đại học quốc gia hà nội
khoa luật

Trần Mạnh Hà

một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt
động định tội danh đối với tội Mua bán
trái phép chất ma túy

luận văn thạc sĩ

Hà nội - 2011


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

đại học quốc gia hà nội
khoa luật

Trần Mạnh Hà

một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt
động định tội danh đối với tội Mua bán
trái phép chất ma túy
Chuyên ngành : Luật Hình sự


8

1.2. Một số vấn đề lý luận về định tội danh

26

1.3. Một số vấn đề lý luận về định tội danh tội Mua bán trái phép chất

35

ma túy

Ch-ơng 2: ĐịNH TộI DANH TộI MUA BáN TRáI PHéP CHấT MA TúY

40

THEO PHáP LUậT HIệN HàNH Và THựC TIễN áP DụNG

2.1. Định tội danh đối với các hành vi mua bán trái phép chất ma tuý

40

theo quy định pháp luật hình sự hiện hành

2.2. Định tội danh đối với các tr-ờng hợp đồng phạm trong tội mua bán

48

trái phép chất ma túy

KếT LUậN

99

những công trình liên quan đến luận văn đã đ-ợc công bố

101

DANH MụC TàI LIệU THAM KHảO

102


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

LờI Mở ĐầU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm về ma tuý trên thế giới
và khu vực Đông Nam á diễn biến rất phức tạp. ở Việt Nam, nếu như trước
đây chất ma tuý chủ yếu là thuốc phiện, cần sa - những thứ được trồng và sản
xuất ngay trong nước bằng hình thức thô sơ, thủ công thì ngày nay, chủng loại
ma tuý đã phát triển đa dạng hơn và được sản xuất bằng công nghệ tiên tiến
hơn như: Estamin, Estasy, Hồng phiến, Ketamine, Methamphetamin, Nữ
hoàng đen, Hoàng hậu đỏ đặc biệt là loại heroin từ nước ngoài (chủ yếu là

không nhiều, hoặc có thể phải bỏ đi toàn bộ nếu sản xuất sai quy trình, dẫn
đến lợi nhuận được hưởng không cao, trong khi khả năng bị phát hiện là
lớn… Từ những lý do đó, các đối tượng phạm tội chủ động khai thác nguồn
ma túy từ những nước lân cận, bởi chúng vừa rẻ, lợi nhuận cao lại vừa mất ít
công sức và khả năng sinh lời là chắc chắn hơn. Vì vậy, nguồn ma tuý chính
để bán ra thị trường trong nước vẫn chủ yếu là nhập lậu từ nước ngoài về,
trong đó tùy từng quốc gia mà nhập lậu chuyên về một loại ma túy riêng. Ví
dụ: Trung Quốc chuyên về ma túy tổng hợp dạng ATS, Ketamine; Lào
chuyên về heroin; Campuchia chuyên về heroin và cần sa. Số ma tuý này sẽ
được các đầu mối mang đến các địa phương để bán, và những đô thị lớn như
Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng sẽ được chọn là trung tâm tiêu
thụ chính. Xuất phát từ tính chất của ma tuý là người nghiện bị lệ thuộc vào
ma tuý và phải thường xuyên sử dụng hàng ngày, nên nhu cầu tiêu thụ ma tuý
rất cao và số lượng ma tuý được tiêu thụ nhìn chung là đều đặn. Do đó, trong
các tội về ma tuý như tội: sản xuất, vận chuyển, tàng trữ, mua bán trái phép
các chất ma tuý thì tỷ lệ phạm tội mua bán trái phép chất ma tuý chiếm cao
nhất so với tổng các tội phạm về ma tuý.
2


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Trước tình hình đó, công tác đấu tranh phòng chống tội mua bán tráI
phép chất ma tuý ngày càng đối mặt với những thủ đoạn tinh vi, những hình

- Xây dựng khái niệm "Chất ma túy" là đối tượng thuộc sự điều chỉnh
của pháp luật hình sự.

