MỤC LỤC
Tran
g
A. MỞ ĐẦU.............................................................................................................................................

1

1. Lý do chọn đề tài.............................................................................................................................

1

2. Mục đích nghiên cứu....................................................................................................................

2

3. Đối tượng nghiên cứu...................................................................................................................

2

4. Phương pháp nghiên cứu............................................................................................................
B. NỘI DUNG........................................................................................................................................
I. Cơ sở lý luận.......................................................................................................................................
II. Thực trạng vấn đề..........................................................................................................................

2
2
2
3

1. Thuận lợi..............................................................................................................................................


Thế giới đang bước vào cuộc cách mạng 4.0 - cuộc Cách mạng Công
nghiệp diễn ra trên 3 lĩnh vực chính gồm Công nghệ sinh học, Kỹ thuật số và
Vật lý mà cốt lõi là sự kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới
giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học.
Xã hội phát triển cần có những con người năng động, sáng tạo. Cùng với
các nước khác trên thế giới, Việt Nam đã và đang phát triển theo hướng công
nghiệp hóa - hiện đại hóa, hội nhập quốc tế. Muốn vậy, chúng ta phải nhanh
chóng tiếp thu những thành tựu khoa học và kĩ thuật hiện đại của thế giới.
Sinh học là khoa học về thiên nhiên hữu cơ rất gần gũi, hấp dẫn, dễ dàng
tiếp xúc, kích thích sự khám phá, tìm tòi, học tập và nghiên cứu. Kiến thức sinh
học luôn cần thiết cho mọi người để sống hòa hợp với tự nhiên, biết nguồn lợi
và vai trò của tự nhiên đối với cuộc sống của mình, từ đó có ý thức bảo vệ và
khai thác hợp lí, tạo sự cân bằng sinh thái và phát triển bền vững.
Trong trường THCS, Sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm, nội dung
kiến thức từ lý thuyết đến đời sống thực tiễn rất gần gũi, học sinh có thể thông
qua thực hành để thu nhận kiến thức, nghĩa là từ những điều "mắt thấy, tai nghe,
tay làm", các em sẽ tự rút ra những khái niệm khoa học, từ đó phát triển thành
khái niệm đặc thù của bộ môn, rèn luyện kĩ năng tự học, tự nghiên cứu.
Tuy nhiên, khi thực hiện các tiết thực hành, học sinh khá lúng túng trong
các thao tác, gây không ít khó khăn. Trong những tiết thực hành đầu tiên, các em
lúng túng, lộn xộn, sử dụng dụng cụ thực hành tùy tiện, thậm chí các em trong
nhóm không biết mình phải làm gì? Và vì vậy, hiệu quả tiết học khá thấp. Tại
sao kĩ năng thực hành của các em lại yếu như vậy? Làm thế nào để khắc phục
tình trạng này? Phải làm gì để các em coi tiết thực hành như một cơ hội để trải
nghiệm, tìm tòi, khám phá? Phải làm gì để nâng cao chất lượng một tiết thực
hành? Có thể ứng dụng công nghệ thông tin để tăng hiệu ứng giáo dục thông qua
tiết thực hành hay không?
Thông qua thực tế giảng dạy, học hỏi đồng nghiệp, tham khảo thông tin
trên sách báo và mạng internet bản thân tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm
và mạnh dạn áp dụng tổ chức dạy học thực hành trong môn sinh học: "Nâng

