động từ thiết kế chương trình, chuẩn bị trang thiết bị, nội dung
thực hiện và cả việc đánh giá kết quả của bản thân.
+ Người học được bày tỏ quan điểm, suy nghĩ của bản thân, được lựa
chọn ý tưởng và hiện thực hóa ý tưởng của bản thân, tạo không khí vui vẻ, thúc
đẩy người học tích cực chủ động trong các hoạt động trải nghiệm.
+ Học sinh được vận dụng những kiến thức kĩ năng của các môn học
vào thực tiễn cuộc sống thông qua các hoạt động cộng đồng, hoạt động
hướng nghiệp.
+ Hoạt động trải nghiệm sẽ được tổ chức dưới nhiều hình thức và quy mô
như: Cá nhân, nhóm, lớp học, khối lớp, trường, ở trong hoặc ngoài nhà trường.


+ Hoạt động trải nghiệm mang tính chất linh hoạt, mềm dẻo phụ thuộc
rất nhiều vào sự sáng tạo của người dạy. Tùy từng điều kiện của mỗi nhà
trường, mỗi lớp học mà hoạt động trải nghiệm của mỗi lớp, mỗi trường, mỗi
môn học có sự khác nhau.
1.2.3. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông
Hoạt động trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân
cách, các năng lực tâm lý - xã hội... giúp học sinh tích luỹ kinh nghiệm riêng
cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề cho mỗi
cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này. Đối với mỗi
giai đoạn giáo dục nhất định có những mục tiêu riêng [20]:
- Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, chương trình hoạt động trải nghiệm tập
trung vào việc hình thành các phẩm chất nhân cách, những thói quen, kỹ năng

Trong dạy học vật lý, việc vận dụng kiến thức nhằm 2 mục đích:
+ Thứ nhất là: Vận dụng kiến thức vật lý để giải thích các hiện tượng
thực tế của đời sống, giải thích cấu tạo và nguyên lí hoạt động của một máy
móc, thiết bị, dây truyền sản xuất, quá trình hoạt động của một nhà máy.
+ Thứ hai là: Ứng dụng kiến thức vật lý đã học để chế tạo các thiết bị,
máy móc hay một sản phẩm nào đó phục vụ nhu cầu của con người.
Trong hai mục đích trên, hoạt động trải nghiệm hoàn thành được mục
đích thứ nhất còn hoạt động trải nghiệm sáng tạo thì gắn với mục đích thứ hai.
Trong giai đoạn phát triển của khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển, đặc biệt
trong cuộc cách mạng 4.0 thì sự sáng tạo của người học nhằm chế tạo máy móc
thiết bị nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, nâng cao chất lượng
đời sống con người có một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Hoạt động trải nghiệm
giúp người học nâng cao kĩ năng thực hành qua đó cụ thể hóa kiến thức vật lý
vào thực tiễn cuộc sống.
1.3.2 Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm trong dạy học vật lý ở trường phổ
thông
Vật lý là một môn khoa học thực nghiệm, ứng dụng vật lý trong đời sống
và sản xuất là rất phong phú đa dạng. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học vật
lí khuyến khích người học trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực tiễn như:
Tiến hành thí nghiệm khảo sát, kiểm chứng các định luật,tham quan các cơ sở
sản xuất, các nhà máy xí nghiệp có ứng dụng kiến thức vật lý đã học, từ đó đưa
lý thuyết đã học tiến gần hơn với thực tiễn nhằm các mục tiêu cơ bản:
- Hình thành phẩm chất tốt đẹp của người học:


+ Lòng yêu thích, sự đam mê khám phá các hiện tượng tự nhiên gắn liền
với môn vật lý.
+ Tình yêu khoa học, rèn giũa và khơi dậy niềm đam mê học tập với môn
vật lý.
+ Tính kỉ luật, cẩn thận, tỉ mỉ trong tiến hành thí nghiệm, trong nghiên