I H C QU C GIA HÀ N I
TR

NGă

IăH CăKHOAăH CăT ăNHIÊN
---------------------

Lê Công Tu n Minh

ÁNHăGIÁă NHăH
QU N LÝ C

D Iă

NG C A M T S
N CH TăL

NGă

BI N PHÁP
T TR NG CAM

HUY N HÀM YÊN, T NH TUYÊN QUANG

LU NăV NăTH CăS ăKHOAăH C

HƠăN iă- 2017


I H C QU C GIA HÀ N I

60 44 03 01

ng

LU NăV NăTH CăS ăKHOAăH C
NG

IH

NG D N KHOA H C

TS.ăTr năTh ăTuy tăThu

HƠăN iă- 2017


L IăC Mă N

hoƠn thƠnh lu n v n nƠy, h c viên xin chân thƠnh c m n các th y cô trong
B môn Th nh ng vƠ Môi tr ng đ t, Khoa Môi tr ng, Tr ng i h c Khoa h c
T nhiên đƣ gi ng d y, ch b o vƠ t o đi u ki n cho h c viên trong su t quá trình h c
t p vƠ hoƠn thi n lu n v n th c s .
c bi t lƠ s h ng d n t n tình, chu đáo vƠ nh ng đóng góp quỦ báu v
chuyên môn khoa h c vƠ k n ng lƠm vi c c a TS.ă Tr nă Th ă Tuy tă Thuă - cán b
gi ng d y c a B môn Th nh ng vƠ Môi tr ng đ t, Khoa Môi tr ng, Tr ng i
h c Khoa h c T nhiên, i h c Qu c gia HƠ N i.
Bên c nh đó, nghiên c u c ng đƣ nh n đ c s h tr vƠ t o m i đi u ki n
thu n l i c a cô T Th Thu vƠ anh Nông V n Nghi p - cán b Trung tơm Cơy n qu
HƠm Yên, chú Nguy n H u H u - tr ng Tr m Tr ng tr t vƠ B o v Th c v t, cùng
v i s h p tác nhi t tình vƠ chia s nh ng thông tin trong quá trình canh tác c a các h


NG 1: T NG QUAN TÀI LI U ............................................................. 10

1.1. T ng quan v cơy cam.................................................................................. 10
1.1.1. Ngu n g c vƠ phơn lo i cơy cam .............................................................. 10
1.1.2. Giá tr c a cơy cam .................................................................................... 11
1.1.3.

c đi m sinh h c c a cơy cam ................................................................ 13

1.1.4. Tình hình s n xu t vƠ tiêu th cam trên th gi i vƠ

Vi t Nam .............. 16

1.2. M t s bi n pháp qu n lỦ c d i .................................................................. 22
1.2.1. Vai trò c a qu n lỦ c d i ......................................................................... 22
1.2.2. Các hình th c qu n lỦ c d i ..................................................................... 24
1.2.3. Tác đ ng c a thu c di t c đ n h sinh thái đ t ....................................... 27
1.3. T ng quan v vùng tr ng cam HƠm Yên, t nh Tuyên Quang ...................... 29
1.3.1.

c đi m t nhiên vƠ kinh t xƣ h i ......................................................... 29

1.3.2. Tình hình phát tri n vƠ tiêu th cam t i huy n HƠm Yên ......................... 30
1.3.3. Tình hình qu n lỦ canh tác nơng cao ch t l

ng cam t i huy n HƠm Yên

............................................................................................................................. 31
1.3.4. M t s nghiên c u v cơy cam vƠ đ t tr ng cam t i HƠm Yên ................ 32

ng pháp đi u tra th c đ a vƠ l y m u nghiên c u ............................. 37

2.3.3. Ph

ng pháp b trí thí nghi m đ ng ru ng vƠ l y m u đ t nghiên c u ... 39

2.3.4. Ph

ng pháp phơn tích trong phòng thí nghi m ....................................... 41

2.4. Ph
CH

ng pháp x lỦ s li u ............................................................................ 42
NG 3: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ............................ 43

