CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN
LÝ TỰ ĐÁNH GIÁ CHẤT
LƯỢNG GIÁO DỤC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG


- Tổng quan nghiên cứu
Tự đánh giá và quản lý TĐGCLGD có vai trò quan trọng trong
bất cứ một nền GD nào, vì thế nhiều nước trên thế giới đã rất quan
tâm đến vấn đề này ở cả hai phương diện nghiên cứu lý thuyết và áp
dụng trong thực tiễn.
- Trên thế giới
Ở các nước phát triển như Anh, Pháp, Hoa Kỳ, Nhật Bản,
Australia, Hàn Quốc... đánh giá CLGD và đào tạo đã được triển
khai nghiên cứu từ thập niên 70 của thế kỷ trước. Trong các cuốn
sách (đã được dịch sang tiếng Việt) của một số tác giả ở các nước
trên đều cho rằng: TĐG chất lượng có mục đích kiểm định, đo đạc
quá trình GD, từ đó các nhà quản lý có thể dự đoán kết quả, đưa ra
những quyết định, những điều chỉnh kịp thời để nâng cao CLGD.
Và họ cho rằng, TĐGCLGD cần được thực hiện đồng bộ ở cả hai
phương diện: TĐG sản phẩm GD và TĐG các yếu tố đảm bảo
CLGD của nhà trường. Cơ sở GD muốn phát triển và hội nhập quốc
tế phải có chính sách, mục tiêu và quy trình đảm bảo chất lượng; do
đó công tác TĐGCLGD được tiến hành đồng thời ngay trong quá
trình đào tạo. Cơ quan kiểm định là các đơn vị độc lập với cơ quan
quản lý và triển khai GD, từ đó các kết quả TĐG có giá trị khách
quan, loại trừ được các yếu tố chủ quan, tuỳ tiện do bệnh thành tích.


- Ở Việt Nam
Ở Việt Nam, về phương diện nghiên cứu lý thuyết: Trần

phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên. Đến năm 2013 Cục Khảo thí
và KĐCL giáo dục ban hành Công văn Số 46/KTKĐCLGD-KĐPT
ngày 15 tháng 01 năm 2013 về việc hướng dẫn xác định yêu cầu, gợi ý
tìm minh chứng theo tiêu chuẩn đánh giá ĐGLCGD trường tiểu học và
trường trung học.
- Nhận xét chung
Hiện nay các trường Đại học được giao quyền tự chủ, cho nên
việc kiểm định chất lượng giáo dục rất quan trọng và cần thiết,bởi
vì:
- Kiểm định chất lượng giáo dục giúp các trường đại học định
hướng và xác định chuẩn chất lượng cho từng hoạt động


- Kiểm định chất lượng giáo dục giúp các trường đại học có cơ
hội xem xét lại toàn bộ hoạt động của mình một cách có hệ thống để
từ đó điều chỉnh các hoạt động theo một chuẩn mực nhất định
- Kiểm định chất lượng giáo dục là lời tuyên bố chắc chắn tới
các bên liên quan về hiện trạng chất lượng của trường. .
- Kiểm định chất lượng giáo dục tạo cơ sở xây dựng văn hoá
chất lượng cho CSGD.
Chính vì sự quan trọng và cần thiết của kiểm định chất lượng
giáo dục ở các trường Đại học như vậy nên có rất nhiều đề tài nghiên
cứu về vấn đề này. Tuy nhiên ở các trường THPT thì vấn đề kiểm định
chất lượng giáo dục chưa thực sự được coi trọng bởi vì quyền tự chủ
của các trường THPT chưa cao. Chính vì vậy mà còn rất ít đề tài
nghiên cứu về kiểm định chất lượng giáo dục ở THPT và đặc biệt là
mảng tự đánh giá chất lượng giáo dục tại các trường THPT.
Các công trình nghiên cứu lý thuyết về TĐGCLGD và kinh
nghiệm hoạt động thực tiễn về lĩnh vực này ở nước ta như trình bày
trên, đã tạo nền tảng cho việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn

cầu của khách hàng, để sản phẩm có được những đặc tính, giá trị sử
dụng mà khách hàng mong muốn với giá cả mà họ sẽ hài lòng chi
trả. Cách tiếp cận này dựa trên sản xuất về chất lượng.
Trong GD&ĐT, khách hàng là học sinh, sinh viên; chính phủ,
doanh nghiệp, cha mẹ của người học. Đối với giáo viên giảng dạy,
học sinh, sinh viên thì khái niệm chất lượng là các yếu tố đảm bảo
được yêu cầu của xã hội, đó là quá trình đào tạo, là cơ sở vật chất
dùng cho quá trình giảng dạy và học tập. Đối với những người sử
dụng sản phẩm của GD&ĐT thì ưu tiên về chất lượng của họ là trình
độ, năng lực và kiến thức của học sinh, sinh viên khi ra trường.
- Chất lượng là sự phù hợp với mục đích (mục tiêu).
Đây là một khái niệm về chất lượng do tổ chức đảm bảo chất
lượng giáo dục Đại học quốc tế đề xướng, nó phù hợp đối với việc
xác định CLGD và cả với việc đánh giá nó.


Mục tiêu ở đây được hiểu một cách toàn diện bao gồm từ triết
lý của GD, tới định hướng, mục đích của cả hệ thống GD và sứ
mệnh, các nhiệm vụ chiến lược... của cơ sở đào tạo.
Xét trên quan điểm hệ thống, khi xét chất lượng của cả hệ
thống GD, thì trước hết phải xác định được cấu trúc của toàn hệ
thống đó, các nhà khoa học GD đã xác định hệ thống GD bao gồm
các yếu tố sau:
- Đầu vào:
Đầu vào của hệ thống GD bao gồm: nguồn nhân lực (giáo
viên, học sinh, các nhà quản lý...); vật lực (cơ sở vật chất, kỹ thuật,
học liệu....); tài lực

(tài chính cho GD, các nguồn thu...)


- Sự tiếp thu kiến thức của học sinh.
- Giá trị.
- Thái độ.
- Kỹ năng.
Nền GD chất lượng là một nền GD giữ gìn được truyền thống,
bản sắc dân tộc, đảm bảo tính khoa học tiên tiến hiện đại và phù hợp
với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Đó là một nền
GD:
- Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho từng thành
viên trong xã hội, chất lượng sống cho cộng đồng.
- Đảm bảo sự phù hợp giữa các điều kiện đảm bảo chất lượng
với sự mở rộng qui mô trong quá trình phát triển.
- GD về sự phát triển bền vững của con người với nghĩa con
người vừa là mục tiêu vừa là động lực của phát triển kinh tế - xã
hội.
- Là môi trường tốt nhất để con người tiết thu những kiến thứ
mới, tự hoàn thiện mình trong điều kiện biến đổi liên tục của cuộc
sống.


- CLGD được thể hiện trong bốn trụ cột mà UNESCO đã đề
xuất: Học để biết; Học để làm; Học để chung sống và học để tồn tại.
- Tự đánh giá chất lượng giáo dục
TĐG là nghĩa vụ và trách nhiệm của các cơ sở đào tạo trong
quá trình hình thành và phát triển và được thực hiện trong quá trình
tổ chức KĐCL các cơ sở GD.
TĐG là khâu đầu tiên trong tổng thể các hoạt động KĐCL.
TĐG có ý nghĩa quan trọng bởi vì nó chứng tỏ nếu nhà trường làm
được điều này là nhà trường có ý thức và khả năng thực hiện tính tự
chủ và tự chịu trách nhiệm của mình trong toàn bộ các hoạt động

trách nhiệm của trường trong toàn bộ các hoạt động GDĐT, NCKH,
dịch vụ XH theo chức năng, nhiệm vụ được giao, phù hợp với sứ
mạng và mục tiêu của trường.


TĐG là một quá trình liên tục, đòi hỏi tốn nhiều công sức, thời
gian, phải có sự tham gia góp sức của nhiều tập thể và cá nhân
trong toàn trường. Hoạt động TĐG đòi hỏi tính khách quan, trung
thực và công khai. Các giải thích, nhận định, kết luận đưa ra trong
quá trình TĐG phải dựa trên các minh chứng cụ thể, rõ ràng, đảm
bảo độ tin cậy, bao quát đầy đủ các tiêu chí trong bộ tiêu chuẩn đánh
giá CLGD.
* Vai trò của TĐGCLGD ở Trường THPT
Thông tư số 42/2012/TT-BGDĐT ngày 23/11/2012 đã được Bộ
GD&ĐT xây dựng và ban hành, đó là kết quả nghiên cứu các yếu tố
làm nên và ảnh hưởng đến CLGD của cơ sở GD, được cụ thể hóa
thành 5 tiêu chuẩn, 36 tiêu chí, 108 chỉ số. Việc một cơ sở GD đạt
được yêu cầu của các chỉ số, tiêu chí này tất yếu sẽ làm nên CLGD
toàn diện của cơ sở GD.
Quá trình TĐGCLGD là quá trình nhà trường tìm hiểu, đối
chiếu thực trạng với chuẩn, là đánh giá mức độ đáp ứng của các yếu
tố hiện có so với chuẩn. Giúp nhà quản lý hiểu được thực trạng các
yếu tố tạo nên và ảnh hưởng đến CLGD. Từ đó xác định được
những yếu tố đã có, những yếu tố còn thiếu, những yếu tố đã đạt,
chưa đạt so với chuẩn, những điểm mạnh, điểm yếu của nhà trường
và đề ra được chiến lược, kế hoạch phát triển các thành tố trong nhà


trường, đưa ra các biện pháp quản lý phát huy được điểm mạnh,
khắc phục được điểm yếu nhằm đảm bảo CLGD trong nhà trường.

- Ðịnh hướng lựa chọn của người học, của phụ huynh học
sinh, của cộng đồng đối với nhà trường.
- Ðịnh hướng đầu tư của các doanh nghiệp muốn đầu tư trong
lĩnh vực GD và đào tạo.
- Ðịnh hướng phát triển cho các cơ sở GD để tăng cường năng
lực cạnh tranh trong và ngoài nước
Điều 17 Luật Giáo dục năm 2005 quy định: “Kiểm định chất
lượng giáo dục là biện pháp chủ yếu nhằm xác định mức độ thực
hiện mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục đối với nhà trường
và cơ sở giáo dục. Việc kiểm định chất lượng giáo dục được thực


hiện định kỳ trong phạm vi cả nước và đối với từng cơ sở giáo dục.
Kết quả kiểm định chất lượng giáo dục được công bố công khai để
xã hội biết và giám sát”. [22]
- Quản lý nhà trường và quản lý tự đánh giá chất lượng
giáo dục nhà trường
Quản lý nhà trường
Theo Bùi Minh Hiền: “Quản lý nhà trường là tác động có mục
đích, có định hướng, có tính kế hoạch của các chủ thể quản lý (đứng
đầu là Hiệu trưởng nhà trường) đến các đối tượng quản lý (Giáo
viên, cán bộ nhân viên, người học, các bên liên quan...) và huy
động, sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả các nguồn lực nhằm thực
hiện sứ mệnh của nhà trường đối với hệ thống giáo dục và đào tạo,
với cộng đồng và xã hội nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đã xác
định trong một môi trường luôn biến động ” [13].
Quản lý tự đánh giá chất lượng giáo dục nhà trường
Từ những phân tích trên, chúng tôi quan niệm:
Quản lý tự đánh giá chất lượng giáo dục nhà trường là sự
tác động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý theo sự

Tự đánh giá chất lượng đóng vai trò rất quan trọng trong công
tác đảm bảo chất lượng giáo dục tại các trường THPT. Các trường
THPT muốn nâng cao chất lượng giáo dục thì cần phải thực hiện tốt
công tác TĐGCLGD. Bởi vì TĐGCLGD giúp cho các trường:
- Có một cái nhìn hoàn chỉnh, khách quan về nhà trường, có
cái nhìn tổng quát về tình hình hiện tại của nhà trường, xác định
được điểm mạnh, điểm yếu của nhà trường.
- Từ điểm mạnh, điểm yếu xây kế hoạch tự cải tiến và nâng
cao chất lượng giáo dục một các liên tục
- Thúc đẩy xây dựng và phát triển hệ thống ĐBCL bên trong.
- Cung cấp thông tin phù hợp cho các bên liên quan
Là bước chuẩn bị cho công tác đánh giá ngoài
* Ý nghĩa


- Là sự thể hiện cụ thể tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm của
nhà trường, trong toàn bộ các hoạt động quản lý chất lượng giáo dục
- Thúc đẩy các hoạt động đánh giá và tự phân tích về nhà
trường
- Đẩy mạnh tinh thần hợp tác trong trường, thu hẹp khoảng
cách mục tiêu cá nhân với mục tiêu tập thể và khuyến khích sự minh
bạch;
- Phát hiện kịp thời những bất cập của các chính sách đã lỗi
thời;
- Đề ra được các kế hoạch hành động nhằm cải tiến và nâng
cao chất lượng giáo dục
- Phát triển đội ngũ cán bộ, giáo viên
- Khẳng định hơn vị thế của nhà trường với xã hội
- Nội dung của quá trình tự đánh giá chất lượng giáo dục
trường Trung học phổ thông

Theo công văn Số 8987/BGDĐT-KTKĐCLGD ngày 28 tháng
12 năm 2012 về hướng dẫn tự đánh giá và đánh giá ngoài cơ sở giáo
dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên tiến hành theo các
bước sau:
- Thành lập Hội đồng tự đánh giá: Chủ tịch Hội đồng là Hiệu
trưởng; Phó chủ tich Hôi đồng là Phó Hiệu trưởng; Nhóm trưởng;
Nhóm thư ký( từ 2 đến 3 người); Nhóm công tác ( Mỗi nhóm từ 2
đến 5 người).
- Xây dựng kế hoạch tự đánh giá và thông qua kế hoạch triển
khai chi tiết công tác tự đánh giá của Hội đồng tự đánh giá của nhà
trường.
- Thu thập, xử lý và phân tích các minh chứng
- Đánh giá mức độ đạt được theo từng tiêu chí


- Viết báo cáo tự đánh giá ( báo cáo ngắn gọn, rõ ràng, chính
xác và đầy đủ các hoạt động liên quan đến tiêu chí, Trước khi đưa ra
báo cáo chính thức phải dự thảo báo cáo để lấy ý kiến góp ý của cán
bộ, giáo viên nhân viên cơ sơ giáo dục. Báo cáo tự đánh giá do Hiệu
trưởng xem xét và phê duyệt)
- Công bố báo cáo tự đánh giá
- Điều kiện thực hiện quá trình tự đánh giá chất lượng giáo
dục trường trung học phổ thông
Để thực hiện quá trình tự đánh giá chất lượng trường trung
học phổ thông thì cần có cá yếu tố sau:
- Nguồn nhân lực hiểu biết sâu về công tác kiểm định chất
lượng
- Được trang bị bộ văn bản dùng làm công cụ để đánh giá
( Thông tư 42/2012/TT-BGDĐT ngày 23 tháng 11 năm 2012 ban
hành Bộ tiêu chuẩn đánh giá, chu kỳ KĐCLGDB cơ sở, giáo dục

c) Định kỳ, đánh giá việc thực hiện kế hoạch để điều chỉnh, bổ
sung’’ [6]
- Tổ chức thực hiện tự đánh giá chất lượng giáo dục trường
trung học phổ thông
Đây là giai đoạn các kế hoạch TĐG được thực hiện, là sự phân
công những cá nhân làm những công việc cụ thể một cách khoa học,
hợp lý nhất; là sự phối kết hợp của các bộ phận thành phần để đạt
kết quả cao nhất.
Bước 1:
- Thông báo kế hoạch TĐG.
- Tổ chức tập huấn cho cán bộ giáo viên, nhân viên tham gia
công tác TĐG về mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp điều
tra, đánh giá và xây dựng các văn bản báo cáo.


- Xây dựng đề cương văn bản báo cáo TĐG.
Bước 2: Các trưởng nhóm sẽ điều hành nhóm mình làm công
việc được giao.
- Thực hiện các công tác thu thập minh chứng, thống kê thông
tin, tư liệu và điều tra khảo sát và viết báo cáo theo yêu cầu.
- Soạn thảo dự thảo báo cáo TĐG theo các tiêu chuẩn kiểm
định.
Bước 3:
- Tổ chức các cuộc họp đóng góp ý kiến cho dự thảo Báo cáo
TĐG.
- Hoàn thiện văn bản Báo cáo TĐG.
- Xây dựng văn bản báo cáo TĐG chính thức của nhà trường.
- Chỉ đạo việc thực hiện tự đánh giá chất lượng giáo dục
trường trung học phổ thông
TĐG là một hoạt động vẫn còn khá mới mẻ với nhà trường.