“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

PHẦN I
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi. Việc gia
đình; nhà trường định hướng cho các em tham gia những trò chơi lành mạnh,
bổ ích góp phần tích cực hình thành nhân cách, tâm hồn trẻ thơ. Vì thế giúp
các em hiểu và tìm về cội nguồn với những trò chơi dân gian là một việc làm
cần thiết.
Trong kho tàng trò chơi dân gian của dân tộc ta, là sản phẩm mang tính
chất vận động và tinh thần xuất phát từ lao động sản xuất và nhu cầu vui chơi
giải trí của con người, có giá trị lịch sử, văn hóa, dân tộc và được lưu truyền
bằng miệng, truyền tay, được trình diễn, thi đấu. Thông qua các trò chơi dân
gian, đã toát lên tính tập thể, tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết trong nhân
dân nói chung, trong các hoạt động thanh thiếu nhi nói riêng. Các trò chơi dân
gian được lưu truyền tiêu biểu như: Trò chơi nhảy dây, nhảy lò cò, chơi tàu
bay, u mọi, cướp cờ, ô ăn quan …đã thu hút được sự háo hức của trẻ em khi
chơi, cùng sự quan tâm của người lớn. Các trò chơi dân gian ở đây thường
đơn giản, không cầu kỳ, tốn kém nên có thể dễ dàng chơi mọi lúc, mọi nơi,
dụng cụ dễ kiếm, dễ làm, chủ yếu lấy từ trong tự nhiên, thậm chí chỉ là cái
gậy, hòn đá, hòn bi chúng có thể nhặt trong vườn, dưới ruộng là có thể lập
được một trò chơi. Người chơi cũng rất đa dạng đối tượng thanh niên, học
sinh, hay trẻ em và cả người lớn trong những sinh hoạt lễ hội cộng đồng…
ngoài việc vui đùa, rèn luyện thân thể, còn thể hiện nỗi khát khao chiến thắng
tiềm ẩn trong mỗi đứa trẻ. Như trò chơi ô ăn quan, đặc tính của trò chơi rất
đơn giản, chỉ là những hòn sỏi được rải trên nền đất và khi chơi phải đếm
từng hòn sỏi một nên nó là trò chơi hiền lành, không đòi hỏi nhiều lắm vào trí
tuệ, sức lực nhưng lại yêu cầu tính kiên nhẫn ở người chơi. Trò chơi kéo co
cũng thể hiện tinh thần thượng võ, rèn luyện thể lực và sự nhanh nhẹn, khéo
léo. Trò chơi dân gian cho trẻ em ở các vùng nông thôn cái tên cũng giản đơn
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

nụ, bịt mắt bắt dê, chơi u, chắt chuyền, ô ăn quan... kèm theo các câu đồng
dao khuyến khích sự khéo léo, vui đùa tập thể. Ngoài ra còn có các trò như:
đánh khăng, trốn tìm, cướp cờ, ống phóc, nhảy dây... thể hiện sự khéo léo,
tính tập thể. Lớn dần lên theo lứa tuổi lại có các trò chơi có tính chuyên môn
hơn như: bắn nỏ, đẩy gậy, đi cà kheo, thi bơi, vật, ném còn... Các trò dân gian
có vai trò vô cùng quan trọng trong sinh hoạt, góp phần giáo dục con người về
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 2


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

tính tập thể, tinh thần kỷ luật, ý chí vươn lên giành chiến thắng, rèn luyện thể
chất, sức mạnh, dẻo dai, khôn khéo và sức chịu đựng của con người, giúp con
người ngày càng phát triển toàn diện về trí, đức, thẩm, mỹ.
Nhưng với đời sống hiện nay, khi quá trình hội nhập và phát triển, sự ảnh
hưởng trực tiếp cũng như gián tiếp của nhiều trào lưu văn hóa mới, cùng với
sự tác động mạnh mẽ của cơ chế thị trường đã dẫn tới những sự thay đổi
mang tính tiêu cực của các trò chơi dân gian của các dân tộc. Đặc biệt, giá trị
của các trò chơi đang có nguy cơ mai một, biến mất hay biến tướng một cách
bất thường. Thay thế vào đó là các trò chơi mới được du nhập không phù hợp
với văn hóa, thể chất của con người Việt Nam. Chính vì thế mấy năm trở lại
đây, ở một số địa phương việc bảo tồn, lưu giữ và phát huy giá trị của các trò
chơi văn hóa dân gian đã được quan tâm, chú trọng.
Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc nói
chung, trò chơi dân gian nói riêng cần được xác định là nhiệm vụ quan trọng
của mọi cấp, ngành và toàn xã hội. Thông qua các trò chơi có thể nâng cao thể
chất, ý chí phấn đấu của con người; giáo dục ý thức cộng đồng, bản sắc và
truyền thống văn hoá dân tộc cho các thế hệ. Đồng thời, từng bước nâng tầm

