Chuyên đề: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn Địa Lý THCS
PHÒNG GD&ĐT TRIỆU PHONG

TRƯỜNG THCS TRIỆU PHƯỚC

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
Triệu Phước, ngày 10 tháng 1 năm 2018

PHẦN I: BÁO CÁO NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
“TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀO DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ THCS”
A : PHẦN MỞ ĐẦU:
I Đặt vấn đề:
Tăng cường năng lực dạy học theo hướng tích hợp liên môn là một trong những
vấn đề cần ưu tiên trong việc nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên theo tinh thần
của đổi mới căn bản toàn diện GD-ĐT. Bộ GD-ĐT cho biết, dạy học tích hợp, liên
môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi
phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề
thực tiễn.
Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc
xác định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình
môn học ở nhiều nước trên thế giới. Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở
những quan điểm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học. Vận dụng hợp lí
quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực giải
quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học
sinh so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng lẽ. Tích hợp là
một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp
đào tạo ra những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề
của cuộc sống hiện đại. Tích hợp là tư tưởng, là nguyên tắc và là quan điểm hiện đại
trong giáo dục. Đối với nền giáo dục Việt Nam hiện nay việc hiểu đúng và vận dụng

Địa lý.
a.Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn:
- Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa hơn: Hình thành ở người học, những năng lực
rõ ràng.
- Giúp học sinh phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn: Do dự tính được
những điều cần thiết cho học sinh.
- Quan tâm đến việc sử dụng kiến thức trong tình huống cu thể: Giúp học sinh hòa
nhập vào thực tiễn cuộc sống.
- Giúp người học xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học.
b. Đặc điểm của dạy học tích hợp liên môn:
- Lấy người học làm trung tâm.
- Định hướng, phân hóa năng lực người học.
- Dạy và học các năng lực thực tiễn.
=> Dạy học tích hợp liên môn giúp học sinh trở thành người học tích cực, người công
dân có năng lực giải quyết tốt các tình huống có vấn đề mang tính tích hợp trong thực
tiễn cuộc sống. Dạy học tích hợp liên môn cho phép rút ngắn được thời gian dạy học
đồng thời vẫn tăng được khối lượng và chất lượng thông tin.
2. Cơ sở thực tiển:
2.1.Thực trạng:
- Đa số học sinh xem môn địa lý là môn phụ nên tâm lý học sinh thờ ơ, ít đầu tư cho
việc học bộ môn. Các em còn phải dành thời gian học các môn khác.
- Các kỷ năng như xử lý số liệu, phân tích nhận xét biểu đô, kỷ năng sử dụng Át lát,vẽ
biểu đồ... của đa số học sinh hiện nay còn rất hạn chế.
GV: Đoàn Thị Lý

Trường THCS Triệu Phước

2



huynh dành phần lớn thời gian cho việc làm kinh tế nên ít có thời gian quan tâm kèm
cặp con em mình. Bản thân các em còn phải phụ giúp gia đình ngoài giờ lên lớp,
không có thời gian học.
- Đời sống văn hóa tinh thần ngày một nâng cao, một số nhu cầu giải trí như xem tivi,
chơi game ngày càng nhiều làm cho một số em chưa có ý thức học bị lôi cuốn, sao
nhãng việc học tập.
Vì vậy khi được Trường phân công, chúng tôi mạnh dạn thực hiện chuyên đề “ Vận
dụng kiến thức liên môn vào dạy- học môn Địa Lý” và thông qua ý tưởng dạy bài “
GV: Đoàn Thị Lý

