ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG BÍCH THỦY

TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG
“DÕNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” (VẬT LÝ 12) THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC
CHO HỌC SINH TRUNG TÂM GDTX MIỀN NÖI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG BÍCH THỦY

TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG
“DÕNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” (VẬT LÝ 12) THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC
CHO HỌC SINH TRUNG TÂM GDTX MIỀN NÖI
Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học môn Vật lý
Mã số: 60.14.01.11


quý thầy, cô trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng quý thầy, cô trung tâm GDTX
Tỉnh Cao Bằng, Trung tâm GDTX Thành phố Cao Bằng, TTGDTX Hòa An,
Trường THPT Bế Văn Đàn cùng các đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong
thời gian khảo sát, thực nghiệm và hoàn thành luận văn.
Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn: PGS.TS.
Nguyễn Văn Khải, người đã tận tình hướng dẫn trong suốt thời gian nghiên cứu và
hoàn thành luận văn này.
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các bạn bè, đồng nghiệp và gia đình
đã giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn này.
Thái Nguyên, tháng 7 năm 2015
Tác giả

HOÀNG BÍCH THỦY

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

2




MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
MỤC LỤC................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG.......................................................................................... v


1.2. Khái niệm năng lực ............................................................................................ 11
1.2.1. Khái niệm năng lực .................................................................................. 11
1.2.2. Khái niệm năng lực theo quan điểm khoa học sư phạm tích hợp ............
14
1.3. Năng lực vận dụng kiến thức .............................................................................
16
1.3.1. Khái niệm vận dụng ................................................................................. 16

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

4




1.3.2. Năng lực vận dụng kiến thức ................................................................... 16
1.4. Một số biện pháp tổ chức dạy học vật lí theo hướng phát triển năng lực
vận dụng kiến thức cho học sinh ............................................................................... 19
1.4.1. Một số biện pháp chung ........................................................................... 19
1.4.2. Quy trình tổ chức dạy học vật lí theo hướng phát triển năng lực
vận dụng kiến thức của học sinh ........................................................................ 21
1.5. Khảo sát thực trạng dạy học chương “dòng điện xoay chiều” (Vật lí 12)
cho HS TTGDTX miền núi theo quan điểm phát triển năng lực vận dụng
kiến thức .................................................................................................................... 24
1.5.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 24
1.5.2. Đối tượng và nội dung khảo sát ............................................................... 24
1.5.3. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 24
1.5.4. Thực trạng khả năng vận dụng kiến thức chương "Dòng điện
xoay chiều" - Vật lý 12 cơ bản của HS Trung tâm GDTX ................................ 24

3.2. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm.................................................... 67
3.2.1. Đối tượng của thực nghiệm sư phạm ....................................................... 67
3.2.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm ............................................................... 67
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ................................................................... 68
3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm ............................................................................ 68
3.3.2. Tiến hành thực nghiệm sư phạm .............................................................. 68
3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ............................................................ 69
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.......................................................................................... 75
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 79
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

St

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

GV

Giáo viên

2

HS


Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

8

ĐC

Đối chứng

9

DĐXC

Dòng điện xoay chiều

10

MBA

Máy biến áp.

11

MĐXC

Mạch điện xoay chiều

12

TN


Năng lực vận dụng kiến thức.

18

ĐCĐ

Động cơ điện

19

KĐB

Không đồng bộ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

iv




DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1.
dụng

Bảng công cụ đánh giá theo các tiêu chí của năng lực vận
kiến thức .......................................................................................................... 22


Bảng kết quả khảo sát việc liên hệ vật lý với các môn học khác ........ 27

Bảng 1.9.

Bảng kết quả khảo sát việc liên hệ vật lý với trách nhiệm bảo
vệ môi trường ...................................................................................... 27

Bảng 1.10.

Bảng kết quả khảo sát việc liên hệ vật lý với trách nhiệm bảo
vệ môi trường ...................................................................................... 27

Bảng 1.11.

Phương pháp và phương tiện dạy học ................................................. 29

Bảng 2.1.

Phân phối loại bài học của chương “Dòng điện xoay chiều”
(Vật lý 12) ........................................................................................... 32

Bảng 2.2.

Kế hoạch phân phối chương trình của chương ................................... 32

Bảng 2.3.

Mục tiêu chương "dòng điện xoay chiều" (vật lí 12) theo chuẩn
kiến thức kỹ năng ................................................................................ 34


v




Bảng 3.8.

Phân phối tần suất luỹ tích .................................................................. 74

Bảng 3.9.

