Tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học
Posted on 26/05/2010 by tailieudulich
Rate This
Hôm qua một nghiên cứu sinh hỏi tôi bình luận về hai luồng ý kiến liên quan đến vấn đề
tài liệu tham khảo trong một bài báo khoa học. Hai luồng ý kiến đó là: (1) bài báo càng ít
tài liệu tham khảo càng tốt vì đó là bài báo rất “original”, với biện minh rằng những công
trình nghiên cứu đẳng cấp Nobel thường có ít tài liệu tham khảo; (2) tài liệu tham khảo
đóng vai trò là “dẫn chứng khoa học từ những gì đã được công bố trong các công trình
trước đó.” Tôi nhân dịp này cũng muốn có đôi lời chia sẻ kinh nghiệm.
Có người nói đại khái rằng chúng ta chỉ là những người đứng trên vai của người khổng lồ.
Nói cách khác, những công trình chúng ta làm được xây dựng trên cơ sở ý tưởng, sáng
kiến, hay những kết quả mang tính gợi ý của người khác. Ý tưởng ở đây không phải chỉ
liên quan đến nội dung hay giả thuyết, mà còn ý tưởng về phương pháp. Cung cấp tài liệu
tham khảo là nhằm 3 mục đích chính: (a) làm cơ sở hay bằng chứng cho một luận điểm,
một phát biểu trong bài báo; (b) ghi nhận công trạng của người đi trước; và (c) làm ngắn
bài báo (vì không phải mô tả dài dòng) và chỉ cho người đọc biết nguồn gốc của thông tin
mà tác giả trình bày trong bài báo.
Không nên xem nhẹ tầm quan trọng của tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học.
Trích dẫn tài liệu tham khảo có liên quan đến việc đánh giá nhà khoa học. Tất cả các chỉ số
như hệ số ảnh hưởng (impact factor) hay chỉ số H (hoặc các chỉ số tương tự) đều được tính
toán dựa trên tần số trích dẫn. Quyết định trích dẫn công trình của người nào đó như nói
trên (và xin nói lại để nhấn mạnh) là một cách ghi nhận công trạng, tầm ảnh hưởng của
người đó đến công trình của mình. Trích dẫn, do đó, cũng có thể xem là một cách tri ân tác
giả hay người đi trước. Đó cũng là một biểu hiện của thành thật tri thức (intellectual
honesty). Cố ý không ghi nhận ý tưởng của người khác được xem và vi phạm đạo đức

nên quan tâm đến vấn đề là trích dẫn thích hợp và chính xác. Tôi nói “thích hợp” là vì
trong thời gian gần đây có khá nhiều bài báo trích dẫn sai ý của tác giả, có lẽ do không đọc
bài báo gốc mà trích dẫn từ nguồn thứ phát (secondary sources) và đây là một là sai phạm
đáng trách, tuy chưa hẳn là scientific fraud, nhưng là “faulty citation”. Theo một phân tích
mới đây thì gần 80% những tác giả nghiên cứu sinh trích dẫn từ secondary sources chứ
không đọc bài báo gốc! Đó là điều đáng quan tâm.
Nói tóm lại, số tài liệu tham khảo trong một bài báo khoa học tùy thuộc vào “văn hóa
ngành” và số lượng công trình khoa học trong ngành. Trong ngành y, những công trình
chiếm giải Nobel thường có số tài liệu tham khảo cao hơn trung bình. Như chúng ta vẫn
nói số lượng không phản ảnh chất lượng; vậy các bạn đừng quá quan tâm đến số tài liệu
tham khảo; hay lo làm nghiên cứu cho thật tốt.
NVT