BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐOÀN THỊ LIỄU

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHẤP
NHẬN KHÁCH HÀNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KIỂM TOÁN –
NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
KIỂM TOÁN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐOÀN THỊ LIỄU

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHẤP
NHẬN KHÁCH HÀNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KIỂM TOÁN –
NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
KIỂM TOÁN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 8340301
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. TRẦN THỊ GIANG TÂN


1.2 Một số nghiên cứu tại Việt Nam........................................................................... 17
1.3 Khe hổng nghiên cứu và định hƣớng nghiên cứu ................................................. 19
TÓM TẮT CHƢƠNG 1 ............................................................................................. 21
CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .............................................................................. 22
2.1 Các khái niệm nền tảng......................................................................................... 22
2.1.1 Rủi ro hợp đồng .............................................................................................. 22
2.1.2 Rủi ro kiểm toán ............................................................................................. 22
2.1.3 Rủi ro kinh doanh ........................................................................................... 22
2.2 Các lý thuyết nền tảng .......................................................................................... 23
2.2.1 Thuyết hành động hợp lý ................................................................................ 23


2.2.2 Lý thuyết hợp đồng: ....................................................................................... 24
2.3 Yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán vá các quy định pháp lý khác liên quan chấp
nhận khách hàng ......................................................................................................... 25
2.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất ................................................................................. 26
TÓM TẮT CHƢƠNG 2 ............................................................................................. 28
CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................................... 29
3.1 Quy trình nghiên cứu ............................................................................................ 29
3.2 Mô hình nghiên cứu .............................................................................................. 29
3.2.1 Xây dựng thang đo ......................................................................................... 29
3.2.2 Xây dựng bảng câu hỏi ................................................................................... 39
3.3 Nghiên cứu chính thức .......................................................................................... 40
3.3.1 Phƣơng pháp thu thập dữ liệu ........................................................................ 40
3.3.2 Mô tả mẫu ....................................................................................................... 40
3.3.3 Phƣơng pháp phân tích dữ liệu ....................................................................... 42
TÓM TẮT CHƢƠNG 3 ............................................................................................. 47
CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ....................................... 48
4.1 Mô tả mẫu khảo sát ............................................................................................... 48
4.1.1 Đối tƣợng tham gia khảo sát .......................................................................... 48

Từ đầy đủ

BCKiT

Báo cáo kiểm toán

BCTC

Báo cáo tài chính

BGĐ

Ban Giám đốc

BQT

Ban Quản trị

CM

Chuẩn mực

KTV

Kiểm toán viên

VACPA

Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (The Vietnam Association
of Certified Practicing Auditors)

BQT”
Biến quan sát nhân tố “Năng lực chuyên môn và khả năng của
nhóm kiểm toán trong việc thực hiện cuộc kiểm toán”
Biến quan sát nhân tố “Khả năng của doanh nghiệp kiểm toán và
nhóm kiểm toán trong việc tuân thủ chuẩn mực và các quy định
về đạo đức nghề nghiệp có liên quan”

Trang
15
32
33
35

Biến quan sát nhân tố “Các vấn đề trọng yếu phát sinh trong cuộc
kiểm toán năm hiện hành hoặc năm trƣớc và những ảnh hƣởng
đối với việc duy trì quan hệ khách hàng”

36

Biến quan sát của “Quyết định chấp nhận khách hàng”