miền xuôi mà khách hàng ở đây chỉ toàn là các em ở lứa tuổi tiểu học là đa số.
Chúng ta những người làm công tác giáo dục: “Hãy ngăn chặn các trò chơi vô
bổ, bằng việc phát huy và vận dụng tốt trò chơi dân gian - một di sản văn hóa
quý báu của dân tộc”.
Tuy nhiên trong thực tế việc chuyển tải các trò chơi dân gian cho học
sinh tiểu học còn gặp nhiều bất cập do những khó khăn như: không gian, thời
gian chơi, cách thức tổ chức trò chơi, chơi như thế nào để vừa vui tươi, lành
mạnh vừa đảm bảo an toàn cho học sinh. Trong khi học sinh hiện nay, nhất là
học sinh ở các vùng, miền nói chung chưa có điều kiện tiếp cận với trò chơi
dân gian và bản thân nhiều giáo viên cũng còn bỡ ngỡ trước các trò chơi dân
gian. Để tổ chức được các trò chơi dân gian có hiệu quả, lôi cuốn có tính giáo
dục cao là một điều nan giải. Trước tình hình đó, là một giáo viên bộ môn thể
dục tôi luôn trăn trở đi tìm ra các giải pháp để tổ chức trò chơi dân gian đạt
hiệu quả nhằm thiết thực cụ thể hóa phong trào thi đua “Xây dựng trường học
thân thiện – học sinh tích cực”. Do đó tôi đi sâu vào nghiên cứu đề tài: “ Một
số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục
tiểu học ”
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 4


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

Nhằm giúp cho học sinh trường tiểu học Hoàng Văn Thụ năng cao chất
lượng
giáo dục thể chất và tạo hứng thú cho các em trong các giờ học thể dục, góp
phần phát triển con người theo hướng tòn diện.

100/180
150/180
80/180
40/180
Trang: 5


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

4. PHẠM VỊ NGHIÊN CỨU
Một số yêu cầu để vận dụng tốt tổ chức trò chơi cho học sinh trường
Tiểu học Hoàng Văn Thụ nói riêng và học sinh Tiểu học Thành Phố Lạng Sơn
nói chung.
5. THỜI GIAN HÌNH THÀNH VÀ VIẾT SÁNG KIẾN:
- Từ năm 2015 - 2016 lập kế hoạch triển khai nghiên cứu đề tài.
- Từ năm 2016 - 2017 nhân rộng đề tài nghiên cứu trong nhà trường.
- Từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2016 viết báo cáo sáng kiến, cải tiến kỹ
thuật đề tài đã nghiên cứu.

PHẦN II

Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 6


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

NỘI DUNG
“ Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình

trong cuộc sống của bao thế hệ người Việt xưa. Đặc biệt đối với trẻ em ,trò
chơi dân gian đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị bổ ích.
Hướng đến mục tiêu “ Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích
cực”. Đưa trò chơi dân gian vào nhà trường là điều hết sức cần thiết không
những góp phần rèn luyện sức khỏe kĩ năng ứng xử hợp lí các tình huống
trong cuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc, nó còn kích thích học sinh
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 8


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

học tập tốt “chơi vui, học càng vui” Sau những giờ học căng thẳng với những
bài toán khó phải động não suy nghĩ và những bài văn phải vận dụng tư duy.
Trò chơi dân gian là món ăn tinh thần bổ ích, sảng khoái cho học sinh tạo
không khí vui tươi cởi mở, học sinh gần gũi thân thiện với nhau hơn bởi
những trò chơi có tính hài hước, dí dỏm thể hiện sự tương tác khi chơi .
Trò chơi dân gian được gắn liền với môi trường sống. Nó thường đơn
giản dễ chơi, vật dụng dễ tìm, không tốn tiền, dễ tổ chức dù trong không gian
hẹp như góc sân, lớp học. Tất cả những trò chơi có chung một mục đích rèn
luyện sức khỏe, nhanh tay, tinh mắt, sáng tạo, khéo léo, vun đắp tình cảm hồn
nhiên vô tư cho trẻ nhất là trẻ đang độ tuổi tiểu học.
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trước những phát triển kinh tế thị trường, sự xâm nhập mạnh mẽ của
công nghệ thông tin vào cuộc sống, kéo theo là những trò chơi giải trí hiện đại
đang xâm nhập vào tầng lớp thanh thiếu niên nói chung và đặc biệt là lứa tuổi
thiếu niên nhi đồng. Đồ chơi cho trẻ em rất đa dạng, phong phú chủng loại.
Trong đó có cả những đồ chơi mang yếu tố bạo lực, kích động khi chơi. Đặc
biệt các trò chơi trên game online, trở thành vấn nạn mang tính bức xúc của

anh hùng kiên trung của các dân tộc Xứ Lạng, Hoàng Văn Thụ. Từ đây, thầy
và trò có một mái nhà riêng khang trang, vốn trước đây là Trường PTCS.
Cũng tại thời điểm này, Trường được đón nhận bằng công nhận trường Tiểu
học đạt chuẩn Quốc gia mức độ I.
3.2. Về phía học sinh:
Một số học sinh tiếp cận với bài tập còn bở ngở, gặp nhiều khó khăn,
chưa thực sự chủ động trong các hoạt động mang tính tập thể. Các em chưa
tập trung cao trong việc tập luyện cũng như tham gia trò chơi.
3.3. Về phía giáo viên:
Chưa chú trọng đến việc hướng dẫn hình thành kỹ năng, kỹ xảo khi
thực hiện động tác, đưa trò chơi lồng ghép vào các buối tập chưa đa dạng.
4. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH:
4.1. Phương pháp 1: Sưu tầm và chọn lọc các trò chơi phù hợp với học
sinh
Như chúng ta đã biết trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú, đa
dạng nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với học sinh. Vì thế, giáo
viên nên có sự cân nhắc lựa chọn cho phù hợp nếu không sẽ không đạt hiệu
quả, phản tác dụng giáo dục. Ngoài vốn hiểu biết sẵn có tôi tìm hiểu thêm trên

Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 10


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

mạng. Trong sách báo, cẩm nang 100 trò chơi dân gian Việt Nam Sau khi sưu
tầm các trò chơi, tôi phân loại và giới hạn một số trò chơi cụ thể như sau
Trò chơi luyện tinh mắt dẻo chân


Cho cái giò nó khỏe ……”
Tập tầm vông :

Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 11


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

‘Tập tầm vông tay không, tay có…,”
4.2. Phương pháp 2: Quy định thời gian tổ chức chơi
Không phải trong giờ ra chơi nào cũng tổ chức trò chơi dân gian, nếu
tổ chức thường xuyên e rằng quỹ thời gian không cho phép. Tùy tình hình
thực tế và thời tiết, tôi quy định lớp tổ chức trò chơi vào những giờ giải lao va
lồng ghép vào tiết thể dục.
Lên lịch trò chơi cụ thể từng tháng
Thời gian
Tháng 9,10

Trò chơi
Kéo co, ô ăn quan, kéo cưa lưa lừa xẻ, đá

Tháng 11,12

cầu, Rồng rắn lên mây
Chơi chuyền, kéo co, nhảy lò cò, nhảy ô tiếp

Tháng 1,2,3


những yêu cầu cần đạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện . Bởi
nếu không thì các em sẽ tiến hành chơi một cách tự phát, tùy tiện và không
thu được kết quả mong muốn .
4.3.2. Nguyên tắc 2 : Bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của
học sinh trong quá trình tổ chức chơi.
Học sinh không những là đối tượng của hoạt động dạy cũng như của
hoạt động giáo dục mà điều quan trọng hơn, các em là chủ thể nhận thức vì
vậy trong quá trình tổ chức trò chơi, tôi thường quan tâm đến các mức độ
tham gia của học sinh từ thấp đến cao:
+ Giáo viên chọn, hướng dẫn và tổ chức trò chơi.
+ Giáo viên chọn và hướng dẫn trò chơi, còn học sinh tự tổ chức trò chơi .
+ Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu và tự tổ chức trò
chơi.
+ Học sinh tự chọn, tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi.
4.3.3. Nguyên tắc 3: Đảm bảo tổ chức trò chơi được tự nhiên, không gò ép.
Khi tổ chức các trò chơi tôi thường giúp học sinh tham gia một cách tự
nhiên không gò ép, các em được vui chơi thoải mái .
4.3.4. Nguyên tắc 4: Bảo đảm luân phiên các trò chơi một cách hợp lý.
+ Đối với học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ định và hứng thú
chưa thật bền vững. Do đó tôi không tổ chức một trò chơi quá dài mà căn cứ
vào yêu cầu giáo dục, căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của học sinh để lựa
chọn trò chơi thích hợp, để có thể luân phiên nhau giúp học sinh chuyển
hướng chú ý và hứng thú một cách hợp lý .
4.3.5. Nguyên tắc 5: Bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng
đội.
Trong khi tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi có tính chất đồng đội,
tôi luôn quan tâm đến yếu tố thi đua có chuẩn và thang đánh giá thành tích
của cá nhân cũng như thành tích chung của đồng đội.
Giáo viên: Hoàng Văn Thành


Hô hiệu lệnh dứt khoát cho các nhóm đồng loạt tiến hành. Trọng tài chú
ý quan sát, điều chỉnh, giúp đỡ các thành viên về cách chơi, kịp thời uốn nắn
những lệch lạc.
* Kết thúc trò chơi
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 14


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

Trọng tài tập hợp học sinh để nhận xét, đánh giá chung (cá nhân và nhóm
hoặc tổ ) cho học sinh tham gia đánh giá.
- Làm một số động tác thư giãn (nếu chơi trò chơi vận động)
- Tính tổng điểm của từng nhóm và công bố kết quả .
Tuyên dương học sinh, đặc biệt là nhóm có cố gắng hơn.
( Có thiết kế trò chơi trong phần phụ lục)
4.4. Phương pháp 4 : Hãy hòa mình với thế giới trẻ thơ :
Để tạo hứng thú cho học sinh giáo viên nên chủ động thay đổi trò chơi
một cách hợp lí để không gây nhàm chán .Trò chơi phải thay đổi tùy theo địa
điểm chơi ,không gian chơi không lặp đi lặp lại nhiều lần và giáo viên phải
có kĩ năng tổ chức trò chơi là hòa mình với trẻ con, cùng chơi với các em như
người bạn lớn.Trong trò chơi người quản trò rất quan trọng cuộc chơi có hào
hứng hấp dẫn hay không là nhờ sự khéo léo, linh hoạt nhạy bén của người
quản trò. Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh tôi luôn gần gũi động
viên, vui vẻ cởi mở tạo không khí vui tươi hào hứng bằng dáng vẻ hài hước
dí dỏm, hấp dẫn gây tiếng cười, làm cho học sinh cảm thấy thỏa mái và sảng
khoái trong khi chơi. Qua đó học sinh mạnh dạn tự tin hơn, sẵn sàng bày tỏ
nguyện vọng của mình với giáo viên, và tự khẳng định được mình trong tập
thể .

Vòng 2 : “Quản trò giỏi “ Chọn một trò chơi mới tìm hiểu tổ chức cho tổ
chơi một em làm quản trò (Cả lớp bình chọn tổ nào làm quản trò hay nhất 10
điểm, nhì 9 điểm, ba 8 điểm )
Qua 2 vòng thi tổ nào có số điểm cao nhất là thắng cuộc
Giáo viên tổng kết tuyên dương tổ thắng cuộc
Qua trò chơi này giúp học sinh biết thêm nhiều trò chơi mới, phát huy
được kĩ năng nhanh nhẹn, tinh thần tập thể, bởi trò chơi dân gian rất đa dạng,
phong phú nếu chúng ta biết phát huy tốt
5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Qua một quá trình tổ chức thực hiện với nhiều biện pháp và sự nổ lực
của bản thân có nhiều kết quả cụ thể :
- Tích cực tham gia tìm hiểu các trò chơi dân gian
- Đa số các em nắm vững được cách thức chơi một số trò chơi dân gian
- Biết cách tổ chức trò chơi, thuộc được nhiều bài hát đồng dao
- Qua việc chơi trò chơi giúp các em rèn được thể chất, phản xạ nhanh
khéo léo, thể hiện tinh thần tập thể, đoàn kết gắn bó với nhau hơn .
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 16


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

- Sau giờ chơi các em có hứng thú tích cực tham gia vào các hoạt động
học tập chất lượng học tập nâng lên rõ ràng
- Mở rộng kiến thức và có thêm hiểu biết về trò chơi dân gian
- Hứng thú tham gia các trò chơi một cách tích cực không những các em
tham gia mà còn động viên các bạn cùng tham gia
Kết quả được đánh cụ thể như sau:
Tổng số học sinh: 180

con người mới.
- Nhằm phát triển thể lực, cơ thể, tạo sự hứng thú cho học sinh tập
luyện, hình thành kỹ năng vận động, củng cố và nâng cao sức khõe, có sự tác
động trực tiếp tích cực đến việc rèn luyện sức khõe và ý chí phẩm chất đạo
đức cho người học.
- Tăng thêm hiệu quả các bài tập thể dục về nhiều mặt, kể cả đến tác
dụng thực tế lao động và quốc phòng.
- Có thói quen tổ chức nghỉ ngơi hợp lý, chuẩn bị thi đấu thuận lợi.
- Làm cho người tập có cảm xúc tốt, sãng khoái, thú vị.
2. BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN :
- Trong quá trình giảng dạy và áp dụng một số biện pháp để uốn nắn
sửa sai cho học sinh khi thực hiện động tác thể dục, bạn thân tôi rút ra một số
kinh nghiệm như sau:
- Chuẩn bị đầy đủ về tranh ảnh trực quan, đồ dùng dạy học như: còi,
bóng, cầu, cờ, sân bãi.v.v… Dạy học kiến thức mới, ôn lại kiến thức cũ, phối
hợp hài hoà các phương pháp.
- Trong giảng dạy giáo viên sử dụng cán sự lớp một cách linh hoạt, hiệu
quả nhất.
- Nắm được đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, sức khoẻ của từng học sinh,
giáo viên trực tiếp sửa sai uốn nắn điều chỉnh sai sót kịp thời, để tổ chức cho
các em luyện tập đạt hiệu quả cao nhất.
- Luôn luôn tuyên dương kịp thời những cái đúng, cái hay, cái đẹp của
học sinh.
- Hướng dẫn các em tập ở nhà dần dần hình thành thói quen luyện tập để
bảo vệ và nâng cao sức khoẻ, phát triển thể lực, phẩm chất đạo đức cho các
em, để đất nước ta có một thế hệ trẻ mạnh về thể chất nhưng trong sáng về
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 18


+ Tổ chức thường xuyên phong trào thể dục thể thao để các em tham gia
vui chơi trong năm học để có tinh thần tự tập ở nhà.
Giáo viên: Hoàng Văn Thành

Trang: 19


“Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học”

Sáng kiến kinh nghiệm “Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân
gian trong chương trình thể dục tiểu học ” là một cố gắng thể hiện sự đổi

mới về phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục
trong nhà trường. Mong quý cấp lãnh đạo, các anh chị đồng nghiệp cùng
góp ý để tôi hoàn thiện sáng kiến kinh nghiệm này.
Duyệt của BGH

Lạng Sơn, ngày 01 tháng 09 năm 2016
Người viết

Hoàng Văn Thành

TÀI LIỆU THAM KHẢO
-Chỉ thị 40 của BGD – ĐT về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng
truờng học thân thiện – học sinh tích cực”.
- Cẩm nang 100 trò chơi dân gian. Tác giã: Đội thiếu niên tiền phong hồ Chí
Minh Hội đồng trùng trung uơng. Nhà xuất bản: Kim Đồng.
- Bộ siêu tầm 100 trò chơi dân gian. Tác giả: Nguyễn Hùng.
- Bộ siêu tầm 100 trò chơi dân gian. Tác giả: Đặng Thanh Nghị.