BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƢ

VIỆN CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

ĐỖ THÚY NGA

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƢ

VIỆN CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

ĐỖ THÚY NGA

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành


ii

LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành tốt luận án này, trước hết tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban lãnh
đạo, các thầy/cô giáo trong Viện Chiến lược phát triển đã giảng dạy và truyền đạt cho
tôi những kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập tại viện và hoàn thành khóa
học.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới PGS.TS Bùi Tất Thắng và
TS. Dương Đình Giám đã định hướng, chỉ bảo tận tình và trực tiếp hướng dẫn tôi trong
suốt quá trình thực hiện luận án.
Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các bác, cô, chú, anh, chị thuộc
các phòng ban, cơ quan và các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hà Nội đã nhiệt
tình cung cấp thông tin và giúp đỡ tôi trong quá trình tìm hiểu nghiên cứu tại địa bàn.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, người thân đã
giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này.
Do thời gian có hạn, đề tài khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót. Vì vậy, tôi
rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và toàn thể bạn đọc.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2018

Nghiên cứu sinh

Đỗ Thúy Nga


iii



iv

2.1.1. Các quan niệm về phát triển công nghiệp hỗ trợ .................................................. 26
2.1.2. Vai trò công nghiệp hỗ trợ trong phát triển kinh tế xã hội ................................... 32
2.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn
thành phố Hà Nội ................................................................................................ 36
2.1.4. Các tiêu chí đánh giá phát triển công nghiệp hỗ trợ ............................................. 42
2.2. Thực tiễn phát triển công nghiệp hỗ trợ và bài học kinh nghiệm.................................... 49
2.2.1. Kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ trên thế giới...................................... 49
2.2.2. Thực tiễn và kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam .................. 57
2.2.3. Bài học kinh nghiệm rút ra cho thành phố Hà Nội trong phát triển công
nghiệp hỗ trợ ....................................................................................................... 61
Tiểu kết chương 2 ...................................................................................................................... 62
Chƣơng 3. Thực trạng phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố
Hà Nội ........................................................................................................................... 64
3.1. Tổng quan về công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội .................................. 64
3.1.1. Tình hình phát triển các ngành công nghiệp Hà Nội ............................................ 64
3.1.2. Các chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ ............................................ 75
3.2. Thực trạng phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội ...................... 80
3.2.1. Mở rộng quy mô công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội ................... 81
3.2.2. Chất lượng phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ .................................................. 92
3.2.3. Hiệu quả trong phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ ............................................ 96
3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố
Hà Nội ......................................................................................................................... 103
3.3.1. Cơ chế chính sách của Nhà nước ........................................................................ 104
3.3.2. Các quan hệ liên kết khu vực và toàn cầu, ảnh hưởng của các tập đoàn đa
quốc gia ............................................................................................................. 105
3.3.3. Thị trường của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ........................................ 106

trường ................................................................................................................ 142
4.4.4. Nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ........................... 145
4.4.5. Giải pháp về công nghệ cho phát triển công nghiệp hỗ trợ ................................ 148
4.4.6. Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển công nghiệp hỗ trợ ........ 151
Tiểu kết chương 4 .................................................................................................................... 153
Kết luận .................................................................................................................................... 154
Kiến nghị .................................................................................................................................. 156
Danh mục các công trình công bố của tác giả liên quan đến đề tài luận án....................... 157
Tài liệu tham khảo ................................................................................................................... 158
Phụ lục .......................................................................................................................................... 1


vi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
ASEAN

Nghĩa tiếng Việt
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

CCN

Cụm công nghiệp

CN

Công nghiệp

CNC

FDI
GRDP

Đầu tư trực tiếp nước ngoài
Tổng sản phẩm trên địa bàn

JETRO

Tổ chức Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản

KCN

Khu công nghiệp

KHCN

Khoa học công nghệ

LĐ

Lao động

METI
ODA

Bọ công nghi p và Thu o ng mại quốc tế Nhạ t
Bản
Hỗ trợ phát triển chính thức

OECD


USD

Đô la Mỹ


vii

DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp của thành phố Hà Nội giai đoạn
2010 – 2016................................................................................................................... 65
Bảng 3.2. Giá trị sản xuất của các doanh nghiệp công nghiệp trên địa bàn thành phố
Hà Nội giai đoạn 2010 – 2016 phân theo các ngành nghề sản xuất chủ yếu .......... 66
Bảng 3.3. Số lượng các doanh nghiệp công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn
thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2017 ................................................................... 68
Bảng 3.4. Một số sản phẩm công nghiệp chủ yếu của Hà Nội ............................................... 69
Bảng 3.5. Lao động làm việc trong một số ngành công nghiệp của Hà Nội ......................... 70
Bảng 3.6. Đầu tư vào công nghiệp của thành phố Hà Nội...................................................... 71
Bảng 3.7. Các khu công nghiệp chính hiện có trên địa bàn Hà Nội....................................... 74
Bảng 3.8. Tổng hợp một số chính sách của Nhà nước về phát triển công nghiệp hỗ
trợ ................................................................................................................................... 77
Bảng 3.9. Tổng hợp một số chính sách của thành phố Hà Nội về phát triển công
nghiệp hỗ trợ ................................................................................................................. 79
Bảng 3.10. Các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và khả năng cung ứng cho các ngành
công nghiệp của Hà Nội ............................................................................................... 81
Bảng 3.11. Phát triển số lượng các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn
thành phố Hà Nội.......................................................................................................... 83
Bảng 3.12. Quy mô của các DN công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội ........... 85
Bảng 3.13. Cấp độ của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố
Hà Nội năm 2016.......................................................................................................... 86

Bảng 3.32. Tổng hợp phân tích hồi qui .................................................................................. 120
Bảng 4.1. Dự báo quy mô sản phẩm công nghiệp hỗ trợ Hà Nội ........................................ 135
Bảng 4.2. Đối tượng thu hút đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ ................................................ 141
Bảng 4.3. Hệ thống, công cụ quản lý cần hỗ trợ cho các DN công nghiệp hỗ trợ Hà
Nội ............................................................................................................................... 147


ix

DANH MỤC ĐỒ THỊ
Đồ thị 3.1. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp Hà Nội phân theo ngành nghề sản
xuất giai đoạn 2010 – 2016 .......................................................................................... 67
Đồ thị 3.2. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp Hà Nội phân theo loại hình kinh tế
giai đoạn 2010 – 2016 .................................................................................................. 68
Đồ thị 3.3. Giá trị sản xuất bình quân 1 lao động ngành CNHT trên địa bàn thành
phố Hà Nội .................................................................................................................... 91
Đồ thị 3.4. Giá trị sản xuất và tốc độ phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ ........................... 98

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VÀ HỘP
Hình 1. Quy trình thực hiện điều tra, khảo sát doanh nghiệp ................................................... 6
Sơ đồ 2.1. Các phạm vi của công nghiệp hỗ trợ ...................................................................... 30
Sơ đồ 2.2. Công nghiệp hỗ trợ theo nghĩa rộng ....................................................................... 31
Hình 2.1. Các giai đoạn công nghiệp hóa bắt kịp .................................................................... 33
Hộp 3.1. Đánh giá của doanh nghiệp về khó khăn bước đầu gia nhập chuỗi cung ứng
của DN CNHT Hà Nội ................................................................................................. 91


1

LỜI MỞ ĐẦU

bước đầu có khả năng cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu. Một số ít doanh


2

nghiệp (DN) của Hà Nội bứt ra khỏi sự trì trệ bằng cách đầu tư thiết bị, nâng cao
quy mô sản xuất, tạo thành một tác nhân quan trọng trong chuỗi sản phẩm phức
tạp của các công ty đa quốc gia, các tập đoàn lớn trên thế giới. Theo đó, Hà Nội
sẽ từng bước sản xuất sản phẩm chất lượng cao để thúc đẩy một số ngành có thế
mạnh như lắp ráp ô tô, cơ khí chế tạo, điện-điện tử theo hướng tham gia sâu hơn
vào chuỗi sản xuất, cung ứng linh, phụ kiện của khu vực và thế giới.
Các nhóm ngành và sản phẩm CNHT thế mạnh Hà Nội như linh phụ kiện
ô tô, xe máy, vật liệu điện, bao bì, phụ tùng cơ khí xi măng, cơ khí mỏ, nhiệt điện,
thủy điện… đã góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, thay thế phụ tùng linh kiện
nhập khẩu, tạo ra sức cạnh tranh cho các sản phẩm công nghiệp cả nước. Để có
nhiều sản phẩm thay thế được sản phẩm nhập khẩu, hạn chế nhập nguyên phụ
liệu thì vấn đề phát triển CNHT là cần thiết. Đến nay, tỷ lệ nội địa hóa linh phụ
kiện xe máy đạt trên 80%. Một số chi tiết CNHT khó như chi tiết bánh răng động
cơ, trục khuỷu xe máy đã được DN FDI Nhật Bản sản xuất tại Hà Nội thay cho
nhập khẩu. Các sản phẩm linh kiện chi tiết ngành điện tử công nghệ thông
tin ngoài đáp ứng cho thị trường trong nước đã tham gia mạnh mẽ xuất khẩu [47].
Đóng góp giá trị sản xuất của các doanh nghiệp CNHT Hà Nội chỉ chiếm
khoảng 10% tổng giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn thành phố [8]. Riêng
trong ngành ô tô, xe máy là ngành có điều kiện phát triển CNHT tốt nhất do thị
trường lớn, nhưng tỷ trọng doanh thu chỉ chiếm 26% ngành CNHT Thành phố;
ngành điện tử-tin học còn thấp hơn chỉ chiếm 10%. Mặc dù là nhóm ngành có
nhiều loại sản phẩm nhất và nhiều phân nhóm khác nhau, nhóm ngành điện (gồm
cả thiết bị và khí cụ điện), vật tư ngành cơ khí, phụ tùng linh kiện cho ngành cơ
khí…, nhưng cũng chỉ chiếm 29,16% doanh thu CNHT [14]. Nhóm CNHT cho
ngành dệt may và ngành da - giày là nhóm đặc biệt, chiếm tỷ trọng tương đối thấp

Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 [84]; đề án “Phát triển CNHT trên
địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2025” [87];
đề án “Phát triển sản phẩm công nghiệp chủ lực thành phố Hà Nội đến năm 2020,
định hướng đến năm 2025” [88] của UBND thành phố Hà Nội chứ chưa có
nghiên cứu nào tập trung vào CNHT. Đây là thách thức lớn đối với sự phát triển
CNHT Hà Nội. Xuất phát từ thực tế trên, tôi lựa chọn đề tài “Phát triển công
nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội” để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
a. Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở luận giải làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về phát triển CNHT,
luận án vận dụng để phân tích, đánh giá thực trạng phát triển CNHT trên địa bàn
thành phố Hà Nội. Từ đó, đề xuất giải pháp đẩy mạnh phát triển CNHT trên địa
bàn thành phố Hà Nội trong những năm tiếp theo.
b. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến phát
triển CNHT, từ đó đề xuất các nội dung và các tiêu chí đánh giá phát triển CNHT
trên địa bàn thành phố Hà Nội;


Luận án đủ ở file: Luận án full