37

Bảng tổng hợp chức danh và thâm niên công tác của đối tƣợng
tham gia khảo sát

48

Bảng mô tả khái quát quy mô các doanh nghiệp kiểm toán


56

Kiểm định KMO và Bartlett cho nhóm biến độc lập lần cuối

57

Bảng
3.4
Bảng
3.5
Bảng
4.1
Bảng
4.2

Bảng
4.5
Bảng
4.6
Bảng
4.7
Bảng
4.8


Bảng
4.9
Bảng
4.10
Bảng

Bảng ma trận biến phụ thuộc

61

Kết quả phân tích tƣơng quan Pearson

62

Bảng Model Summary

64

Phân tích ANOVA

64

Bảng Coefficients

65


DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
Hình số

Tên hình ảnh, sơ đồ

Hình 1.1

Mô hình chấp nhận khách hàng của Johnstone, 2000


Hình 1.6

Kết quả nghiên cứu của tác giả Đỗ Hồng Quang Hà, 2017

19

Hình 2.1

Mô hình nghiên cứu đề xuất của tác giả

27

Sơ đồ 3.1

Quy trình nghiên cứu

29

Hình 3.2

Mô hình nghiên cứu của tác giả

30

Trang


1

PHẦN MỞ ĐẦU

tính xét đoán chuyên môn cao.Trên thế giới, khá nhiều nghiên cứu thực hiện về chủ đề
này, có thể kể ra một số nghiên cứu tiêu biểu nhƣ các nghiên cứu của Simon,
Johnstone, Jacobs, Kenny thực hiện vào những năm cuối của thế kỷ trƣớc tại Mỹ với
kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách
hàng của các chủ phần hùn công ty kiểm toán, cách thức mà các công ty ứng phó với
các rủi ro khi chấp nhận khách hàng nhƣ sắp xếp nhân sự, lập kế hoạch kiểm toán cụ
thể hay thay đổi thiết kế chƣơng trình kiểm toán. Các nghiên cứu này đã tạo nền tảng,
một hƣớng nghiên cứu sâu cho giới học thuật sau này. Sau vụ Enron xảy ra vào đầu thế
kỷ, một số nghiên cứu khác nhƣ nghiên cứu của Sylvia, Volker Laux đã đi theo hƣớng
xây dựng mô hình về các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách hàng.
Các công trình đã góp phần bổ sung tri thức cho nhân loại về các nhân tố ảnh hƣởng
đến quyết định chấp nhận khách hàng ở công ty kiểm toán, mức độ ảnh hƣởng của
chúng đến quyết định, cũng nhƣ các ý kiến tham luận bàn bạc của các tác giả. Tuy
nhiên các công trình trên chƣa đƣợc kiểm chứng lại một lần nữa ở thời điểm hiện tại,
và ở một môi trƣờng còn trẻ, đang phát triển nhƣ nƣớc ta.
Tại Việt Nam, khá nhiều nghiên cứu đi theo hƣớng nghiên cứu đánh giá rủi ro
kiểm toán sau khi chấp nhận khách hàng, chƣa có nhiều nghiên cứu về các nhân tố ảnh
hƣởng đến - chấp nhận khách hàng tại các doanh nghiệp. Một số nghiên cứu gần với
cùng định hƣớng nghiên cứu của tác giả nhƣ luận án tiến sĩ của tác giả Đoàn Thanh
Nga về việc đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt
động trong các công ty kiểm toán độc lập, bài tham luận nghiên cứu của tác giả
Nguyễn Huy Tâm đăng trên tạp chí Khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội số 3 năm
2013 với tựa đề “Rủi ro từ việc không tuân thủ quy trình chấp nhận khách hàng của
các công ty kiểm toán”, hay luận văn thạc sĩ của Đỗ Hồng Quang Hà với đề tài các


3

nhân tố ảnh hƣởng đến quy trình chấp nhận khách hàng của các công ty kiểm toán. Các
nghiên cứu ở Việt Nam hiện tại chƣa làm rõ mô hình ảnh hƣởng của các nhân tố ảnh


Nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề:
 Các nhân tố nào ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách hàng tại các
doanh nghiệp kiểm toán?
 Mức độ ảnh hƣởng của từng nhân tố nêu trên trong quyết định chấp nhận
khách hàng tại các doanh nghiệp kiểm toán Việt Nam (cụ thể là trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh) nhƣ thế nào?
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
 Đối tƣợng nghiên cứu
Các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách hàng tại các doanh nghiệp
kiểm toán.
 Phạm vi nghiên cứu
 Không gian: các doanh nghiệp kiểm toán tại TP. Hồ Chí Minh.
 Thời gian: từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 01 năm 2018
Phƣơng pháp nghiên cứu
Nghiên cứu đƣợc thực hiện chủ yếu bằng phƣơng pháp định lƣợng.
-

Thông qua việc tổng hợp các nghiên cứu trƣớc và dựa vào các lý thuyết nền có
liên quan, từ đó phân tích, đặt giả thuyết và thiết lập mô hình.