5


- Làm sáng tỏ các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội Mua bán trái phép
chất ma tuý trong BLHS năm 1999, từ đó đưa ra khái niệm về tội "Mua bán
trái phép chất ma túy".
- Phân biệt các dấu hiệu đặc trưng của tội Mua bán trái phép chất ma
tuý với tội phạm ma tuý khác để nhận biết khi định tội danh.
- Nêu ra một số trường hợp có dấu hiệu chuyển hóa, biến tướng của
hành vi mua bán trái phép chất ma tuý hiện đang xảy ra trong thực tiễn. Từ
đó, đưa ra giải pháp xử lý phù hợp nhất khi định tội danh.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác định tội
danh tội Mua bán trái phép chất ma tuý.
* Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn
trong hoạt động tố tụng liên quan đến việc định tội danh tội Mua bán trái phép
chất ma tuý trong tình hình hiện nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng
Nhà nước và pháp luật, đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ
nghĩa duy vật lịch sử. Ngoài ra, tác giả có sử dụng các phương pháp: hệ
thống, lịch sử, lôgíc, phân tích, tổng hợp, so sánh...
5. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
ý nghĩa lý luận - thực tiễn quan trọng của luận văn là ở chỗ tác giả đã

xây dựng được khái niệm chất ma túy trong luật hình sự; làm rõ các dấu hiệu

6. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tội Mua bán trái phép chất ma
túy và định tội danh tội Mua bán trái phép chất ma túy
Chương 2: Định tội danh tội Mua bán trái phép chất ma tuý theo
pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh đối với
tội Mua bán trái phép chất ma tuý

7


8


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Chương 1
MộT Số VấN Đề Lý LUậN Về TộI MUA BáN TRáI PHéP
CHấT MA TúY Và ĐịNH TộI DANH TộI MUA BáN
TRáI PHéP CHấT MA TúY

1.1. Một số vấn đề lý luận về tội Mua bán trái phép chất ma tuý

sung vào danh mục các chất ma túy và tiền chất, ban hành kèm Nghị định số
67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ;
- Nghị định số 163/2007/NĐ-CP ngày 12/11/2007 của Chính phủ về
sửa tên, bổ sung, chuyển, loại bỏ một số chất thuộc danh mục các chất ma túy
và tiền chất, ban hành kèm Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001
của Chính phủ;
- Nghị định số 17/2011/NĐ-CP ngày 22/02/2011 của Chính phủ về bổ
sung, sửa tên chất, tên khoa học đối với một số chất thuộc danh mục các chất
ma túy và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày
01/10/2001 của Chính phủ và Nghị định số 163/2007/NĐ-CP ngày
12/11/2007 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 67/2001/NĐ-CP
ngày 01/10/2001.
Như vậy, với những văn bản nêu trên, định nghĩa thế nào là "chất ma
túy" đã được làm rõ, và các chất ma túy cụ thể thì cũng được quy định tại
danh mục do Chính phủ ban hành. Tuy nhiên vấn đề đặt ra ở đây là: "chất ma
túy" theo định nghĩa của Luật phòng, chống ma túy và "chất ma túy" trong
Thông tư 17 quy định có phải lúc nào cũng là đối tượng của các tội phạm về
ma túy trong luật hình sự hay không?

10


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi



tâm lý hoang mang cho người dân, gây bất ổn trong thị trường kinh doanh và
sẽ dẫn đến sự phản ứng tiêu cực từ phía người dân.
Hoặc trường hợp cơ quan điều tra thu giữ được tang vật và giám định
trong đó có chất ma túy, nhưng do hàm lượng thấp nên không có căn cứ xử lý
hình sự được. Điển hình là vụ án sau:
Ngày 26/3/2007, Công an huyện Thạch Thất phối hợp với Cơ quan
điều tra - Công an tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội) tiến hành kiểm tra, phát hiện
21 hộ dân ở xã Tiến Xuân và Đông Xuân thuộc huyện Lương Sơn, Hòa Bình
trồng cây cần sa với diện tích gần 4.000m2. Qua đấu tranh, xác định người
thuê trồng cây cần sa là ông Hồ Hữu N và anh Lê Quang V - cán bộ Viện
Khoa học nông nghiệp Việt Nam. Tiến hành khám xét khẩn cấp nơi ở, nơi
làm việc đối với ông Hồ Hữu N và anh Lê Quang V, thu giữ 98kg hạt cây
"lanh mèo" (họ của cây cần sa). Kết luận giám định số 724/C21 ngày
13/4/2007 của Viện KHHS - Bộ Công an kết luận:
"Các hạt thực vật trong các mẫu ký hiệu số 01, 02, 03, 04 gửi giám
định đều chứa thành phần Delta9 - THC, tổng trọng lượng và hàm lượng
trung bình trong các mẫu như sau:
Mẫu ký hiệu

Trọng lượng

Hàm lượng

Mẫu số 1

22.731gam

0,12%


tài sản có giá trị từ 2 triệu đồng trở lên mới cấu thành tội phạm, nếu tài sản
dưới 2 triệu đồng mà nhân thân người có hành vi trộm cắp chưa tiền án, tiền
13


sự, thì không phạm tội Trộm cắp tài sản. Chính vì vậy, để đảm bảo cho việc
xử lý các tội phạm về ma túy được thuận lợi, đồng nhất cần ban hành văn bản
hướng dẫn cụ thể về vấn đề này.
Từ những phân tích trên cho thấy, cần phải xây dựng một khái niệm cụ
thể về "chất ma túy" là đối tượng tác động của các tội phạm ma túy và thuộc
pháp luật hình sự điều chỉnh, nhằm tránh xảy ra tình trạng bế tắc, vướng mắc
trong việc xử lý các loại tội phạm ma túy này. Theo quan điểm của chúng tôi,
có thể đưa ra khái niệm "chất ma túy" thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật
hình sự như sau: "Chất ma túy thuộc sự điều chỉnh của pháp luật hình sự là
các chất gây nghiện, chất hướng thần ở dạng tự nhiên hoặc dạng tổng hợp
có trọng lượng, thể tích, hàm lượng nhất định theo quy định của pháp luật".
1.1.2. Khái niệm tội Mua bán trái phép chất ma tuý
Tại điểm b, mục 3.5 phần I Thông tư 17 hướng dẫn phần "Truy cứu
trách nhiệm hình sự trong trường hợp có nhiều hành vi phạm tội" như sau:
3.5. Trường hợp một người thực hiện một hoặc nhiều hành vi phạm tội
quy định trong một điều luật (Điều 194, Điều 195 và Điều 196 của BLHS) thì
cần phân biệt như sau:
...
b) Trường hợp một người thực hiện nhiều hành vi phạm tội theo quy
định tại Điều 194 (hoặc Điều 195 hoặc Điều 196) của BLHS mà các hành vi
đó có liên quan chặt chẽ với nhau (hành vi phạm tội này là điều kiện để thực
hiện hoặc là hệ quả tất yếu của hành vi phạm tội kia), thì bị truy cứu trách
nhiệm hình sự với tội danh đầy đủ đối với tất cả các hành vi đó được thực
hiện theo điều luật tương ứng và chỉ phải chịu một hình phạt.
Ví dụ: Một người mua bán tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép

Thực tế tại Chương VII A "Các tội phạm về ma túy" của BLHS 1985,
sửa đổi bổ sung năm 1997, từ các Điều 185c đến Điều 185e đều quy định
từng điều tương ứng với từng tội danh: Tàng trữ trái phép chất ma túy, Vận
chuyển trái phép chất ma túy, Mua bán trái phép chất ma túy và Chiếm đoạt
chất ma túy. Như vậy, ngay từ khi bắt đầu xây dựng và ban hành các điều luật
về tội phạm ma túy, các nhà làm luật đã phân biệt từng tội danh cụ thể tương
ứng với từng hành vi phạm tội, và không hề có tội "Tàng trữ, vận chuyển,
mua bán trái phép ma túy" trong BLHS.
Về mặt thực tiễn, việc phân biệt các tội Tàng trữ, vận chuyển, mua bán
trái phép chất ma túy được thông qua mục đích phạm tội, bởi các tội này đều
không cần xét đến nguồn gốc ma túy do đâu mà có: nếu mục đích là để bán
15


thì truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Mua bán trái phép chất ma túy; nếu
mục đích để sử dụng hoặc không phải để bán, vận chuyển, sản xuất thì truy
cứu trách nhiệm hình sự về tội Tàng trữ trái phép chất ma túy; nếu mục đích
để chuyển dịch ma túy từ nơi này đến nơi khác, không phải để bán, sử dụng,
sản xuất thì truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Vận chuyển trái phép chất ma
túy (thông thường mục đích của tội này là vận chuyển thuê để kiếm tiền).
Bên cạnh đó, tại mục 3.3 phần II Thông tư 17 hướng dẫn về tội Mua
bán trái phép chất ma túy như sau:
3.3. Mua bán trái phép chất ma túy là một trong các hành vi sau đây:
a) Bán trái phép chất ma túy cho người khác (không phụ thuộc vào
nguồn gốc chất ma túy do đâu mà có) bao gồm cả việc bán hộ chất ma túy
cho người khác để hưởng tiền công hoặc các lợi ích khác;
b) Mua chất ma túy nhằm bán trái phép cho người khác;
c) Xin chất ma túy nhằm bán trái phép cho người khác;
d) Dùng chất ma túy nhằm trao đổi thanh toán trái phép (không phụ
thuộc vào nguồn gốc chất ma túy do đâu mà có);

khác; tàng trữ để bán lại hoặc để sản xuất ra chất ma túy khác để bán lại trái
phép; hoặc dùng ma túy để đổi lấy hàng hóa hay dùng hàng hóa để đổi lấy
ma túy" [41, tr. 92].
Theo giáo trình luật hình sự Việt Nam (tập 2) của trường Đại học luật
Hà Nội thì "hành vi mua bán trái phép chất ma túy là hành vi trao đổi trái
phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào".[23, tr. 204].
Như vậy, nhìn chung các nhà khoa học và nhà làm luật đều có cùng
quan điểm về tội Mua bán trái phép chất ma túy là một trong những hành vi:
bán trái phép; mua, xin, vận chuyển, tàng trữ, sản xuất để bán hoặc dùng hàng
hóa để trao đổi lấy ma túy hay lấy ma túy để thanh toán hàng hóa. Nói cách
khác, tội Mua bán trái phép chất ma túy là hành vi bán trái phép chất ma túy
cho người khác (không phụ thuộc nguồn gốc ma túy do đâu mà có) hoặc hành
vi trao đổi ma túy như một hàng hóa có giá trị. Bên cạnh đó, các hành vi đồng
phạm với hành vi bán ma túy cũng bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Mua
bán trái phép chất ma túy.
Từ những phân tích nêu trên, có thể đưa ra khái niệm tội Mua bán trái
phép chất ma túy như sau: "Mua bán trái phép chất ma tuý là hành vi bán,
17


trao đổi trái phép chất ma tuý cho người khác, hoặc hành vi tổ chức, xúi
giục, giúp sức cho người khác trong việc bán, trao đổi chất ma tuý mà
không cần xét đến nguồn gốc chất ma tuý do đâu mà có".
1.1.3. Những dấu hiệu pháp lý của tội Mua bán trái phép chất ma tuý
a. Dấu hiệu khách thể của tội Mua bán trái phép chất ma tuý
Khách thể của tội Mua bán trái phép chất ma túy là chế độ độc quyền
và thống nhất quản lý của Nhà nước đối với các chất ma túy. Việc Nhà nước
độc quyền và thống nhất quản lý các chất ma túy là dễ hiểu bởi các tác hại, độ
nguy hiểm của nó cho xã hội là rất lớn. Nếu sử dụng chất ma túy vào mục
đích tốt như: khoa học, công nghiệp, y tế... thì nó lại trở thành vật hữu ích, có

văn bản pháp luật hiện hành, đối tượng tác động của tội Mua bán trái phép
chất ma túy chỉ là các chất ma túy (là các chất gây nghiện, chất hướng thần
được quy định trong các danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành). Còn
các loại tiền chất ma túy thì không phải là đối tượng của tội Mua bán trái phép
chất ma túy, nó chỉ là đối tượng của tội Tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc
chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy, quy định
tại Điều 195 BLHS. Do đó, cần lưu ý và phân biệt rõ về đối tượng tác động
của tội phạm trong trường hợp này.
Ngoài ra, cũng để xác định đối tượng tác động của tội Mua bán trái
phép chất ma túy, mục 1.1 phần I Thông tư 17 quy định như sau:
"1.1. Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy
định trong các danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành. Trong đó, cần
phân biệt các trường hợp sau:
a) Đối với các chất ma túy ở thể rắn được hòa thành dung dịch (như
dung dịch thuốc phiện, dung dịch hêrôin dùng để tiêm, chích) hoặc chất ma
túy ở thể lỏng đó được pha loãng để tiện cho việc sử dụng thì không coi toàn
bộ dung dịch này là chất ma túy ở thể lỏng mà cần xác định hàm lượng
moocphin trong dung dịch để tính trọng lượng của chất ma túy đó;
b) Đối với xái thuốc phiện thì không coi là nhựa thuốc phiện mà phải
xác định hàm lượng moocphin trong xái thuốc phiện để tính trọng lượng của
thuốc phiện".
Ngoài ra, khoản 6 Điều 2 Luật phòng, chống ma túy năm 2000 còn
quy định về cây có chứa chất ma túy là: "6. Cây có chứa chất ma tuý bao gồm
cây thuốc phiện (cây anh túc), cây cô ca, cây cần sa hoặc cây khác có chứa

19


chất ma tuý do Chính phủ quy định". Đây cũng là quy định để các cơ quan
tiến hành tố tụng áp dụng trong quá trình giải quyết vụ án.

Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

tội Mua bán trái phép chất ma túy. Để hướng dẫn rõ điều này, tại mục 3.5
phần II Thông tư 17 đã quy định:
"3.5. Chất gây nghiện, chất hướng thần là chất ma túy; còn thuốc gây
nghiện, thuốc hướng thần là để chữa bệnh (chỉ chứa một hàm lượng nhất định
chất ma túy) và được quản lý theo quy chế quản lý dược phẩm của Bộ Y tế.
Người nào không thuộc đối tượng quy định tại Điều 201 BLHS mà vi phạm
trong việc sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán thuốc gây nghiện, thuốc
hướng thần nhằm mục đích kinh doanh thuốc chữa bệnh hoặc để chữa bệnh
thì bị xử lý hành chính hoặc thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một tội
phạm tương ứng khác không phải là tội phạm về ma túy (ví dụ: tội kinh doanh
trái phép, tội buôn lậu). Trường hợp sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán
thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần trái phép nhằm thỏa mãn nhu cầu về sử
dụng trái phép chất ma túy cho mình hoặc cho người khác thì bị xử lý về tội
phạm ma túy tương ứng (nếu thỏa mãn điều kiện về trọng lượng chất ma túy
theo quy định của pháp luật)".
Như vậy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần có thể có hoặc có thể
không là đối tượng tác động của tội mua bán trái phép chất ma túy, tùy theo
mục đích của hành vi mua bán thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần đó. Điều
này các cơ quan tiến hành tố tụng cần phân biệt, làm rõ ý thức, mục đích của
đối tượng trước khi khởi tố vụ án, nhằm tránh oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.
b. Dấu hiệu khách quan của tội Mua bán trái phép chất ma tuý
Tại mục 3.3 phần II Thông tư 17 hướng dẫn về tội Mua bán trái phép
chất ma túy như sau: