BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ TƢ PHÁP
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
---------&---------

VŨ MỸ LINH

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT KHUYẾN MẠI Ở VIỆT NAM
HƢỚNG TỚI VIỆC SỬA ĐỔI, BỔ SUNG
LUẬT THƢƠNG MẠI NĂM 2005

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ TƢ PHÁP
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
---------&---------

VŨ MỸ LINH

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT KHUYẾN MẠI Ở VIỆT NAM
HƢỚNG TỚI VIỆC SỬA ĐỔI, BỔ SUNG
LUẬT THƢƠNG MẠI NĂM 2005

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60.38.01.07


6

1.1

Khái quát về khuyến mại

6

1.1.1

Khái niệm khuyến mại

6

1.1.2

Đặc điểm của hoạt động khuyến mại

6

1.2

Khái quát về hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động

8

khuyến mại hiện nay
1.2.1

Khái niệm và đặc điểm của pháp luật khuyến mại


1.3.2

Pháp luật về khuyến mại của Trung Quốc

17

Chƣơng 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THI HÀNH
PHÁP LUẬT VỀ KHUYẾN MẠI Ở VIỆT NAM

21

HIỆN NAY
2.1

Những quy định pháp luật hiện hành về khuyến mại

21

2.1.1

Quy định về chủ thể hoạt động khuyến mại

21

2.1.2

Quy định về hình thức và hạn mức khuyến mại

23


Thực tiễn thi hành pháp luật về khuyến mại

39

2.2.1

Kết quả triển khai thực hiện các quy định của pháp luật

39

về khuyến mại
2.2.1.1

Tổng quan việc thực hiện hoạt động khuyến mại của

39

các doanh nghiệp
2.2.1.2

Về việc thực hiện chính sách, pháp luật và thủ tục hành

45

chính của các doanh nghiệp
2.2.1.3

Thanh tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực khuyến mại



61

thực hiện khuyến mại
2.2.2.5

Quy định về các hành vi bị cấm trong hoạt động khuyến

64

mại
Chƣơng 3 KIẾN NGHỊ SỬA ĐỔI QUY ĐỊNH CỦA PHÁP

68

LUẬT VỀ KHUYẾN MẠI HƢỚNG ĐẾN SỬA ĐỔI
LUẬT THƢƠNG MẠI NĂM 2005
3.1

Sự cần thiết sửa đổi pháp luật về khuyến mại trong bối

68

cảnh hiện nay
3.2

Định hướng sửa đổi pháp luật khuyến mại trong bối

69



77

3.3.2.3

Quy định về các hành vi bị cấm trong hoạt động khuyến

79

mại và quy định về nguyên tắc thực hiện khuyến mại
3.3.2.4

Quy định về thủ tục thực hiện khuyến mại

81

KẾT LUẬN

86

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


1

LỜI MỞ ĐẦU
1 T nh

hi


nhiều vướng mắc, bất cập gây ảnh hưởng đến việc xây dựng các chiến lược


2

kinh doanh của doanh nghiệp và gây hó hăn trong công tác quản lý nhà
nước.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và hiểu rõ hơn về các vướng mắc,
bất cập trong các quy định của pháp luật và phương hướng để điều chỉnh các
quy định của pháp luật phù hợp với hoàn cảnh thực tế là yêu cầu có tính cần
thiết. Vì vậy, học viên lựa chọn đề tài “Hoàn thiện pháp luật khuyến mại ở
Việt Nam hướng tới việc sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại năm 2005” để
làm Luận văn Thạc sĩ Luật học.
2 T nh h nh nghi n

i

Ở Việt Nam, pháp luật về xúc tiến thương mại nói chung và pháp luật
về khuyến mại nói riêng là đã được đưa ra nghiên cứu tại nhiều công trình
nghiên cứu ở các góc độ và khía cạnh khác nhau thông qua việc nghiên cứu
làm tiểu luận, luận văn, các đề tài nghiên cứu khoa học, sách, báo, tạp ch ,
Có thể kể đến một số tài liệu sau:
- Luật học Lê Hoàng Oanh, “Xúc tiến thương mại – Lý luận và thực
tiễn”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2014;
- Nguyễn Thị Dung, “Pháp luật về khuyến mại – Một số vướng mắc về
lí luận và thực tiễn”, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, số
7/2007;
- Nguyễn Thị Dung, “Pháp luật về xúc tiến thương mại trong nền kinh
tế thị trường ở Việt Nam – Lý luận, thực tiễn và giải pháp hoàn thiện”, Luận
án tiến sỹ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2006;

khuyến mại.
3 Đ i

ng nghi n

h

vi nghi n

n van

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống các quy định pháp luật
điều chỉnh hoạt động khuyến mại được quy định trong Luật Thương mại năm
2005 và các văn bản liên quan như: Nghị định số 37/2006/NĐ-CP ngày 04
tháng 4 năm 2006 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại
về hoạt động xúc tiến thương mại (sau đây viết tắt là Nghị định số
37/2006/NĐ-CP), Thông tư liên tịch số 07/2007/TTLT-BTM-BTC ngày
06/7/2007 của Bộ Thương mại và Bộ Tài ch nh hướng dẫn thực hiện một số


4

điều về khuyến mại và hội chợ, triển lãm thương mại quy định tại Nghị định
số 37/2006/NĐ-CP ngày 04 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ quy định chi
tiết Luật Thương mại về hoạt động xúc tiến thương mại (sau đây viết tắt là
Thông tư liên tịch số 07/2007/TTLT-BTM-BTC) và các văn bản,, quy định
pháp luật khác có liên quan của các quốc gia khác trên thế giới.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận chung về hoạt
động khuyến mại, pháp luật điều chỉnh hoạt động khuyến mại, thực trạng thi
hành và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật khuyến mại ở Việt Nam


Để giải quyết những mục tiêu nghiên cứu được đặt ra, tác giả nghiên
cứu đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng các phương
pháp phân tích, tổng hợp nh m làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về


5

khái niệm khuyến mại; phương pháp thống ê, đánh giá, phương pháp điều
tra, khảo sát thực tiễn nh m nắm bắt được những hó hăn, vướng mắc trong
quá trình thực hiện các quy định về khuyến mại; phương pháp so sánh giữa
các quy định của pháp luật về khuyến mại được quy định trong Luật Thương
mại năm 2005 với pháp luật của các quốc gia khác trên thế giới.
6

ngh

h

họ v

hự

i n

n van

Luận văn là công trình nghiên cứu một cách tập trung và có hệ thống về
pháp luật khuyến mại ở Việt Nam dựa trên cơ sở thực tiễn triển khai và áp

1.1.1. Khái niệm khuyến mại
Khuyến mại là một trong các hoạt động xúc tiến thương mại được quy
định tại Mục 1 Chương IV Luật Thương mại năm 2005 Theo quy định tại
Luật Thương mại năm 2005: Xúc tiến thương mại là hoạt động thúc đẩy, tìm
kiếm cơ hội mua bán hàng hoá và cung ứng dịch vụ, bao gồm hoạt động
khuyến mại, quảng cáo thương mại, trưng bày, giới thiệu hàng hoá, dịch vụ và
hội chợ, triển lãm thương mại. Theo cách hiểu thông thường xúc tiến thương
mại là hoạt động giới thiệu, thúc đẩy mua bán hàng hoá, dịch vụ dưới một số
hoạt động cụ thể như huyến mại, quảng cáo, trưng bày, giới thiệu hàng hoá,
dịch vụ nh m mục đ ch phát triển việc mua, bán hàng hoá, dịch vụ.
Khuyến mại là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân nh m
xúc tiến việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ b ng cách dành cho khách
hàng những lợi ích nhất định1. Có thể nói, khuyến mại là hoạt động nh m mục
đ ch thu hút sự quan tâm của hách hàng đối với hàng hoá, dịch vụ của mình
trên thị trường b ng cách tặng thêm cho khách hàng ngoài các lợi ích mà bản
thân hàng hoá, dịch vụ mang lại.
1.1.2. Đặc điểm của hoạt động khuyến mại
Khuyến mại là công cụ kinh doanh quan trọng nh m thúc đẩy việc tiêu
thụ hàng hoá, dịch vụ. Công cụ kinh doanh này có nhiều tác dụng và có thể áp
dụng vào các công đoạn khác nhau trong quá trình sản xuất, kinh doanh của
thương nhân như: giới thiệu sản phẩm mới, đưa sản phẩm xâm nhập vào thị
trường, quá trình tạo lợi thế cạnh tranh với các thương nhân hác Khuyến

1

Khoản 1 Điều 88 Luật Thương mại năm 2005


7



8

Đối tượng hách hàng được khuyến mại không chỉ là người tiêu dùng
mà còn có thể là các trung gian phân phối.
- Loại lợi ích dành cho khách hàng: Lợi ch mà thương nhân dành cho
khách hàng rất đa dạng, có thể là lợi ích vật chất (tiền, hàng hoá) hoặc phi vật
chất (cung ứng dịch vụ miễn phí...), tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố như mục tiêu
của đợt khuyến mại, trạng thái cạnh tranh hay kinh phí dành cho khuyến
mại...
Điều kiện cần đảm bảo là tất cả các loại hàng hoá, dịch vụ dùng để
khuyến mại phải là những hàng hoá, dịch vụ được kinh doanh hợp pháp.
Như vậy, bản chất của khuyến mại là hoạt động của thương nhân thông
qua việc dành cho khách hàng những lợi ích nhất định với những công cụ đa
dạng như quà tặng, hàng mẫu, giảm giá... nh m mục tiêu kích thích, lôi kéo
hành vi quyết định mua hàng, sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp, đ ch cuối
cùng là tăng thị phần của doanh nghiệp trong thị trường hàng hoá, dịch vụ.
1.2. Khái quát v hệ th ng pháp luậ

i u chỉnh ho

ộng khuy n

m i hiện nay
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật khuyến mại
Với tư cách là một bộ phận của pháp luật thương mại, pháp luật xúc
tiến thương mại là hệ thống các quy tắc xử sự do Nhà nước ban hành hoặc
thừa nhận, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình hoạt động
xúc tiến thương mại của thương nhân
Pháp luật khuyến mại là một bộ phận của pháp luật xúc tiến thương mại

bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ. Các hình thức khuyến mại thực sự rất đa
dạng Trên cơ sở các cách thức triển khai trên thực tế, các nhà làm luật đã
khái quát và dự liệu ra các hình thức khuyến mại phổ biến thường được
thương nhân sử dụng để quy định trong Luật Thương mại. Với mỗi hình thức
khuyến mại khác nhau, pháp luật cũng yêu cầu thương nhân tuân thủ theo các
quy định cụ thể khác nhau khi thực hiện.
- Các thủ tục thực hiện khuyến mại được quy định dựa trên cơ sở mỗi
hình thức khuyến mại đều mang đặc điểm và cách thức thực hiện khác nhau.
Trên cơ sở đánh giá tác động của từng hình thức khuyến mại cụ thể, pháp luật


10

yêu cầu thương nhân phải tuân thủ và thực hiện các thủ tục được quy định
tương ứng hi thương nhân lựa chọn thực hiện dưới từng hình thức cụ thể.
- Các quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động khuyến mại được
đặt ra nh m kiểm tra, kiểm soát và giám sát chặt chẽ hoạt động khuyến mại
của các thương nhân Các cơ quan có thẩm quyền thực hiện công tác quản lý
nhà nước đối với hoạt động khuyến mại của thương nhân nh m tránh các
hành vi cạnh tranh không lành mạnh giữa các thương nhân, tạo môi trường
inh doanh bình đẳng và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu
dùng khi tham gia hoạt động khuyến mại của các thương nhân
1.2.2. Cấu trúc hình thức của pháp luật khuyến mại và vị trí của chế
định pháp luật khuyến mại trong Luật thương mại năm 2005
* Quy định của pháp luạt về

c tiến thuong mại truớc hi ban hành

Luạt Thuong mại nam 2005
Nhạn thức rõ vai trò của hoạt đọng xúc tiến thuong mại đối với sự phát

lý nhất định Luạt Thuong mại nam 1997 đã dành 4 Mục của Chuong II để
quy định về các hoạt đọng: huyến mại, quảng cáo thuong mại, họi trợ, triển
lãm thuong mại, trung bày, giới thiẹu hàng hóa. Tuy nhiên, cùng với sự phát
triển của nền kinh tế Việt Nam, Luật Thương mại năm 1997 đã bộc lộ những
hạn chế nhất định, đòi hỏi phải sửa đổi.
* Quy định của pháp luạt về

c tiến thuong mại sau hi uạt Thuong

mại nam 2005 đu c ban hành
Luật Thương mại được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005 (Luật
Thương mại năm 2005) Đạo luật này được ban hành nh m khắc phục những
bất cập của Luật Thương mại năm 1997, đáp ứng những yêu cầu của tình hình
phát triển kinh tế – xã hội, cũng như của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
của nước ta trong giai đoạn phát triển mới trong đó các quy định về xúc tiến
thương mại nói chung, về hoạt động khuyến mại nói chung đã có nhiều thay
đổi. Các hoạt động khuyến mại trước đây chỉ có 6 điều trong Luật Thương
mại năm 1997 nay đã được bổ sung và sửa đổi thành 14 điều; Quảng cáo
thương mại tăng từ 12 điều lên 15 điều; Trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch


12

vụ tăng từ 10 điều lên 12 điều; Hội chợ, triển lãm thương mại tăng từ 11 điều
lên 12 điều. Nhiều nội dung mới được đưa vào Luật như bổ sung các hình
thức khuyến mại, làm rõ các thông tin phải thông báo công khai trong hoạt
động khuyến mại, trách nhiệm của các bên trong hoạt động hội chợ, triển
lãm...
Hoạt động tổ chức khuyến mại hiện nay được điều chỉnh bởi hệ thống

- Lĩnh vực viễn thông (Luật Viễn thông năm 2009; Nghị định số
25/2011/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật
viễn thông; Thông tư số 11/2010/TT-BTTTT quy định hoạt động khuyến mại
đối với dịch vụ thông tin di động);
- Lĩnh vực bưu ch nh (Luật Bưu ch nh năm 2010);
- Lĩnh vực kinh doanh xổ số (Nghị định 105/2010/NĐ-CP của Chính
phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về hoạt động kinh doanh xổ số),
- Lĩnh vực kinh doanh thuốc lá (Nghị định 119/2007/NĐ-CP của Chính
phủ về sản xuất và kinh doanh thuốc lá);
- Lĩnh vực thuế (Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp; Luật thuế thu nhập
cá nhân),
- Lĩnh vực giá (Luật Giá năm 2012);
- Lĩnh vực cạnh tranh (Luật Cạnh tranh năm 2004; Nghị định số
116/2005/NĐ-CP ngày 15/9/2005 quy định chi tiết thi hành một số điều của
Luật Cạnh tranh; Nghị định số 110/2005/NĐ-CP ngày 24/8/2005 về quản lý
hoạt động bán hàng đa cấp),
- Lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm (Nghị định số 41/2009/NĐ-CP của
Chính phủ về xử phạt vi phạm hành ch nh trong lĩnh vực kinh doanh bảo
hiểm),
- Lĩnh vực sản xuất

inh doanh rượu (Nghị định số 94/2012/NĐ-

CP của Ch nh phủ về sản xuất, inh doanh rượu),
Như vậy, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện nay điều chỉnh
hoạt động khuyến mại của nước ta về cơ bản đã bảo đảm được công tác quản
lý nhà nước, tạo môi trường pháp lý ổn định, phù hợp và tạo thuận lợi cho
cộng đồng doanh nghiệp thực hiện hoạt động xúc tiến thương mại hàng hoá,
dịch vụ của mình, đồng thời cũng bảo vệ được quyền và lợi ích của người tiêu


hàng hoá, cung ứng dịch vụ của mình. Việc đặt ra quy định cụ thể đối với các
hình thức khuyến mại là cần thiết, giúp cho các thương nhân có thể tự do lựa


15

chọn cách thức thực hiện để phù hợp với kế hoạch kinh doanh của mình dựa
trên các yếu tố như: đối tượng hách hàng mà thương nhân hướng tới, nguồn
kinh phí bỏ ra để thực hiện chương trình huyến mại, phạm vi thực hiện
khuyến mại

Đồng thời thương nhân hông bị giới hạn thực hiện khuyến

mại trong các hình thức được luật quy định mà có thể sáng tạo thực hiện theo
cách thức hác hông được quy định trong luật nh m đưa hàng hoá, dịch vụ
của mình đến với người tiêu dung.
- Nhóm quy định pháp luật về nguyên tắc hoạt động khuyến mại
Nguyên tắc hoạt động khuyến mại được hiểu là những điều cơ bản
được đặt ra yêu cầu các thương nhân phải tuân thủ trong quá trình thực hiện
hoạt động khuyến mại. Việc đặt ra các nguyên tắc yêu cầu thương nhân phải
tuân thủ nh m đảm bảo các chương trình huyến mại được thực hiện một
cách hợp pháp, ngăn chặn các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khi tham gia hoạt động khuyến
mại.
- Nhóm quy định pháp luật về thẩm quyền quản lý nhà nước và thủ tục
khi thực hiện hoạt động khuyến mại
Thẩm quyền quản lý nhà nước về hoạt động khuyến mại có thể được
hiểu là quy định về cơ quan nhà nước được giao chức năng, nhiệm vụ, quyền
hạn trong công tác quản lý nhà nước về hoạt động khuyến mại. Hiện nay,
thẩm quyền quản lý nhà nước về hoạt động khuyến mại đựợc phân cấp quản