điều này, chỉ quan sát, mổ mẫu thực hành thôi thì chưa đủ.
Hiện nay, công nghệ thông tin phát triển như vũ bão, công nghệ phần
mềm cũng ngày càng phát triển mạnh, trong đó có các phần mềm giáo dục. Do
vậy, ai cũng có thể có trong tay nhiều công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học nói
chung và phần mềm dạy học nói riêng. Nhờ có sử dụng các phần mềm dạy học
này mà học sinh trung bình, thậm chí học sinh trung bình yếu cũng có thể hoạt
động tốt trong môi trường học tập. Nhờ có máy tính điện tử mà việc thiết kế
giáo án và giảng dạy các tiết học thực hành trở nên sinh động hơn, hấp dẫn hơn.
Thông qua bài giảng điện tử, giáo viên cũng có thêm thời gian đặt các câu hỏi
gợi mở tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học. Những
khả năng mới mẻ và ưu việt này của công nghệ thông tin và truyền thông đã
nhanh chóng làm thay đổi cách sống, cách làm việc, cách học tập, cách tư duy
và quan trọng hơn cả là cách ra quyết định của con người.
Phần mềm ActivInspire là một phần mềm hỗ trợ dạy học thực hành rất
hữu hiệu hiện nay. Giáo viên có thể ứng dụng soạn thảo, thiết kế bài giảng
PowerPoint trên máy tính, kết hợp sử dụng máy chiếu projector và phần mềm
ActivInspire trong quá trình tổ chức dạy học thực hành sẽ tạo ra hiệu quả vô
cùng bất ngờ, giúp nâng cao một bước cơ bản chất lượng học tập cho học sinh,
tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao, học sinh chủ động bắt
tay thực hành, tìm kiếm tri thức một cách khoa học chứ không đơn thuần chỉ là
“thầy làm mẫu, trò quan sát” như phương pháp truyền thống.
II. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
1. Thuận lợi:
Đổi mới phương pháp giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đại trà, phát
hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu bộ môn là vấn đề mà Hội đồng giáo
dục trường THCS Thị Trấn ưu tiên hàng đầu. Mọi yêu cầu về nhân lực, cơ sở vật
chất đều đảm bảo để mỗi giờ học của học sinh đều đạt hiệu quả cao.


Nhà trường có phòng thực hành Hóa - Sinh với trang thiết bị tương đối

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Kém

HS

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

SL



Giỏi

Khá

TB

Yếu

Kém

HS

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

SL


1

3,4

4

13,8

9

31,0

12

41,3

3

10,3


III. Các giải pháp đã sử dụng để nâng cao chất lượng giờ thực hành của
môn sinh học 7.
Trên cơ sở những hướng dẫn của Bộ, Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo về
nội dung, giáo viên lựa chọn hình thức tiến hành thực hành phù hợp để nâng cao
chất lượng dạy học nhưng vẫn cần đảm bảo được các yêu cầu: Đủ tiết thực hành,
hiệu quả, khoa học. Vì vậy, bản thân đã đưa ra các giải pháp để nâng cao chất
lượng các tiết thực hành phù hợp với điều kiện nhà trường, thông qua đó góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

Quan sát một số thân mềm.

Thực hành quan sát

kì I

23

Quan sát cấu tạo ngoài và hoạt

Thực hành quan sát

(10
tiết)

động sống của tôm sông.
24

Mổ và quan sát tôm sông.

Thực hành quan sát

29

Xem băng hình về tập tính của sâu

Thực hành quan sát

bọ.
31


Thực hành quan sát

tính của chim.

tiết)
54

Xem băng hình về đời sống và tập Thực hành quan sát
tính của thú.


64, 65

Tìm hiểu một số động vật có tầm Thực hành củng cố,
quan trọng đối với kinh tế ở địa minh họa
phương.

68, 69, 70 Tham quan thiên nhiên.

Thực hành quan sát

Bước 2: Chuẩn bị.
Việc chuẩn bị là khâu then chốt để giờ thực hành thành công.
a. Đối với học sinh : Chuẩn bị vật mẫu, vở thực hành của nhóm.
b. Đối với giáo viên:
+ Mục tiêu, nội dung bài dạy, cách hướng dẫn thao tác, dụng cụ…
+ Mẫu vật: Giáo viên cần chuẩn bị dự phòng trong trường hợp học sinh
không mang mẫu vật hoặc mẫu vật không đạt chuẩn; chuẩn bị mẫu vật mà học
sinh không thể tự chuẩn bị.

bị dạy học trong quá trình thực hiện tổ chức các tiết thực hành
Trước đây, nội dung bài thực hành giáo viên phải ghi lại trên bảng hoặc
photo ra giấy cho học sinh. Trong một số bài thực hành, tôi đã kết hợp sử dụng
máy chiếu để chiếu phần hướng dẫn nội dung thực hành, phiếu thực hành của
các bài, chiếu video thao tác mổ, hình ảnh mẫu vật, mẫu mổ cấu tạo trong (tuần
hoàn, tiêu hóa, hô hấp, não…) của một số động vật để học sinh quan sát kỹ hơn,
từ đó vẽ lại được hình ảnh mẫu mổ chính xác và đẹp hơn. Cụ thể là:
1. Đưa ra phiếu thực hành để học sinh viết thu hoạch
Mẫu phiếu thực hành:
TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN
LỚP :..............................................

BÀI THỰC HÀNH:
QUAN SÁT MỘT SỐ THÂN MỀM

TÊN HỌC SINH TRONG NHÓM : .........................................................

Điểm

Lời phê của Giáo viên

BÁO CÁO THỰC HÀNH
1. Quan sát các hình vẽ, đối chiếu với mẫu vật thật để nhận biết các bộ phận
và ghi chú thích bằng số vào hình:
A. Cấu tạo vỏ

Yêu cầu các nhóm quan sát mẫu vật thật, đối chiếu với hình vẽ, nhận biết các
bộ phận và ghi chú thích vào các hình trên trong phiếu thực hành.




Ốc

Trai

Mực


5

Có lông trên tua miệng

6

Dạ dày, ruột, gan, túi mực

Giáo viên cũng có thể đưa nội dung phiếu thực hành vào máy tính để học
sinh lên làm trực tiếp trên máy giúp học sinh vừa được sử dụng phần mềm
ActivInspire, vừa giúp giáo viên kiểm tra ngay phần kiến thức học sinh mới thực
hành (đại diện từng nhóm lên làm từng mục theo yêu cầu của giáo viên). Giáo
viên sẽ soạn sẵn nội dung phiếu học tập và đưa vào thư mục “tài nguyên của tôi”
lưu thành file riêng, hoặc lưu tạo bài giảng mới để làm nguồn tài liệu của mình.
Ví dụ, Giáo viên chiếu yêu cầu trên bảng, cho HS chú thích vào các hình:

Sau khi học sinh chú thích, giáo viên đưa ra đáp án bằng cách nhấn vào số 1, 2
để lần lượt các chú thích hình 20.1, 20.2 hiện ra:

Hoặc:



Hình cấu tạo trong cá chép
Giáo viên che đi các chú thích yêu cầu học sinh quan sát mẫu mổ và hình vẽ
điền đúng tên cơ quan đã bị che khuất (ví dụ: Che khuất các cơ quan như: Thận,
bóng hơi, gan, ruột tịt…).
* Cũng có thể thao tác trên máy tính với phần mềm ActivInpire: dùng ứng dụng
kính lúp thần kỳ trong trình duyệt tài nguyên để quan sát cấu tạo trong của cá
chép.
*Cách tiến hành tạo hoạt động ứng dụng kính lúp thần kỳ như sau:
- Mở trang bảng lật ActivInpire.
1
- Lấy hình ảnh hình dạng ngoài cá chép và hình ảnh cá chép đã mổ hoàn thiện
1
(cấu tạo trong) chèn vào trang bảng lật.


- Dùng công cụ vẽ hình dạng mũi tên và ghi chú thích trên hình → nhóm lại
thành một khối.
- Dùng hình con cá chép nguyên vẹn (cấu tạo ngoài) che khuất hình đã mổ (cấu
tạo trong).
- Đưa hình cấu tạo ngoài cá chép lên tầng trên cùng.
- Lấy công cụ kính lúp thần kỳ trong trình duyệt tài nguyên ra và tiến hành soi
vào hình vừa tạo → học sinh mổ xong, quan sát tới bộ phận nào sẽ di chuyển lúp
thần kỳ trên bảng tương tác cho học sinh kết hợp quan sát hình ảnh bộ phận đó
để đối chiếu với mẫu vật thật.

Bài 36: Quan sát cấu tạo trong của ếch đồng trên mẫu mổ
Khi chiếu song song hai hình ảnh, giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào hình
vẽ và hình mẫu mổ thực tế xác định vị trí, màu sắc một số cơ quan, ví dụ: Tim
có màu gì? Phổi có màu gì? Vị trí phổi?...
Ở bài này chúng ta cũng có thể sử dụng máy tính, máy chiếu với công cụ

năm để tìm kiếm một cách dễ dàng.
Ví dụ: Bài 36: Quan sát cấu tạo trong của ếch đồng trên mẫu mổ
Giáo viên chuẩn bị bộ câu hỏi kiểm tra bài cũ và kiểm tra kiến thức trong
khi thực hành như sau:
*Kiểm tra bài cũ: Giáo viên chiếu trên projector.
1. Hãy nối các thông tin ở cột A với cột B sao cho phù hợp.

2. Hình bên mô tả các giai đoạn phát triển vòng đời của ếch nhưng trình tự chưa
đúng. Em hãy sắp xếp lại cho đúng.

*Trong khi thực hành: Giáo viên kết hợp kiểm tra khi học sinh mổ lần lượt các
hệ cơ quan.
CHỌN CÂU TRẢ LỜI ĐÚNG NHẤT.
1. Tim của ếch có mấy ngăn?
A. 2 ngăn.
C. 3 ngăn có vách hụt.


B. 3 ngăn.

D. 4 ngăn.

2. Hệ tiêu hóa ếch gồm những bộ phận nào?
A. Miệng, dạ dày, gan, mật, tuyến tụy, ruột.
B. Miệng, gan, ruột, tuyến tụy
C. Dạ dày, ruột, gan, mật
D. Gan, mật, tuyến tụy
3. Hệ thần kinh của ếch gồm những bộ phận nào?
A. Não trước, thùy thị giác, tiểu não.
B. Thùy thị giác, tiểu não.


Thống kê điểm trung bình môn cả năm sau khi áp dụng các phương
pháp trên ở các năm học:
* Khả năng thực hành của học sinh ở cuối năm học 2016 – 2017:
Lớp

7A

Số
HS
21

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Kém

SL

%

SL

%


0

(7B là lớp học theo chương trình Trường học mới, không thực hiện nội dung
này).
* Khả năng thực hành của học sinh ở cuối năm học 2017 – 2018:
Lớp

Số

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Kém

HS

SL

%

SL

%

SL


0

0

7B

29

7

24,15

15

51,7

7

24,15

0

0

0

0

C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

thích bộ môn sinh học.
Phòng Giáo dục và Đào tạo có thể mở các lớp tập huấn kĩ năng ứng dụng
các phần mềm công nghệ thông tin trong giảng dạy thực hành cho các giáo viên
trực tiếp giảng dạy Sinh học 7 nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kĩ năng thực
hành trên động vật cho học sinh trên địa bàn huyện Lang Chánh.
Trên đây là những kinh nghiệm về dạy học thực hành Sinh học 7 mà bản
thân tôi đã tích lũy được trong quá trình giảng dạy của mình, cũng như học hỏi
từ đồng nghiệp và sách báo... Sáng kiến trên cũng còn có những hạn chế nhất
định. Kính mong Hội đồng khoa học các cấp, các đồng nghiệp góp ý, bổ sung để
đề tài được hoàn thiện hơn.
Trân trọng cảm ơn!
Lang Chánh, ngày 05 tháng 04 năm 2018
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG Tôi xin cam đoan SKKN này không sao
TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN
chép của người khác.
Người thực hiện:

Nguyễn Thị Giang


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]

. Phương pháp dạy bài thực hành sinh học 7 - SKKN trên mạng internet.

[2]

. Phân phối chương trình Sinh học THCS năm 2011 - Bộ GD&ĐT.

[3]

Lên lớp 8, các em đã biết Nghiên cứu Khoa học kỹ thuật:

Hai học sinh Vũ Thu Trang và Nguyễn Ngọc Anh
đang điều chế nước rửa tay thiên nhiên với các loại tinh dầu dược liệu

Hai học sinh Nguyễn Mạnh Cường và Nguyễn Ngọc Anh
đang điều chế xà phòng thiên nhiên


Các em trở nên tự tin và chủ động hơn trong việc học tập:

Các em tự giác, tích cực hoạt động khi các em lên lớp 8: