VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH TUẤN ANH

VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT
HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TẠI PHƢỜNG NGUYỄN
THÁI BÌNH, QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI, năm 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH TUẤN ANH

VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT
HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TẠI PHƢỜNG NGUYỄN
THÁI BÌNH, QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Chính trị học
Mã số: 8 31 02 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS. ĐINH NGỌC THẠCH

HÀ NỘI, năm 2018


LỜI CAM ĐOAN

2.1. Một số vấn đề có liên quan đến việc thực hiện vai trò của hệ thống chính trị cơ
sở trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại Phường Nguyễn Thái Bình,
Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh..............................................................................29
2.1.1. Điều kiện kinh tế - xã hội tác động đến quá trình thực hiện vai trò của hệ
thống chính trị cơ sở trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại Phường
Nguyễn Thái Bình, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh..............................................29
2.1.2. Cơ cấu tổ chức của hệ thống chính trị cơ sở tại Phường Nguyễn Thái Bình,
Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh..............................................................................33
2.2. Thực trạng thực hiện vai trò của hệ thống chính trị trong việc phát huy quyền
làm chủ của nhân dân tại Phường Nguyễn Thái Bình, Quận 1, Thành phố Hồ Chí
Minh ..........................................................................................................................34
2.2.1. Thành tựu và nguyên nhân ..............................................................................34
2.2.2. Hạn chế và nguyên nhân .................................................................................52


Chƣơng 3. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO
VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT HUY
QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TẠI PHƢỜNG NGUYỄN THÁI
BÌNH, QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .................................................58
3.1. Phương hướng cơ bản nhằm phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong
việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại Phường Nguyễn Thái Bình, Quận 1,
Thành phố Hồ Chí Minh ...........................................................................................58
3.1.1. Phát huy quyền làm chủ của nhân dân cần bám sát vào điều kiện đặc thù của
phường Nguyễn Thái Bình; quán triệt các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của
hệ thống chính trị cấp trên.........................................................................................58
3.1.2. Tiếp tục nghiên cứu, làm rõ trách nhiệm lãnh đạo của cấp ủy Đảng, quản lý
của chính quyền và vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức
chính trị - xã hội trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân .........................60
3.1.3. Gắn việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân với các nhiệm vụ phát triển
kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương....................................................................61


Hệ thống chính trị

HĐND

:

Hội đồng nhân dân

MTTQ

:

Mặt trận Tổ quốc

TPHCM

:

Thành phố Hồ Chí Minh

UBND

:

Ủy ban nhân dân

XHCN

:

dân đến những nguyên nhân từ HTCT địa phương, về nhận thức của cán bộ, đảng
viên về quyền làm chủ của nhân dân, việc triển khai Nghị quyết của Trung ương và

1


Đảng uỷ cấp trên, Đảng uỷ Quận 1 về vấn đề thực hiện công tác kiểm tra, giám sát,
nắm bắt tình hình, công tác tham mưu về vấn đề phát huy quyền làm chủ của nhân
dân…đòi hỏi phải được nghiên cứu, tổng kết, rút kinh nghiệm.
Nhằm thực hiện việc xem xét, đánh giá một cách khách quan, khoa học, đi
sâu nghiên cứu quá trình thực hiện vai trò của HTCT trong việc phát huy quyền làm
chủ của nhân dân tại Phường Nguyễn Thái Bình, Quận 1, TPHCM; qua đó, thực
hiện việc đánh giá, tổng kết rút ra một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc phát
huy vai trò của HTCT thúc đẩy nâng cao quyền làm chủ nhân dân ở địa bàn Phường
Nguyễn Thái Bình, Quận 1, TPHCM nói riêng, cả nước nói chung, chúng tôi chọn
đề tài “Vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong việc phát huy quyền làm chủ
của nhân dân tại Phường Nguyễn Thái Bình, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh”
để nghiên cứu, làm rõ.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Vấn đề mở rộng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân nói chung, phát
huy vai trò của hệ thống chính trị trong việc nâng cao quyền làm chủ của nhân dân
nói riêng từ lâu đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học ở nhiều
khía cạnh, góc độ khác nhau. Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên
quan đến vấn đề này của các tập thể, cá nhân đã được công bố, tiêu biểu như:
* Một số nghiên cứu mang tính lý luận và thực tiễn về phát huy quyền làm
chủ của nhân dân ở cơ sở
- Thái Ninh – Hoàng Chí Bảo (1991) Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ
nghĩa, Nxb Sự thật, Hà Nội; Nguyễn Khắc Mai (1997) Dân chủ - di sản văn hóa Hồ
Chí Minh, Nxb Sự thật, Hà Nội. Trong các tác phẩm này, các tác giả đã làm rõ
những quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân

(2002) Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong tình hình hiện nay – Một số vấn đề lý
luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Trần Bạch Đằng (2003) Dân chủ ở
cơ sở một sức mạnh truyền thống của dân tộc Việt Nam, Tạp chí Cộng sản, số 35;
Dân chủ và dân chủ cơ sở ở nông thôn trong tiến trình đổi mới, Hoàng Chí Bảo
(2007), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. Trong các tác phẩm trên, các tác giả đã
khẳng định dân chủ ở cơ sở là một vấn đề, một khâu quan trọng nhằm hoàn thiện cơ
chế nhân dân làm chủ xã hội trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam; tập trung làm sáng
tỏ những khía cạnh chủ yếu về lý luận và thực tiễn, về yêu cầu, cách thức tổ chức,

3


con đường, biện pháp, kinh nghiệm bước đầu… để phát huy quyền làm chủ của nhân
dân ở cơ sở trong tình hình hiện nay của đất nước; nêu bật về tính khoa học và vai trò
của việc thực hiện Pháp lệnh dân chủ ở cơ sở…
* Một số nghiên cứu liên quan đến vai trò của HTCT cơ sở trong việc phát
huy quyền làm chủ của nhân dân
- Vũ Minh Giang (Chủ nhiệm) (1995) Hệ thống chính trị Việt Nam – Quá
trình xây dựng và đánh giá thực trạng”, Đề tài KHCN cấp Nhà nước, Hà Nội; Trịnh
Hồng Dương (Chủ nhiệm) (1995) Vấn đề xây dựng nền chính trị và hệ thống chính
trị nước ta trong thời kỳ quá độ, Đề tài KHCN cấp Nhà nước, Hà Nội; Phạm Ngọc
Quang - Lưu Bích Thu (1996) “Tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị nhằm phát huy
hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân”, Tạp chí Triết học, số 3 (91); Nguyễn Đình
Tấn (1998) “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện thiết chế dân chủ ở nước ta”, Tạp chí
Nghiên cứu lý luận, số 10; Đỗ Mười (1998) Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa xây
dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân trong sạch, vững mạnh, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội; Hoàng Chí Bảo (1999) “Những chỉ dẫn của Lênin về đấu tranh chống
quan liêu và thực hành dân chủ”, Tạp chí Thông tin Lý luận, số 4; Trần Thị Băng
Thanh (2002) Vai trò của Nhà nước đối với việc thực hiện quyền dân chủ của nhân
dân ở Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sỹ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Luận văn Thạc sỹ Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền,
Hà Nội; Phan Thị Phương Mai (2017) Thực hiện quyền làm chủ của nhân dân tại
Quận Gò Vấp hiện nay – Thực trạng và giải pháp, Luận văn Thạc sỹ Triết học, Học
viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội. Trong
các công trình trên, các tác giả đã nêu lên vai trò của HTCT cơ sở trong việc thực
hiện Pháp lệnh dân chủ ở cơ sở - là một trong những hình thức quan trọng để phát
huy quyền làm chủ của nhân dân; nghiên cứu, khảo sát kết quả thực hiện Pháp lệnh
dân chủ ở cơ sở và nêu lên một số bài học kinh nghiệm nhằm triển khai thực hiện
tốt trên thực tiễn; nêu những vấn đề mang tính nguyên tắc, một số chỉ dẫn trong
việc hoàn thiện hệ thống chính trị cơ sở nhằm phát huy và nâng cao và hiện thực
hóa quyền làm chủ của nhân dân trong tiến trình đổi mới đất nước.
Ngoài ra, còn có các công trình khoa học có liên quan khác đến chủ đề quyền
làm chủ của nhân dân và vai trò của HTCT cơ sở trong việc phát huy quyền làm

5


chủ của nhân dân. Các công trình khoa học nói trên, ở mức độ nhất định đều đã đi
phân tích, làm rõ một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của việc phát huy quyền làm
chủ của nhân dân và vai trò của HTCT cơ sở trong vấn đề này. Tuy nhiên, các công
trình khoa học trên đều đi phân tích ở những vấn đề chung hoặc ở một mặt, mảng
rời rạc, chưa đặt việc nghiên cứu làm rõ vai trò của HTCT cơ sở trong việc phát huy
quyền làm chủ của nhân dân nói chung, cũng như tại địa bàn Phường Nguyễn Thái
Bình, Quận 1, TPHCM nói riêng. Vì vậy đề tài mà học viên lựa chọn không trùng
với các công trình khoa học đã được công bố và những kết quả của nó có thể góp
phần vào hoàn thiện những vấn đề lý luận và thực tiễn trong nâng cao vai trò của
HTCT cơ sở góp phần thúc đẩy phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại Phường
Nguyễn Thái Bình, Quận 1, TPHCM nói riêng, ở nước ta nói chung trong thời gian
tới. Những tài liệu đã nêu trên đây là nguồn tài liệu tham khảo phục vụ trong quá
trình nghiên cứu đề tài của tác giả luận văn.