BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------------------

VÕ THỊ ĐĂNG KHOA

NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC
MẶT TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
Mã số ngành: 60520320

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 10 năm 2017


BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------------------

VÕ THỊ ĐĂNG KHOA

NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC
MẶT TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường

Phản biện 1

3

PGS.TS. Huỳnh Phú

Phản biện 2

4

Nguyễn Xuân Trường

Ủy viên

5

TS. Nguyễn Thị Hai

Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã
được sửa chữa.
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Thành phố Hồ Chí Minh; xây dựng bản đồ ô nhiễm từ đó đề xuất các giải pháp
giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước mặt tại Thành phố Hồ Chí Minh đạt được mục
tiêu đề ra theo kế hoạch của Thành phố.
III.
IV.
V.

Ngày giao nhiệm vụ
Ngày hoàn thành nhiệm vụ
Cán bộ hướng dẫn

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

PGS.TS.Thái Văn Nam

: 30/08/2016
: 15/08/2017
: PGS.TS.Thái Văn Nam

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ
công trình nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2017
Học viên kính lời


iii

TÓM TẮT
Qua nhiều năm nỗ lực thực hiện, Chương trình giảm thiểu ô nhiễm môi
trường, giai đoạn 2011– 2015 vẫn chưa đạt mục tiêu và tiến độ đặt ra. Do
vậy, đề tài “Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi
trường nước mặt tại Thành phố Hồ Chí Minh” là cần thiết trong tình hình
hiện nay.
Luận văn đề ra mục tiêu nghiên cứu, phân tích được các nguồn gây ô
nhiễm, đánh giá được hiện trạng và diễn biến chất lượng nước mặt sông Sài
Gòn và các tuyết sông, kênh, rạch trên địa bàn Thành phố từ năm 2013 đến
năm 2015, đồng thời xây dựng bản đồ khoanh vùng ô nhiễm để từ đó đề xuất
các giải pháp thích hợp, khả thi nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước
mặt.
Để thực hiện các mục tiêu trên, Luận văn đã vận dụng các phương
pháp chính là phương pháp phân tích để thống kê, xử lý; phương pháp đánh
giá chất lượng nước theo chỉ số WQI theo Sổ tay hướng dẫn của Tổng cục
môi trường; phương pháp GIS, xây dựng bản đồ khoanh vùng ô nhiễm; cùng
với các phương pháp điều tra, khảo sát, phương pháp thu thập thống kê,
phương pháp chuyên gia.
Kết quả, Luận văn đã xác định đặc điểm phân bố các nguồn xả thải chính
như nguồn nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thủy
sản…vào hệ thống sông rạch của thành phố và nguồn tiếp nhận cuối cùng là sông
Sài Gòn, sông Lòng Tàu và sông Soài Rạp; hiện trạng thu gom và xử lý của các
nguồn thải chính hiện nay tại thành phố chưa hoàn chỉnh (nước thải sinh hoạt, nước
thải công nghiệp từ các cơ sở hoạt động trong các Cụm công nghiệp); chỉ trừ 16

Mặc khác, qua quá trình thực hiện đề tài, kiến nghị Tổng cục môi trường
xem xét, nghiên cứu, bổ sung các thông số đặc trưng thể hiện mức độ nhiễm phèn,
nhiễm mặn trong bộ công thức tính toán chỉ số WQI để đánh giá mức độ phèn, mặn
trong những vùng nước lợ, nước phèn đặc trưng như một số tuyến kênh ở Thành
phố Hồ Chí Minh.


v

ABSTRACT
In spite of implementation efforts to reduce pollution, the objective
and schedule of the program was not attained for the period from 2011 to
2015. Therefore, the title of “Researching and proposing solution to reduce
evironmental pollution of surface water in Ho Chi Minh City” is necessary in
nowadays. In the Thesis, with the aim of measuring and analyzing pollutant
sources, surface water quality in a reticular canal and river system of Ho Chi
Minh City from 2013 to 2015, which updated maps of the cotaminated area
so as to propose appropriate and feasible solutions for reducing pollution in
surface water.
The main method of the Thesis was statistical analysis involves
collected quantitative and qualiative data according to WQI indicator of the
guidance of the General Department of Environment, GIS method, etc.
As the result of the Thesis that has identified the distribution of the
major waste water sources from domestic, industrial, agricutural and
aquaculture activities into the final sources such as Sai Gon River, Long Tau
River, and Soai Rap River, etc.

Current Status of Sludge Collection,

Transportation and Treatment in Ho Chi Minh City is not complete (includes

the General Department of the Environment to consider, study and add the
characteristic parameters showing the level of alum and salinity in the WQI formula
calculation to evaluate value of alum, salt water in the brackish water area, alkaline
water characterized as some canal in Ho Chi Minh City.


vii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
TÓM TẮT ................................................................................................................. iii
Abstract .......................................................................................................................v
MỤC LỤC ................................................................................................................ vii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT................................................................................ xii
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... xiii
DANH MỤC HÌNH ..................................................................................................xv
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
1. Đặt vấn đề ...........................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ...........................................................................................2
3. Đối tượng nghiên cứu .........................................................................................2
4. Nội dung nghiên cứu: .........................................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu: ...................................................................................4
6. Ý nghĩa của đề tài ...............................................................................................7
CHƯƠNG 1 ............................................................................................................9
TỔNG QUAN VỀ CÁC GIẢI PHÁP VÀ CÔNG CỤ KIỂM SOÁT Ô NHIỄM
MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT ................................................................................9
1.1. Quản lý tài nguyên nước và kiểm soát ô nhiễm nguồn nước ......................9
1.1.1.Các nghiên cứu và giải pháp quản lý nguồn nước trên thế giới ............9
1.1.1.1.Bảo vệ chất lượng nước và quản lý nguồn thải thông qua việc xử

1.3.2.3.Chỉ số chất lượng nước WQI theo Sổ tay hướng dẫn Tổng cục
môi trường................................................................................................27
CHƯƠNG 2 ..........................................................................................................31
PHÂN LOẠI VÀ ĐÁNH GIÁ CÁC NGUỒN GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
NƯỚC MẶT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .........................31
2.1. Đặc điểm phân bố các nguồn gây ô nhiễm chính đối với hệ thống sông,
kênh rạch trên địa bàn Thành phố ....................................................................31
2.1.1.Đặc điểm phân bố nguồn phát sinh nước thải sinh hoạt .....................31
2.1.2.Đặc điểm phân bố công nghiệp ...........................................................34
2.1.3.Đặc điểm phân bố nông nghiệp ...........................................................38


ix
2.1.4.Đặc điểm phân bố nuôi trồng thủy sản ...............................................39
2.2. Hiện trạng thu gom và xử lý nước thải các nguồn gây ô nhiễm chính ......41
2.2.1.Nước thải sinh hoạt .............................................................................41
2.2.1.1.Hiện trạng thu gom ......................................................................41
2.2.1.2.Hiện trạng xử lý nước thải sinh hoạt của thành phố ....................41
2.2.2.Nước thải công nghiệp ........................................................................41
2.2.2.1.Các Khu chế xuất, Khu công nghiệp và Khu công nghệ cao ......41
2.2.2.2.Các cụm công nghiệp ...................................................................44
2.2.2.3.Các cơ sở công nghiệp phân tán ..................................................46
2.3. Đánh giá lưu lượng và tải lượng ô nhiễm của các nguồn thải gây ô nhiễm
trên địa bàn Thành phố .....................................................................................48
2.3.1.Nước thải sinh hoạt .............................................................................48
2.3.2.Nước thải công nghiệp ........................................................................50
2.3.3.Nước thải nuôi trồng thủy sản .............................................................54
2.3.4.Nước thải chăn nuôi ............................................................................54
2.3.5.Nước thải nông nghiệp ........................................................................55
CHƯƠNG 3 .........................................................................................................56

4.1.1.2.Công cụ kinh tế ............................................................................87
4.1.1.3.Công cụ kiểm tra, xử phạt ............................................................88
4.1.2.Đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát ô nhiễm môi
trường nước tại nguồn ..................................................................................89
4.1.2.1.Xác định lưu lượng nước thải: .....................................................89
4.1.2.2.Xác định vị trí lấy mẫu nước thải: ...............................................90
4.1.2.3.Xây dựng kế hoạch kiểm tra ........................................................90
4.2. Giải pháp công trình giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước đoạn sông Sài
Gòn chảy qua khu vực nội thành Thành phố và các hệ thống kênh rạch trong
khu vực nội thành .............................................................................................92
4.2.1.Đánh giá tiến độ thực hiện các chương trình tiêu thoát nước và xử lý
nước thải của Thành phố ..............................................................................93
4.2.2.Đề xuất giải pháp công trình nhằm giảm thiểu ô nhiễm nước mặt .....96
4.3. Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước đoạn sông Sài Gòn khu
vực còn lại ........................................................................................................97
4.3.1.Công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức .........................97


xi
4.3.2.Đánh giá kết quả thực hiện..................................................................98
4.3.3.Những vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân ..........................................99
4.3.4. . Đề xuất những giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng về BVMT và
trách nhiệm giữ gìn vệ sinh môi trường và ý thức chấp hành pháp luật về
BVMT ........................................................................................................100
KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ ....................................................................................101
1. Kết luận ..........................................................................................................101
2. Kiến nghị ........................................................................................................104
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................106
PHỤ LỤC


: Dissolved Oxygen (Oxy hòa tan)

GIS

: Geographic Information System (Hệ thống thông tin địa lý)

HTXLNT

: Hệ thống xử lý nước thải

KCN

: Khu công nghiệp

KCX

: Khu chế xuất

KCNC

: Khu công nghệ cao

NSF

: National Sanitation Foundation (Trung tâm hợp tác về An
toàn Thực phẩm và Nước uống )

NMXLNT

: Nhà máy xử lý nước thải

Bảng 2.7. Tải lượng ô nhiễm do nước thải từ các KCX KCN và KCNC ................51
Bảng 2.8. Tính toán tải lượng ô nhiễm theo địa bàn ................................................53
Bảng 3.1. Mô tả vị trí các trạm quan trắc chất lượng nước sông Sài Gòn ...............56
Bảng 3.2. Mô tả vị trí trạm quan trắc chất lượng nước kênh rạch nội thành ...........59
Bảng 3.3. Bảng mô tả các giá trị đo đạc tại thời điểm chân triều thấp nhất và đỉnh
triều cao nhất .............................................................................................................63
Bảng 3.4. Kết quả tính toán chỉ số WQI tại các trạm quan trắc khu vực cấp nước
trên hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai từ năm 2013 đến năm 2015 ......................69
Bảng 3.5. Kết quả tính toán chỉ số WQI tại các trạm quan trắc cho mục đích khác
trên hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai từ năm 2013 đến năm 2015 ......................73


xiv
Bảng 3.6. Kết quả tính toán chỉ số WQI tại các trạm quan trắc chất lượng nước
kênh rạch nội thành từ năm 2011 đến năm 2013 ......................................................78
Bảng 4.1. Đánh giá ưu, nhược điểm các hình thức kiểm tra ....................................88


xv

DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1. Bản đồ phân bố các nguồn thải sinh hoạt trên địa bàn TPHCM ...............33
Hình 2.2. Bản đồ phân bố các nguồn thải công nghiệp trên địa bàn TPHCM ..........37
Hình 2.3. Bản đồ phân bố các nguồn thải nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản trên địa
bàn TPHCM ..............................................................................................................40
Hình 3.1. Bản đồ vị trí các trạm quan trắc chất lượng nước khu vực hạ lưu hệ thống
sông Sài Gòn - Đồng Nai ..........................................................................................58
Hình 3.2. Bản đồ vị trí các trạm quan trắc chất lượng nước kênh rạch nội thành
TP.HCM ....................................................................................................................60
Hình 3.3. Biểu đồ phân phối chỉ tiêu Độ đục lúc triều ròng và triều lớn ..................64

vận tải thủy, tạo cảnh quan môi trường sông nước thoáng mát giữa lòng đô thị và
cung cấp nhiều chức năng quan trọng khác đối với môi trường và hệ sinh thái.
Tuy nhiên trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, các
nguồn nước mặt trên địa bàn hàng ngày phải tiếp nhận một khối lượng lớn nước thải
sinh hoạt, công nghiệp và các nguồn thải khác với nhiều mức độ ô nhiễm khác
nhau. Bên cạnh đó, do TPHCM nằm ở vùng hạ lưu của hệ thống sông Đồng Nai nên
còn chịu ảnh hưởng của sự lan truyền ô nhiễm từ phía thượng nguồn đổ xuống. Vì
thế chất lượng các nguồn nước mặt trên địa bàn thành phố đã bị suy giảm đáng kể
và nhiều nơi đã bị ô nhiễm khá nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến việc cấp nước cho
sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và cảnh quan môi trường thành phố
(Lê Trình và Lê Quốc Hùng, 2004).
Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ IX về Chương
trình Giảm ô nhiễm môi trường giai đoạn 2011 - 2015, Ủy ban Nhân dân thành phố
đã ban hành Quyết định số 27 2011 QĐ-UBND ngày 14/5/2011 về ban hành Kế
hoạch thực hiện. Trong thời gian qua, Thành phố đã triển khai thực hiện Chương
trình và có rất nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ môi trường nói chung và kiểm soát
các nguồn gây ô nhiễm đối với môi trường nước mặt nói riêng.
Tuy nhiên, theo báo cáo kết quả thực hiện Chương trình giảm ô nhiễm môi
trường giai đoạn 2011 - 2015 của Sở Tài nguyên và Môi trường cho thấy các
chương trình, đề án triển khai chưa đạt hiệu quả so với mục tiêu và tiến độ đề ra.
Báo cáo trình bày các nguyên nhân và kết quả của một trong sáu mục tiêu trong lĩnh
vực bảo vệ môi trường là “Giảm thiểu 80% mức độ ô nhiễm nguồn nước tại khu
vực nội thành; 60% mức độ ô nhiễm khu vực ngoại thành”. Tuy nhiên việc đánh giá
chỉ mang tính thống kê những công việc đã thực hiện, chưa đánh giá được một cách
định lượng theo các mục tiêu đề ra.


2
Từ đó, để đạt được các mục tiêu theo kế hoạch đề ra cần đánh giá cụ thể
nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước, tình trạng chất lượng nước và sự lan

biệt là tuyến sông Sài Gòn, nhằm đảm bảo mục tiêu đã đề ra theo Nghị quyết của
Thành ủy.
3.

Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu tuyến sông Sài Gòn đoạn từ cầu Bến Súc đến

hợp lưu sông Đồng Nai tại ngã Ba mũi Đèn Đỏ. Đoạn sông Sài Gòn thuộc địa phận
thành phố Hồ Chí Minh có chiều dài hơn 30 km, chảy qua các quận/huyện 1, 2, 4,
12, Bình Thạnh, Thủ Đức, Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè.


3

4. Nội dung nghiên cứu:
 Nội dung 1: Đánh giá các nguồn gây ô nhiễm chính đối với hệ thống
sông, kênh, rạch ảnh hưởng đến tuyến sông Sài Gòn.
-

Đặc điểm phân bố các nguồn thải chính: nguồn thải sinh hoạt, nguồn thải

công nghiệp tập trung, nguồn thải công nghiệp phân tán, nguồn thải nông nghiệp...
-

Hiện trạng thu gom và xử lý nước thải của các nguồn thải chính.

-

Đánh giá lưu lượng và tải lượng ô nhiễm của các nguồn thải chính.



Gòn đoạn cấp nước.
-

Giải pháp công trình giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước đoạn sông Sài

Gòn chảy qua khu vực nội thành.
-

Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước đoạn sông Sài Gòn khu vực

còn lại.
5.

Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện nội dung đặt ra, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu,

phân tích và luận giải sau đây:
 Phương pháp thu thập, thống kê và tổng hợp tài liệu
Thống kê là phương pháp xử lý số liệu một cách định lượng. Phương pháp
này được thực hiện trên cơ sở kế thừa, phân tích và tổng hợp các nguồn tài liệu, tư
liệu, số liệu thông tin có liên quan một cách có chọn lọc, từ đó, đánh giá theo yêu
cầu và mục đích nghiên cứu.


5
Luận văn tiến hành thống kê, thu thập các số liệu để tổng hợp thành các nội
dung được trình bày trong các chương 1, chương 2, một phần chương 3 và một nội
dung tại chương 4:
-

hoàn chỉnh nội dung tại các chương 2 và chương 3:
-

Hiện trạng môi trường, hệ thống các kênh rạch, các điểm xả thải vào nguồn

nước, tập quán sinh sống của cộng đồng dân cư ven sông… trên toàn bộ tuyến sông
Sài Gòn thuộc địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và vùng lân cận.
-

Làm việc với các địa phương vùng nghiên cứu về mục tiêu, nhiệm vụ và nội

dung nghiên cứu. Thu thập bổ sung các tài liệu có liên quan đến phát triển KT-XH
của địa phương khảo sát.
-

Khảo sát nghiên cứu hiện trường để thu thập bổ sung các dữ liệu về kinh tế

xã hội, cộng đồng dân cư, các khu công nghiệp, điều tra hiện trạng các công trình


6
liên quan đến bảo vệ, khai thác, sử dụng và phát triển tài nguyên nước hệ thống
kênh rạch trên địa bàn thành phố.
-

Định vị bằng GPS trên bản đồ vị trí các kênh rạch ô nhiễm, các điểm xả thải

vào nguồn nước để tạo lập các bản đồ chuyên đề tại chương 3.
 Phương pháp phân tích số liệu: phân tích thống kê, xử lý, đánh giá số
liệu

-

15 trạm quan trắc chất lượng nước mặt trên 05 tuyến kênh, rạch nội thành.

 Phương pháp GIS, xây dựng bản đồ
-

Tác giả sử dụng GPS để chấm điểm, vạch tuyến, xác định vị trí quan trắc,

các công trình...phục vụ cho việc xây dựng các bản đồ chuyên đề trình bày trong
các chương 2 và chương 3 trong Luận văn này.