Trường THCS Triệu Phước

3


Chuyên đề: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn Địa Lý THCS
Vùng biển Việt Nam” với mong muốn chia sẽ chút kinh nghiệm nhỏ bé với các thầy
cô giáo. Đồng thời đây cũng là dịp để chúng tôi học hỏi thêm từ các đồng nghiệp
những kinh nghiệm về việc dạy học tích hợp liên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy
học hiện nay.
II. Thực tế của dạy học tích hợp liên môn trong môn Địa lý hiện nay:
1 Thuận lợi:
Trong chương trình môn Địa lý ở trường THCS, học sinh có thể sử dụng kiến thức
ở nhiều môn học “liên quan” để giải quyết một số vấn đề: tích hợp kiến thức môn
Toán để hình thành kỹ năng tính toán, xử lý số liệu; môn Hóa học để giải quyết về vấn
đề liên kết hóa học, đo đạc mức độ ô nhiễm môi trường, tính chất hóa học của các loại
đất đá, môn Sinh học biết được các hệ sinh thái, kiểu rừng, giải thích cơ chế của sự
thích nghi, tiến hóa, mối quan hệ giữa sinh học và môi trường; môn Vật lý để giải
quyết về lực hút trái đất,về thiên văn học, vấn đề về năng lượng, trao đổi vật chất hay
để giải thích dễ dàng cơ chế tác động của các chất đến sự sống; môn Văn học để đọc hiểu văn bản một cách chính xác và viết cho đúng ngữ pháp, về các câu thơ, tục ngữ

4


Chuyên đề: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn Địa Lý THCS
* Từ phía các em học sinh: Qua thực tế giảng dạy các em học sinh ở Triệu
Phước chúng tôi nhận thấy có thể do nhiều lí do khác nhau mà phần lớn các em học
môn Địa lý vẫn theo xu hướng học thụ động; các em ít tích cực, không chủ động cho
việc chuẩn bị, tìm hiểu, khai thác kiến thức môn học trong các giờ học; các em vẫn
đang theo xu hướng học lệch của nền giáo dục “ứng thí” hiện nay nên không tích cực
hợp tác cho việc chuẩn bị cho giờ học tích hợp liên môn hoặc không thể sử dụng kiến
thức của các môn “liên quan” như một công cụ để khai thác kiến thức mới ở môn Địa
lý.
* Từ phía chương trình sách giáo khoa của môn Địa lý hiện nay: Được viết theo
kiểu đơn môn nên đôi khi còn có sự chồng chéo, thiếu tính đồng bộ về kiến thức giữa
các môn học “liên quan”, giữa các cấp học, các lớp học, nên khi tiến hành xác định
được các nội dung tích hợp liên môn nhưng thực hiện không có hiệu quả cao hoặc
không thực hiện được.
III. Hoạt động dạy học và các tiến trình dạy học tích hợp liên môn:
1. Các hình thức tích hợp cơ bản :
- Có 3 hình thức tích hợp cơ bản là : liên môn, xuyên môn và nội môn.
+ Tích hợp liên môn:
Là hình thức tích hợp được chú trọng nhất. Đây là hướng tích hợp mở rộng ra
tất cả các bộ môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, nghệ thuật, thể dục - thể thao
(ngoài môn Địa Lí).
+ Tích hợp xuyên môn:
Là hình thức tích hợp mở rộng phạm vi tìm hiểu ra ngoài trường học. Nó đảm
bảo tính cập nhật, tính thực tế vì gắn với các tư liệu thu thập được trong cuộc sống
cộng đồng và các phương tiện thông tin đại chúng.
+ Tích hợp nội môn:
Là hình thức tích hợp lâu nay vẫn thường sử dụng trong dạy học truyền thống,

- Sử dụng phương pháp tích hợp liên môn, có thể vận dụng vào dạy học môn Địa lý
cho các lớp từ lớp 6 đến lớp 9.
Lớp 6: Khi dạy chương trái đất và bản đồ, giáo viên tích hợp với môn Toán để
HS biết cách tính tỉ lệ bản đồ, cách xác định phương hướng,tìm tọa độ Địa lý của một
địa điểm hay tính giờ các địa phương trên trái đất.
Lớp 7: Khi dạy các môi trường tự nhiên ở mỗi đới, GV tích hợp kiến thức của
nhiều môn học như sinh vật để cho HS thấy được mối quan hệ nhân quả của các yếu
tố tự nhiên trong mỗi đới. VD: như môi trường xích đạo ẩm do vị trí nằm hai bên xích
đạo nên có khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều quanh năm nên tạo điều kiện cho rừng rậm
phát triển. Hay MT nhiệt đới có nhiệt độ cao, mưa theo mùa và có mùa khô kéo dài
nên cảnh quanh chủ yếu là rừng thưa và xa van....Môn GDCD cũng có thể tích hợp
vào các phần về ý thức khai thác tự nhiên và bảo vệ môi trường của từng đ ới hay khi
dạy phần dân cư, kinh tế xã hội của các châu lục, các khu vực, GV nên cho HS tích
hợp kiến thức môn Lịch Sử nhằm giúp HS hiểu hơn về quá khứ của châu lục hay quốc
gia đó để thấy được sự phát triển của một quốc gia hay khu vực đó.
Lớp 8: Phần học kỳ 2 khi dạy về địa lý tự nhiên Việt Nam, GV có nhiều cơ hội
để hướng dẫn học sinh tích hợp kiến thức của nhiều môn học vào bài dạy.VD: Khi dạy
bài khí hậu thì hướng dẫn HS lấy các câu ca dao, tục ngữ để chứng minh cho sự phân
hóa của khí hậu Việt nam như:
‘‘Trường sơn Đông nắng Tây mưa
Ai chưa đến đó như chưa hiểu mình”
Hoặc:“Trường sơn Đông, Trường sơn Tây Bên nắng đốt bên mưa bay
Hay phân hóa Bắc Nam:
“Nghe ngoài đó có gió mùa Đông Bắc
Em ở trong này gửi chút nắng Hậu Giang”
GV: Đoàn Thị Lý

Trường THCS Triệu Phước

6


I. Muc tiêu:
1. Về kiến thức: Sau bài học học sinh cần:
- Biết diện tích, trình bày được một số đặc điểm về vị trí,khí hậu, hải văn của biển
Đông và vùng biển nước ta.
- Biết nước ta có nguồn tài nguyên biển phong phú, đa dạng. Biết các thiên tai thường
xảy ra ở vùng biển nước ta và sư cần tiết phải bảo vệ tài nguyên môitrường biển.
2. Về kĩ năng:
- Sử dụng bản đồ khu vực Đông Nam Á để xác định được vị trí, giới hạn của biển
Đông.
- Sử dụng lược đồ phân bố nhiệt độ nước biển tầng mặt, dòng biển theo mùa trên biển
Đông để xác định và trình bày.
3. Về thái độ:
Giáo dục cho HS biết vùng ven biển nước ta ở một số tỉnh thành đang bị ô nhiểm do
nhiều nguyên nhân đã làm suy giảm nghiêm trọng tài nguyên biển.
II.Các phương pháp /kĩ thuậtt dav học tích cưc:
-PP: Thảo luận nhóm, nêu và giải quyêt vân đề, học sinh làm việc cá nhân
-KT: HS làm việc cặp đôi- chia sẻ; trình bày 1 phút, hỏi chuyên gia, động nảo.
III.Chuẩn bị của giáo viên và học sinh;
1. Giáo Viên:
- Bản đồ tự nhiên khu vực ĐNÁ. Hình 24.1, H 24.2, H 24.3. Một số ảnh
-Máy chiếu, phiếu Học tập.
2. Học sinh:
- Soạn nội dung câu hỏi SGK của bài, Át lát Địa Lý VN.
IV. Tiến trình bài học:
GV: Đoàn Thị Lý

Trường THCS Triệu Phước

9

hỏi:
đến chí tuyến Bắc.
? 1 hái lý=l 852m. Vậy căn cứ vào đâu để có đơn
vị hải lý?

HS tính toán được: 40.000 : 360: 60’= 1,852Km
(Tích hợp môn Toán)
GV: Biển Đông là do Việt Nam đặt tên còn trên
BĐ thế giới biển Nam Trung Hoa, DT là
3447000 km, rộng thứ 3 của TBD, tương đối kín,
giáp 6 quốc gia và một vùng lãnh thổ.

- Vùng biển Việt Nam là 1 phần
cúa biến Đông, diện tích khoảng
1 triệu km2, biến nóng quanh
năm.

Giải thích đường cơ sở của vùng biển nước ta H
24.5/92 mới vẽ đến đảo Cồn Cỏ do phần vịnh Bắc
Bộ giữa VN và Trung Quốc chưa thoả thuận
xong.
HĐ 1.b: Tìm hiểu đặc điếm khí hậu, hải văn của
biển.
GV: Đoàn Thị Lý

Trường THCS Triệu Phước 10


Chuyên đề: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn Địa Lý THCS
PP: HS làm việc theo nhóm-trải nghiệm sáng tạo

Vùng biển VN mang tính chất nhiệt đới gió mùa
thể hiện như thế nào? Vì saohướng chảy 2 dòng
biển mùa đông và mùa hạ lại khác nhau ?
- Nhận xét về thủy triều,độ muối của biển?
Bước 2: Các nhóm cử đại diện lên bảng báo cáo,
trả lời các câu hỏi của nhóm bạn, các nhóm khác
theo dõi và nhận xét, bổ sung.
Bước 3: Nếu hs trình bày chưa tốt-GVGT: tháng
1 nhiệt độ nước biển tầng mặt giảm dần từ biển
vào đất liền ở miền Bắc, miền Nam tăng dần do
tác động của gió mùa ĐB về mùa đông. Tháng 7
chênh lệch ít khoảng1oC

* Hải lưu:
- Dòng biển lạnh ĐB-TN, dòng
biển nóng TN-ĐB.

Hướng chảy của 2 đòng biển ngược nhaudohướng
của 2 loại gió mùa thổi tạo nên.
- Chế độ thuỷ triều rất phức - tạp,
độc đáo.
Giải thích nước trồi: Là nước từ dưới đáy
chuyển động lên theo phương thẳng đứng. Nước
chìm là nước từ trên mặt chuyển đông xuống đáy
biển
Nguyên nhân: Do sự thay đổi về độ mặn của
GV: Đoàn Thị Lý

Trường THCS Triệu Phước 11


• Chúng là cơ sở phát triển những ngành kinh tế nào?
? Em hãy kể tên các HST ven biển nước ta. (HST
Rừng ngập mặn, HST trên các đảo,các rặng san hô,
rừng dừa,HST trên đât phèn.)

- Cung cấp hơi ẩm,gây mưa
cho lục địa.

? Những thiên tai thường xày ra ở vùng biên nước ta? -Tạo ra các hệ sinh thái ven
biển.
GV yêu cầu HS quan sát tranh về ô nhiễm và hỏi
• Những nguyên; Nhân làm cạn kiệt tài nguyên biển
và làm ô nhiễm môi trường vùng ven biến

• Để bảo vệ tốt tài nguyên môi trường biển và chủ
quyền quốc gia chúng ta cần phải làm gì?
-Liên hệ vùng bãi ngang Triệu Phước
-Sự cố ô nhiểm biển gần đây
(Tích hợp môn GDCD ) về ý thức bảo vệ môi
trường biển đảo
GV: Đoàn Thị Lý

* Bảo vệ MT Biển

- Một số thiên tai thường xảy
ra ở vùng biển nước ta: Mưa,
bão, sóng to, triều cường.
- Đã có hiện tượng ô nhiễm ở
1 số vùng ven bờ
- Nguồn lợi hải sản đang giảm

Trường THCS Triệu Phước 13