3.1. nh h

ng c a hi n tr ng qu n lỦ c d i đ n ch t l

ng đ t tr ng cam

huy n HƠm Yên, t nh Tuyên Quang ................................................................... 43
3.1.1. M t s tính ch t hóa h c c a đ t tr ng cam HƠm Yên ............................. 43
3.1.2. M t s thƠnh ph n dinh d
3.1.3.

ng trong đ t tr ng cam HƠm Yên ................ 49

c đi m phơn b vi sinh v t trong đ t tr ng cam HƠm Yên ................... 53

ng c a tr ng l c d i đ n hƠm l

ng dinh d

ng d tiêu trong đ t

............................................................................................................................. 62
3.2.6. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n hƠm l

ng Ca, Mg trao đ i trong đ t

tr ng cam HƠm Yên ............................................................................................ 65
K T LU N VÀ KHUY N NGH ..................................................................... 68
3


KHUY N NGH ................................................................................................. 69
TÀI LI U THAM KH O ................................................................................... 70
PH L C ............................................................................................................ 75

4


DANHăM CăT ăVI TăT T
CEC

Dung tích h p ph trao đ i cation
(Cation exchange capacity)


Ph t pho t ng s

5


DANHăM CăB NG
Trang
B ng 1.1. Giá tr dinh d

ng trong 100 g cam qu t i ........................................................... 12

B ng 1.2: Nhóm các qu c gia có s n l

ng cam đ ng đ u th gi i ....................................... 17

B ng 1.3: Tình hình s n xu t cam quỦt Vi t Nam (2000-2014) .......................................... 18
B ng 1.4: Di n tích vƠ s n l

ng cam vùng trung du mi n núi phía B c (2000-2015) ........ 20

B ng 1.5: M t s ho t ch t c a thu c di t c s d ng ph bi n ............................................. 27
B ng 1.6: Th ng kê tình hình phát tri n cơy cam huy n HƠm Yên ..................................... 31
B ng 1.7. ThƠnh ph n sơu vƠ nh n h i trên cơy cam sƠnh t i HƠm Yên ................................ 34
B ng 1.8. ThƠnh ph n sơu b nh h i chính trên cơy cam sƠnh t i Hàm Yên........................... 34
B ng 2.1: Chú gi i đ a đi m l y m u đ t nghiên c u ............................................................... 38
B ng 2.2: Mô t các công th c thí nghi m ................................................................................ 40
B ng 2.3: Ph

ng pháp xác đ nh các ch tiêu lỦ hóa trong đ t ................................................ 41

Trang
Hình 1.1: C c u đóng góp v di n tích (a) vƠ s n l

ng cam (b) c a các vùng 2014 ......... 18

Hình 1.2: Di n tích vƠ s n l

ng cam quỦt vùng trung du mi n núi phía B c (2015) ....... 21

Hình 1.3: Di n tích vƠ s n l

ng cam đ

Hình 2.1.

c tr ng vƠ thu ho ch t i HƠm Yên ...................... 32

a đi m khu v c nghiên c u .................................................................................... 36

Hình 2.2: V trí l y m u nghiên c u t i huy n HƠm Yên, t nh Tuyên Quang ....................... 37
Hình 2.3: Ph

ng pháp l y m u đ t ........................................................................................... 38

Hình 2.4:

a đi m các công th c thí nghi m t i huy n HƠm Yên, Tuyên Quang ............... 40

Hình 3.1:



m đ t thí nghi m.......................................... 57

Hình 3.10. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n hƠm l

Hình 3.11. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n CEC c a đ t thí nghi m................................... 61

Hình 3.12. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n nit d tiêu trong đ t thí nghi m ..................... 63

Hình 3.13. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n ph t pho d tiêu trong đ t thí nghi m............. 64

Hình 3.14. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n Kali d tiêu trong đ t thí nghi m .................... 65

Hình 3.15. nh h

ng c a tr ng l c d i đ n Ca, Mg trao đ i trong đ t................................. 66

7

ng ch t h u c trong đ t .................... 60

(kéo dƠi 4 n m) vƠ ti p đ n lƠ giai đo n s n xu t kinh doanh (t 5 đ n 15 n m). Trong
đó, đ c bi t lƠ giai đo n ki n thi t c b n r t nh y c m v i xói mòn r a trôi.
Do ph i đ i m t v i nguy c xói mòn, r a trôi dinh d ng, ng i dơn có xu
h ng l m d ng phơn bón hóa h c đ b sung dinh d ng cho đ t. Cùng v i đó lƠ
bi n pháp qu n lỦ c d i ch a h p lỦ, ch y u lƠ s d ng thu c di t c . i u nƠy nh
h ng r t l n đ n tính ch t đ t. t b suy thoái nghiêm tr ng tr nên chai c ng, tr
tr i, không có l p th c v t che ph nên không còn kh n ng gi l i đ m vƠ các ch t
dinh d ng. NgoƠi ra vi c s d ng hóa ch t b o v th c v t c ng lƠm gi m tính đa
d ng c a h sinh thái đ t, đi u nƠy nh h ng nhi u đ n quá trình sinh đ a hóa.
Nh m m c đích kh c ph c tình tr ng trên, nghiên c u tác d ng t c d i cho
th y, chúng r t h u ích trong vi c b o v đ t, ch ng xói mòn r a trôi vào mùa m a,
b o v đ m c a đ t vƠo mùa khô. NgoƠi ra, theo các nghiên c u thì m t vƠi loƠi c
d i c ng có kh n ng tích l y ch t dinh d ng. Tuy lƠ hình th c c nh tranh dinh
d ng nh ng n u có bi n pháp qu n lỦ m t cách khoa h c s giúp hoƠn tr l i dinh
8


d ng cho cây tr ng. H r c a c đóng vai trò lƠ không gian s ng vƠ cung c p dinh
d ng quan tr ng cho s phát tri n c a khu h sinh v t đ t. H r c a m t s loƠi c
d i có tác d ng c đ nh C đ t, c đ nh N, chuy n hóa ph t pho khó tan,... T đó, có th
thay đ i l ng phơn h u c b sung vƠo đ t, giúp gi m tác đ ng c a hóa ch t b o v
th c v t, phơn bón hóa h c đ n h sinh thái, r t phù h p v i đ a hình canh tác mi n
núi. Tuy nhiên, hi n nay ch a có m t nghiên c u c th nƠo đánh giá v tác d ng c a
vi c qu n lỦ c d i h p lỦ trong vi c c i thi n ch t l ng đ t tr ng cam t i khu v c
huy n HƠm Yên, t nh Tuyên Quang đ c báo cáo.
Trên c s đó, đ tƠi ắ ánh giá nh h ng c a m t s bi n pháp qu n lý c
d i đ n ch t l ng đ t tr ng cam huy n ảàm Yên, t nh Tuyên Quang” đ c đ t ra
nh m cung c p c s khoa h c vƠ Ủ ngh a th c ti n cho vi c c i t o, b o v vƠ ph c
h i ch t l ng đ t tr ng cam t i huy n HƠm Yên, t nh Tuyên Quang.
ng th i, c ng

giá ngu n g c cam lƠ
ông Nam Á, k c l c đ a hay bán đ o, qu n đ o. T đơy mƠ
con ng i đƣ tác đ ng theo nhi u ph ng th c đ t o tính đa d ng, phong phú c a cam
quỦt tr ng hi n nay.
Phân lo i
M t s gi ng cam đ

c tr ng ph bi n t i Vi t Nam.

 Cam Sành: Là gi ng quýt (King mandarin), dân ta quen g i là cam, tu vùng
tr ng lơu đ i mà có các tên g i nh cam sƠnh B H , cam sành Hà Giang - Tuyên
Quang [3].
 Cam Xã oài: Ngu n g c t vùng Xƣ oƠi, huy n Nghi L c, Ngh An. Cây
cao trung bình, tán lá h i xoè, thích nghi r ng. N ng su t cao, kh i l ng qu trung
bình 200 - 250 g/qu [7].
 Cam Valencia: Nh p vào Vi t Nam t n m 1971. Qu to h n cam Hamlin,
trung bình 250 g/qu . Khi chín v qu có màu vàng, ru t màu vàng da cam. Chín
mu n vào d p T t âm l ch [7].

10


 Cam HamLin: Là gi ng c a M , (Hamlin là tên ông ch v n M ), đ c
đ a vƠo Vi t Nam t n m 1971 thông qua CuBa. Hamlin lƠ gi ng chín s m vào tháng
9 - 10, v qu m ng, kh i l ng qu trung bình 200 g/qu [7].
 Cam Sông Con: Ngu n g c ch n t cây gieo h t Nông tr ng Sông Con,
Ngh An. Cây cao trung bình, tán g n, không có gai trên cành, thích nghi r ng. N ng
su t trung bình, kh i l ng qu trung bình 200 - 250 g/qu [7].
 Cam Vân Du:
c ch n l c t nh ng cơy gieo h t c a gi ng cam Sunkist

Carbohydrate
Ch t x
Canxi, Ca
S t, Fe
Magiê, Mg
Photpho, P
Kali, K
Natri, Na
K m, Zn
Vitamin C, t ng axit ascobic
Thiamin
Riboflavin
Niacin
Vitamin B-6
Folate, DFE
Vitamin A, RAE
Vitamin A, IU

ngătrongă100ăgăcamăqu ăt i
năv
Giáătr ătrongă100ăgam
g
82,3
kcal
63
g
1,3
g
0,3
g

13,0
IU
250,0

(Ngu n: USDA National Nutrient Database for Standard Reference) [59]
1.1.2.2. Ảiá tr kinh t c a cây cam
Giá tr kinh t c a cơy cam lƠ cơy n qu có múi thu c lo i lơu n m, nhanh thu
ho ch. Nhi u cơy có th cho thu ho ch ngay t n m th 2 sau khi tr ng. Vi t Nam,
1 ha cam th i k 8 tu i, n ng su t trung bình có th đ t 16 t n ho c th m chí nhi u
h n th n a, v i giá bán cam hi n nay, ng
tri u đ ng/ha/n m.

i tr ng cam có th thu nh p lên t i 200

Tr ng cam Cao Phong nói riêng đƣ góp ph n đánh k trong phát tri n kinh t
xƣ h i, gi i quy t nhu c u vi c lƠm, t ng thu nh p vƠ c i thi n sinh k cho c ng đ ng
đ a ph ng. Theo Nguy n Ph ng Loan, Tr n Th Tuy t Thu (2016) [24], nghiên c u
đánh giá hi u qu kinh t c a vi c tr ng cam t i huy n Cao Phong, t nh Hòa Bình đƣ
ch ra r ng m i hecta tr ng cam t o ra vi c lƠm cho 2 lao đ ng v i m c thu nh p lƠ
62,5 tri u đ ng/ng

i/n m. N m 2015, l i nhu n trung bình c a các v
12

n đ t trên 500


tri u đ ng/ha/n m. ó đ c coi lƠ nh ng đóng góp không h nh đ i v i phát tri n
kinh t xƣ h i t i đ a ph ng.
Theo Thu Y n -

ti p t c phát tri n gi ng nh c . Trong m t n m cơy có th cho 3 - 4 đ t cƠnh. Tùy
theo ch c n ng c a cƠnh trên cơy, có th phơn lo i thƠnh các nhóm nh : cƠnh mang
qu , cƠnh m , cƠnh dinh d ng, cƠnh v t [14].
Hoa: Hoa cam lƠ lo i hoa l

ng tính có kh n ng t th ph n, trƠng hoa th

ng có

mƠu tr ng. Hoa cam th ng có 5 cánh, có nhi u nh (kho ng 20 - 40 nh ). Hoa đ c phơn
hoá t mùa đông n m tr c trong đi u ki n khô vƠ nhi t đ th p. Cam th ng phơn hoá
hoa t tháng 11 đ n tháng 12, cam sƠnh t tháng 12 đ n tháng 1 n m sau [14].
Qu : Cam thu c lo i qu m ng, v qu dƠy, m ng khác nhau tu t ng loƠi,
gi ng, đ c chia lƠm 2 ph n: Ph n v ngoƠi g m l p bi u bì do các t bƠo s ng dƠy
lên, xen k có các khí kh ng; Ph n v gi a g m 2 l p (l p s c t vƠ l p tr ng). L p
s c t do t ng t bƠo ch a nhi u s c t h p thƠnh m t l p m ng do đó khi qu xanh

13


nh có di p l c mƠ qu có th quang h p. L p tr ng d
m ng c a l p cùi nƠy ph thu c vƠo t ng gi ng [14].

i l p s c t lƠ l p cùi đ dƠy

H t: H t cam g m nhi u phôi, t 1 - 7 phôi g i lƠ hi n t

ng đa phôi trong đó

có m t phôi h u tính còn các phôi khác g i lƠ phôi vô tính. Th ng phôi vô tính n y

ng đ n ph m ch t vƠ s phát tri n c a trái. Th

ng

nhi t đ

cao trái chín s m, ít x vƠ ng t nh ng kh n ng c t gi kém vƠ mƠu s c trái chín
không đ p ( nhi t đô th p các s c t hình thƠnh nhi u h n). mi n Nam th ng có
biên đ nhi t gi a ngƠy vƠ đêm th p nên khi chín v trái th ng còn mƠu xanh, tuy
nhiên y u t t o mƠu s c khi chín còn nh h ng b i gi ng tr ng [11].
N

c và đ

m: Cam a m nh ng không ch u đ

c úng n

c. Khi đ t b thi u

oxy do ng p úng, h n m r ho t đ ng kém, lơu ngƠy s th i ch t lƠm r ng lá, qu non.
Do đó, cơy cam tr ng trên đ t d c t t h n trên đ t b ng.
L

ng n

c c n hƠng n m đ i v i 1 ha cam t 9.000 - 12.000 m3, t

ng đ



đ ng, ch ng gió đông b c khi cơy ra hoa, th tinh vƠ ch ng gió khi qu đang l n.
1.1.3.3. Nhu c u dinh d

ng

Nguyên t dinh d ng c n thi t lƠ nh ng nguyên t mƠ khi thi u nó cơy không
th hoƠn thƠnh chu trình s ng, tr c ti p tham gia vƠo quá trình chuy n hóa v t ch t
trong c th , không th thi u ho c thay th b ng nguyên t khác. Các nguyên t dinh
d ng thi t y u chia lƠm 2 nhóm: các nguyên t cơy s d ng nhi u không th thi u
trong quá trình sinh tr

ng phát tri n (h n 100 mg/kg ch t khô c a cơy): C, H, O, N,

P, K, S, Ca, Mg; và các nguyên t vi l

ng trong cơy tr ng.

Các bon (C), hydro (H), oxy (O) lƠ 3 nguyên t chi m t tr ng nhi u nh t trong
cơy (kho ng 95% tr ng l ng c a cơy). Chúng đ c cơy l y tr c ti p t n c, đ t vƠ
không khí.
m (N): quan tr ng trong quá trình sinh tr

ng vƠ phát tri n c a cơy c ng nh

trong quá trình hình thƠnh hoa vƠ qu .
N cơy sinh tr ng t t, thi u N cơy còi c c,
lá vƠng, bón quá nhi u N cơy sinh tr ng quá m nh có h i cho s phơn hoá hoa. Cơy
nhi u t c, lá to nh ng m m, qu l i s n sùi, v d y, thô, h ng v kém.
Ph t pho (P): tác d ng gi s n l ng vƠ ph m ch t hƠng n m. Ph t pho giúp


ng (Cu, Zn, Mn, Fe, Bo, Mo,ầ) lƠ thƠnh ph n thi t y u

trong các enzym vƠ protein hô h p, xúc tác cho các quá trình t ng h p di p l c, giúp
cơy sinh tr ng vƠ phát tri n.
1.1.4. Tình hình s n xu t và tiêu th cam trên th gi i và

Vi t Nam

1.1.4.1. Tình hình s n xu t và tiêu th cam trên th gi i
N m 2011, di n tích tr ng cam c a toàn th gi i lƠ 4.003.305 ha, n ng su t
trung bình đ t 17,79 t n/ha, s n l ng 71.241.218 t n. n n m 2013, n ng su t gi m
nh xu ng 17,53 t n/ha nh ng di n tích t ng lên 4.068.281 ha nên s n l ng t ng lên
71.305.973 t n.
Khu v c châu M lƠ n i s n xu t cam v i s n l ng hƠng đ u th gi i, trong đó
có ba n c thu c nhóm 5 n c đ ng đ u: Brazil, M vƠ Mexico. N ng su t trung bình
M cao nh t th gi i và luôn n đ nh, t n m 2010 đ n n m 2012 t ng t 28,75
t n/ha lên 33,65 t n/ha. Tuy nhiên nh ng n m g n đơy, n ng su t trung bình c a M
đƣ có xu h ng gi m. Tính đ n n m 2014 s n l ng trung bình ch đ t 25,64 t n/ha.
LƠ quê h ng c a cam quýt, h u h t các n c chơu Á đ u s n xu t cam quýt.
Tính đ n n m 2014, đơy lƠ vùng có di n tích s n xu t cam l n nh t th gi i (1.729.570
ha), chi m 42,1% song s n l ng c a chơu Á ch đ ng th hai sau chơu M do n ng
su t trung bình m c th p nh t th gi i. Nguyên nhơn lƠ do đi u ki n kinh t , xƣ h i
còn nhi u h n ch . Ngh tr ng cam quỦt ch a đ c chú tr ng, ch a áp d ng khoa h c
k thu t hi n đ i vƠo canh tác, quy mô s n xu t ch a đ t m c công nghi p hóa vƠ tình
tr ng d ch b nh, d ch h i còn nhi u di n bi n. Trung Qu c vƠ n
lƠ hai n c có
s n l ng cam l n nh t khu v c vƠ thu c nhóm 5 n c đ ng đ u th gi i. N m 2014,
s n l ng c a Trung Qu c (7.964.133 t n) vƠ n
(7.317.610 t n) chi m t ng ng

2010

260.132

7.477.924

28,75

2011

254.467

8.078.490

31,75

2012

245.726

8.268.000

33,65

2013

245.726

7.500.604


18.012.560

24,69

2013

702.200

17.549.536

24,99

2014

680.324

16.928.457

25,64

2010

334.573

4.051.631

12,11

2011


2010

456.289

5.803.289

12,72

2011

468.904

6.867.029

14,64

2012

467.597

7.258.745

15,52

2013

490.619

7.466.496


4.360.400

8,89

2013

634.400

6.426.200

10,13

2014

664.910

7.317.610

11,01

(Ngu n: FAOSTAT, 2015) [49]

17


1.1.4.2. Hi n tr ng tình hình phát tri n cây cam quýt

Vi t Nam

K t qu t ng h p v tình hình s n xu t cam quỦt


2000 2005 2010 2014



6,0

5,9

5,1

5,4

-0,6 38,6

49,6

64,2

59,8

+21,2

12,8

14,6

10,2

15,7 +2,9 37,7


0,7

1,0

+0,7

0,9

1,9

3,9

4,5

+3,6

4,2

7,3

5,3

6,2

+2,0 15,9

26,0

71,6

21%

7%
1%

52%

7%
11%

67%

8%
1%
Đ

Đ

H

T
B

T

B
T

B


L

N

D

T

B
C

L

b) C c u v s năl

a) C ăc u v di n tích
Hình 1.1: C ăc uăđóngăgópăv ădi nătích (a) vƠăs năl

18

ng

ngăcam (b) c aăcácăvùngă2014


Hi n nay, cơy có múi nói chung, cơy cam quỦt nói riêng đ c tr ng r ng rƣi
kh p m i t nh thƠnh trong c n c, nh ng t p trung ch y u 7 vùng s n xu t chính
bao g m đ ng b ng sông H ng, trung du mi n núi phía B c, B c Trung B vƠ duyên
h i mi n Trung, Tơy Nguyên,



đ ng b ng sông C u Long, ti p đ n th hai lƠ vùng Trung du mi n núi phía B c.
Trong n m 2014, di n tích tr ng cam c a đ ng b ng sông C u Long là 39.200 ha cho
s n l ng 496 nghìn t n (chi m 52% v di n tích, 67% v s n l ng cam quỦt toƠn
qu c), t ng so v i n m 2000 4.400 ha, 241.00 t n s n l ng; ti p đ n lƠ các t nh trung
du mi n núi phía B c có t ng di n tích đ t tr ng cam quỦt 15.700 ha cho s n l ng
75.300 t n, chi m 21% v di n tích vƠ 10% v s n l ng cam quỦt trong c n c, t ng
so v i n m 2000 lƠ 2.900 ha vƠ 37.600 t n s n l ng. Còn l i, vùng đ ng b ng sông
H ng, ông Nam B , B c Trung B vƠ Duyên h i mi n Trung đóng góp t 7 - 11%
v di n tích, t 7 - 8% v s n l

ng.

So v i th i đi m n m 2000, hai vùng có di n tích đ t tr ng cam quỦt gi m lƠ
đ ng b ng Sông H ng vƠ B c Trung B , duyên h i mi n trung, trong đó đ ng b ng
sông H ng gi m 600 nghìn ha còn vùng B c Trung B vƠ duyên h i mi n trung gi m
m nh nh t (gi m 2.400 ha). i u đáng chú Ủ lƠ vùng đ ng b ng sông H ng tuy có
gi m v di n tích nh ng s n l ng cam v n m c cao, n m 2014 đ t 59.800 t n
(chi m 8% t ng s n l ng c n c), s n l ng t ng 21.200 t n. Ch ng t r ng ngh
tr ng cam t i vùng nƠy đƣ có nh ng k thu t canh tác hi u qu nh vƠo nh ng thƠnh
t đóng góp c a khoa h c công ngh c ng nh vai trò c a phơn bón hóa ch t lƠm t ng
s n l ng (B ng 1.3 và hình 1.1).

19


1.1.4.3. Tình hình phát tri n cây cam quýt
B ng 1.4: Di n tích và s năl
T nh



l

Di nă S nă
tích l ng

Hà Giang

4,3

13,5

4,7

22,7

2,5

17,4

5,7

13,99

1,4

0,49

Cao B ng


0,7

2,8

2,5

10,9

1,5

7,7

Tuyên Quang
Lào Cai

1,1
0,1

2,1
0,1

3,1
0,1

14,3
0,1

2,5
0,1



4,8
1,1
2,0

1,2
0,3
1

5,1
1,4
2,7

1,2
0,4
1,3

4,4
1,6
2,8

-0,7
-0,2
0,8

1,4
-0,6
2

B c Giang

-3,9

i n Biên
Lai Châu
S n La
Hoà Bình

0,1
0,1
0,7

0,3
0,4 0,2 1,4
0,3
1,3
0,3
0,1 0,1 0,1
0,3
0,1
0,2 -0,2
0,1
0,3
0,6 0,2 0,4
0,5
0,6
0,4
0,5
2,2
0,7
3,5 0,6 10,2 2,7


4
30
3
20
2
10

1
0

ng: (x 1000 t n)

Di n tích

S nl

Di n tích (x 1000 ha)

5

0

Hình 1.2: Di nătíchăvƠăs năl

ngăcamăquỦtăvùngătrungăduămi nănúiăphíaăB că(2015)

Tính đ n th i đi m n m 2015 so v i n m 2000, các t nh đƣ m r ng di n tích
đ t tr ng cam t ng thêm nhi u nh t lƠ Tuyên Quang 4.100 ha, Hòa Bình 2.000 ha, B c
C n 1.500 ha, HƠ Giang 1.400 ha, B c Giang 1.200 ha; các t nh có di n tích cam t ng

c quan tơm phát tri n (B ng 1.4 vƠ hình 1.2).

M t s gi ng cam đ c tr ng ph bi n các t nh mi n núi phía B c Vi t Nam
hi n nay bao g m: Cam SƠnh lƠ gi ng quỦt (King mandarin), tu vùng tr ng lơu đ i
mƠ có các tên g i nh cam sƠnh B H - B c Giang, cam sƠnh B c Quang - Hà Giang,
cam sành Hàm Yên - Tuyên Quang; Cam Xƣ oƠi đ c tr ng nhi u Cao Phong, Hòa
Bình có ngu n g c t vùng Xƣ oƠi, huy n Nghi L c, Ngh An nh ng đƣ đ c g i
theo ch d n đ a lỦ lƠ cam Cao Phong. Cơy cao trung bình, tán lá h i xoè, thích nghi
r ng. N ng su t cao, kh i l ng qu trung bình 200 - 250 g/qu ; Cam Valencia đ c
nh p vƠo Vi t Nam t n m 1971. Qu to h n cam Hamlin, trung bình 250 g/qu . Khi
chín v qu có mƠu vƠng, ru t mƠu vƠng da cam. Chín mu n vƠo d p T t ơm l ch; Cam
Ham Lin lƠ gi ng c a M , (Hamlin lƠ tên ông ch v n M ), đ c đ a vƠo Vi t
Nam t n m 1971 thông qua Cu Ba. Hamlin lƠ gi ng chín s m vƠo tháng 9 - 10, v
qu m ng, kh i l ng qu trung bình 200 g/qu ; Cam Sông Con có ngu n g c ch n t
cơy gieo h t Nông tr ng Sông Con, Ngh An. Cơy cao trung bình, tán g n, không
có gai trên cƠnh, thích nghi r ng. N ng su t trung bình, kh i l ng qu trung bình 200
- 250 g/qu ; Cam Vơn Du đ c ch n l c t nh ng cơy gieo h t c a gi ng cam Sunkist
Tr i nghiên c u cam Vơn Du (Thanh Hoá). Cơy cao trung bình, tán g n có gai trên cƠnh,
thích nghi r ng. N ng su t cao, kh i l

ng qu trung bình 180 - 200 g/qu [1].

1.2.ăM tăs ăbi năphápăqu nălỦăc ăd i
1.2.1. Vai trò c a qu n lý c d i
C d i khi phát tri n quá m c có th tr thƠnh y u t c nh tranh v i cơy tr ng
v ánh sáng, n c, dinh d ng v i cơy tr ng, lƠ kỦ ch c a sơu b nh h i, nh h ng
đ n n ng su t vƠ ch t l ng nông s n. Tuy lƠ c nh tranh dinh d ng nh ng chúng
c ng đem l i nh ng l i ích đáng k n u đ c qu n lỦ h p lỦ: lƠm gi m hi n t ng xói
mòn, r a trôi, đ c bi t lƠ trên nh ng đ a hình d c, tích l y dinh d ng vƠo sinh kh i vƠ
tr l i đ t thông qua tƠn d th c v t, t ng hƠm l ng mùn h u c cho đ t nh t o đi u

đó, vi c duy trì ho t đ ng c a h sinh v t đ t lƠ t ng đ i quan tr ng đ i v i ch t
l ng đ t. H r c a th m th c v t che ph đóng vai trò cung c p không gian s ng,
cung c p ch t h u c khi ch t đi cho các vi sinh v t, đ m b o các ho t đ ng sinh h c
đ c di n ra trong đ t.
1.2.1.3. L i ích kinh t , xã h i, môi tr

ng c a qu n lý c d i

C d i đóng vai trò lƠ l p th c v t b o v b m t, t nh ng ích l i t vi c ch ng
r a trôi, c i thi n đ m đ t giúp c thi n các ch tiêu c a đ t nh pH, dung tích trao
đ i cation (CEC), hƠm l ng Ca, Mg trao đ i, ầ góp ph n lƠm t ng ch t l ng c a
s n ph m nông nghi p.
H n n a, b n thơn l p c c ng đóng vai trò tích tr ch t h u c vƠ các khoáng.
L ng tƠn d th c v t lơu dƠi vƠ liên t c t c đóng vai trò hoƠn tr vƠo đ t l ng ch t
h u c vƠ khoáng đáng k . T đó h n ch đ c l ng phơn bón b sung vƠo đ t, giúp
gi m đ c chi phí đ u t trong quá trình canh tác.
NgoƠi ra, m t vƠo l i c d i thu c cơy h đơu, tiêu bi u nh cơy l c d i có kh
n ng t ng h p N d tiêu vƠ phơn gi i ph t pho. i u nƠy giúp h n ch các tác h i t
phơn bón hóa h c, gi m đ c các tác đ ng b t l i đ n các ho t đ ng c a h vi sinh v t
đ t. i u quan tr ng h n lƠ gi m chi phí đ u t , t ng hi u qu kinh s d ng đ t.

23