khác. Pháp luật quy định các hành vi bị cấm trong khuyến mại là hoàn toàn
cần thiết để đảm bảo quyền và lợi ích của tất cả các chủ thể trong quá trình
thực hiện hoạt động khuyến mại.
1 3 Q y ịnh v pháp luật khuy n m i c a các qu c gia trên th
giới
1.3.1. Pháp luật về khuyến mại của Hoa Kỳ
Tại Hoa Kỳ không có luật hoặc quy định về khuyến mại nhưng hi nói
đến chương trình huyến mại nói chung, thì lại liên quan đến các trò chơi
miễn phí. Có một số bài viết về quy định liên quan đến khuyến mại mà được
Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) thông qua thì cần phải thực hiện theo.


17

Khuyến mại là cấp độ hoặc loại hình tiếp thị nh m vào cả người tiêu
dùng và các kênh phân phối (theo hình thức bán hàng ưu đãi) Khuyến mại
được sử dụng để giới thiệu sản phẩm mới, thanh lý hàng tồn ho, thu hút lưu
lượng truy cập và để nâng doanh số bán hàng tạm thời.
Về các hình thức khuyến mại: Có nhiều phương pháp huyến mại, bao
gồm: phiếu giảm giá và giảm giá; thỏa thuận về giá; trưng bày thu hút người
mua; hội chợ thương mại, vv

Khuyến mại bao gồm các phiếu giảm giá

dùng trong thời gian ngắn, giảm giá, các cuộc thi và rút thăm trúng thưởng,
sản phẩm mang logo khuyến mại, lấy mẫu sản phẩm, và tài liệu khuyến mại
tại cửa hàng. Tất cả các hoạt động khuyến mại đều được sử dụng để tạo ra
doanh số bán hàng trong một thời gian xác định.
Chương trình huyến mại hầu hết nh m vào người tiêu dùng Chương
trình khuyến mại cũng được phát triển cho ngành thương mại hoặc cho nhân

quan Trong trường hợp hoạt động khuyến mại tham gia phạm tội, hoạt động
đó sẽ bị điều tra và trừng phạt bởi các cơ quan công an Ngoài ra, Nghị định
yêu cầu tất cả các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách
nhiệm, dựa trên tình hình thực tế của mình, xây dựng các quy định liên quan
để điều chỉnh các hành vi khuyến mại.
So với Hoa Kỳ, có thể thấy các quy định về khuyến mại trong pháp luật
Trung Quốc khá chặt chẽ. Pháp luật đã đưa ra các quy định nh m bảo vệ
quyền lợi của người tiêu dùng và có các quy định xử phạt đối với các hành vi
vi phạm của chủ thể thực hiện hoạt động khuyến mại.
Ngoài ra, tại một số nước còn quy định cụ thể về hạn mức khuyến mại
như tại Singapore: Vào mùa khuyến mại (từ tháng 5 – tháng 7), các mặt hàng
có thể giảm tới 70% ; Tại Malaysia: Mùa giảm giá được bắt đầu vào dịp lễ hội
màu sắc của Malaysia (Colours of Malaysia) diễn ra vào tháng 7. Dịp này, tất
cả hàng hóa, dịch vụ tại Malaysia đều được giảm giá từ 10 – 80% so với ngày
bình thường.
Việc đặt ra quy định về khuyến mại nh m đảm bảo sự cạnh tranh lành
mạnh giữa các doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh góp phần
ổn định nền kinh tế, đồng thời hướng tới bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Tuy nhiên, các quy định của pháp luật cũng hông thể là rào cản của các
doanh nghiệp mà phải tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp. Vì thế,
việc học tập kinh nghiệm thực tế trong quy định của các quốc gia khác là cần
thiết và phải biết ứng dụng một cách phù hợp đối với điều kiện kinh tế tại
Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.