-

Sử dụng công cụ khảo sát là bảng câu hỏi đƣợc gửi trực tiếp đến email của các
đối tƣợng khảo sát và thực hiện các kỹ thuật phân tích dữ liệu nhờ sự hỗ trợ của
dụng phần mềm SPSS 16.0

Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, Luận văn có kết cấu gồm:
Chƣơng 1-Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan: trình bày tóm tắt nội

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC
1.1 Một số nghiên cứu ở nƣớc ngoài:
Khá nhiều nghiên cứu đã thực hiện với chủ đề “Quyết định chấp nhận khách hàng”
trong lĩnh vực kiểm toán. Dƣới đây là một số nghiên cứu ở nƣớc ngoài tiêu biểu nhƣ là:
1. Nghiên cứu của Karla M. Johnstone (2000) với nhan đế “Quyết định chấp
nhận khách hàng: hệ quả của rủi ro kinh doanh của khách hàng, rủi ro kiểm toán, rủi
ro kinh doanh của doanh nghiệp kiểm toán và sự chấp nhận rủi ro” 2
Để xem xét các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách hàng, tác
giả dựa vào các yêu cầu của chuẩn mực chuyên môn, khảo sát ý kiến của 130 partner
của các doanh nghiệp kiểm toán. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các nhân tố ảnh hƣởng
đến quyết định chấp nhận khách hàng của kiểm toán viên có mối liên hệ nhân quả với
rủi ro. Cụ thể: rủi ro kiểm toán ảnh hƣởng tích cực đến rủi ro kinh doanh của khách
hàng, rủi ro kiểm toán và rủi ro kinh doanh của khách hàng ảnh hƣởng tích cực đến
việc rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp kiểm toán. Ngƣợc lại, rủi ro kinh doanh của
khách hàng sẽ tác động tiêu cực đến quyết định chấp nhận khách hàng. Rủi ro kinh
doanh của doanh nghiệp kiểm toán cũng tác động tiêu cực đến quyết định chấp nhận
khách hàng. Cả hai nhân tố rủi ro kinh doanh của khách hàng và rủi ro kiểm toán đều
có tác động đến chiến lƣợc linh hoạt thích ứng rủi ro của các doanh nghiệp kiểm toán,
trong đó, rủi ro kiểm toán tác động mạnh mẽ và thuận chiều đến chiến lƣợc này.

2

“Client - acceptance decisions: simultaneous effects of client business risk, audit risk, auditor business risk, and risk

adaptation”


7

Hình 1.1 Mô hình chấp nhận khách hàng của Johnstone, 2000

cứu của tác giả cung cấp bằng chứng cho thấy các khách hàng đƣợc đánh giá là ít rủi ro
sẽ dễ dàng đƣợc doanh nghiệp kiểm toán chấp nhận hợp đồng hơn. Tổng kết lại, kết
quả nghiên cứu của tác giả chỉ ra rằng việc áp dụng các chiến lƣợc quản lý rủi ro cụ thể
đối với các rủi ro cụ thể làm tăng khả năng chấp nhận những khách hàng tƣơng ứng với
từng loại rủi ro.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu của tác giả Karla M. Johnstone và Jean C.
Bedard còn cho thấy việc công khai tình hình kinh doanh của đơn vị, tính chính trực
của chủ sở hữu và nhà quản lý, cũng nhƣ năng lực chuyên môn của nhóm kiểm toán có
ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách hàng


9

Hình 1.2 Mô hình đề xuất ảnh hưởng của chiến lược quản trị rủi ro của Karla
M. Johnstone và Jean C. Bedard, 2003


10

3. Nghiên cứu của Jack R. Ethridge, Treba Marsh, Bonnie Revelt (2007), về rủi ro hợp
đồng: nhận thức và các chiến lược từ các parner kiểm toán 4
Quyết định chấp nhận khách hàng mới hoặc giữ lại khách hàng cũ là rất quan
trọng vì luôn có rủi ro tiềm ẩn gắn với một số khách hàng nhất định. Khả năng thiệt hại
có thể là tổn thất về tài chính và/hoặc thậm chí mất uy tín đƣa đến sự sụp đổ của doanh
nghiệp kiểm toán. Rủi ro hợp đồng đƣợc xem xét qua ba thành phần: rủi ro kinh doanh
của khách hàng, rủi ro kiểm toán và rủi ro kinh doanh của công ty kiểm toán. Câu hỏi
đƣợc đặt ra là liệu các doanh nghiệp kiểm toán có thay đổi đáng kể quan điểm của họ
liên quan đến rủi ro hợp đồng và cách thức họ đánh giá và quản lý rủi ro này. Kết quả
nghiên cứu của Jack R. Ethridge và cộng sự cho thấy, không có thay đổi đáng kể trong
quan điểm của các partner kiểm toán về tầm quan trọng của quyết định chấp nhận / duy

về chuyên môn nghiệp vụ và tƣ cách đạo đức nghề nghiệp) có ảnh hƣởng tích cực đến
tỷ lệ từ chối khách hàng.

5. Nghiên cứu của Marilena Mironiuc, Ionela-Corina Chersan và Ioan-Bogdan Robu
(2013) về những ảnh hưởng của đặc điểm khách hàng trong quyết định chấp nhận hợp
đồng kiểm toán 7
Nghiên cứu đã đƣợc thực hiện trên 100 doanh nghiệp khách hàng nằm trong
danh sách 500 doanh nghiệp xếp hạng cao nhất theo đánh giá của Fortune năm 2011
đƣợc kiểm toán bởi big 4. Kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm của khách hàng, tình
hình kinh doanh, lợi nhuận, khả năng thanh toán của khách hàng có ảnh hƣởng đến
quyết định có chấp nhận hợp đồng kiểm toán. Bên cạnh đó, qua nghiên cứu, nhóm tác
giả cũng rút ra đƣợc kết luận chung là các đặc điểm chính của khách hàng: danh tiếng
của doanh nghiệp, tính chính trực của nhà quản lý, tình hình hoạt động ổn định và có
lợi nhuận, chính sách kế toán khách hàng áp dụng…; các đặc điểm củadoanh nghiệp
kiểm toán: năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và sự tuân thủ các quy tắc về đạo đức
nghề nghiệp (độc lập, khách quan, chính trực) đã có những ảnh hƣởng đáng kể đến
quyết định chất nhận khách hàng.

7

“The Influence of the Client’s Background on the Auditor’s Decision in Acceptance the Audit Engagement”


12

Hình 1.3 Kết quả nghiên cứu của Marilena Mironiuc, Ionela-Corina Chersan và IoanBogdan Robu (2013)
6. Nghiên cứu của Sylvia Veronica Siregar và cộng sự (2016) về đánh giá các
nhân tố rủi ro trong quyết định chấp nhận khách hàng theo các bằng chứng thực
nghiệm ở các doanh nghiệp kiểm toán Indonesia 8
Nghiên cứu của nhóm tác giả chỉ ra rằng: trong nhóm các yếu tố rủi ro, triết lý

Hình 1.5 Mô hình đánh giá các nhân tố rủi ro trong quyết định chấp nhận
khách hàng của Sylvia và cộng sự, 2016


15

Nhƣ vậy, các nghiên cứu trên thế giới về quyết định chấp nhận khách hàng đã
thực hiện trên nhiều góc nhìn khác nhau trong hơn thập niên qua. Hầu hết các nghiên
cứu về quyết định chấp nhận khách hàng tại các doanh nghiệp kiểm toán đều đề cập
nhân tố chính ảnh hƣởng là rủi ro kinh doanh của khách hàng và rủi ro hợp đồng của
doanh nghiệp kiểm toán. Trong đó, rủi ro kinh doanh của khách hàng xuất phát từ môi
trƣờng kinh doanh, đặc điểm của ngành nghề, tính chính trực của nhà quản lý, chính
sách kế toán áp dụng,…. Đối với rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp kiểm toán, các
yếu tố quan trọng đƣợc đề cập nhiều là năng lực của kiểm toán viên, sự tuân thủ các
quy định đặc biệt là quy định về đạo đức.
Bảng 1.1 Bảng tóm tắt các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận khách
hàng từ các nghiên cứu trƣớc
Tác giả

Đề tài nghiên cứu

Năm

Nhân tố ảnh hƣởng đến quyết

công

định chấp nhận khách hàng

bố kết

soát nội bộ…) và đánh giá rủi ro

risk, auditor business

kinh doanh của doanh nghiệp

risk,

kiểm toán (bao gồm các rủi ro

adaptation

and

risk

đến thiệt hại trong hợp đồng, liên
quan đến kiện tụng và uy tín của
doanh nghiệp kiểm toán)