Bảng tổng hợp các tham số thống kê .................................................. 75

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

v




DANH MỤC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ, HÌNH
Trang
Sơ đồ 2.1.
33

Cấu trúc nội dung chương “Dòng điện xoay chiều ” (Vật lý 12) .................

Sơ đồ 2.2. Sơ đồ logic tiến trình dạy học bài “Truyền tải điện năng. MBA”
phần I .................................................................................................... 48
Sơ đồ 2.3. Sơ đồ logic tiến trình dạy học bài “Truyền tải điện năng. MBA”

nhiều ứng dụng rộng rãi trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau của khoa học công nghệ
cũng như trong đời sống và sản xuất. Vật lý học cung cấp cho HS kiến thức, kỹ năng,
phương pháp, góp phần xây dựng nền tảng văn hoá phổ thông của con người lao
động mới làm chủ tập thể, thực hiện nguyên lý giáo dục “học đi đôi với hành, giáo
dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường phải gắn liền với xã hội”. Nêu rõ mối
quan hệ qua lại giữa kiến thức, kỹ thuật lao động sản xuất, và cuộc sống.
Học vật lý không chỉ học để biết các kiến thức vật lý mà quan trọng hơn hết
là người học phải vận dụng được các kiến thức vật lý đã học được vào trong đời
sống và sản xuất. Bởi vậy, việc rèn luyện cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức
vào thực tiễn là điều cần thiết và hết sức quan trọng đối với sự phát triển của xã
hội và phù hợp với mục tiêu giáo dục. Vì thế việc dạy học vật lý ở trường PT phải
luôn gắn bó mật thiết với thực tiễn, nhằm rèn luyện cho HS kỹ năng và giáo dục
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

1




họ ý thức sẵn sàng ứng dụng các kiến thức vật lý một c ách có hiệu quả trong các
lĩnh vực đời sống và sản xuất.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

2




Trong thực tế Chương trình Vật lí trung học phổ thông ở nước ta hiện nay (thể

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

3




việc đấu nối được một chiếc công tắc đèn bàn sao cho khi bật phía nọ thì đèn sáng,
bật phía kia

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

4




thì đèn tắt, có lẽ đó cũng đã là một kì công rồi. Ở khu vực nông thôn, miền núi thì
thực trạng trên còn có thể xấu hơn. Những điều đó thật đáng để chúng ta suy ngẫm.
Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà việc rèn luyện cho HS vận dụng kiến
thức ở trường PT đã bị xem nhẹ, thậm chí dường như đã bị lãng quên trong các giờ
học vật lí, điều đó dẫn đến một thực trạng đáng buồn là khả năng vận dụng kiến
thức vật lí vào thực tế cuộc sống của một bộ phận lớn HS THPT hiện nay thực sự
yếu kém. Để thực hiện tốt nguyên lí giáo dục, đáp ứng yêu cầu đào tạo con người
một cách toàn diện, thực trạng nêu trên cần được sớm khắc phục.
Với mong muốn góp phần giải quyết vấn đề trên ở một mức độ và phạm vi
nhất định, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Tổ chức dạy học một số kiến thức
chương" dòng điện xoay chiều” (Vật lý 12) theo hướng phát triển năng lực vận
dụng kiến thức cho trung tâm giáo dục thường xuyên miền núi”.
2. Mục đích nghiên cứu




5.2. Khảo sát thực trạng kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh lớp 12 trong
việc học môn Vật lý.
5.3. Đề xuất một số giải pháp bồi dưỡng kĩ năng vận dụng kiến thức cho học
sinh lớp 12 trong việc học chương Dòng điện xoay chiều.
5.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi, tính
hiện thực, tính hiệu quả của đề tài.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu đề tài này chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu
sau:
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu các tài liệu lí luận về phương pháp dạy và học, đặc biệt là các tài
liệu viết về dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
- Nghiên cứu sách giáo khoa vật lý 12 và sách GV, stham khảo liên quan đến
chương dòng điện xoay chiều trong chương trình vật lý 12.
- Nghiên cứu các tài liệu về giáo dục học, tâm lí học dạy học, lí luận dạy học
môn Vật lý.
- Nghiên cứu tm hiểu và phân tích các tài liệu sách báo, các công trình khoa
học có liên quan đến đề
tài.
6.2. Phương pháp điều tra quan sát: tiến hành dự giờ, trao đổi, tham khảo ý,
thăm dò, điều tra ý kiến một số đồng nghiệp,các giáo viên có kinh nghiệm, tìm hiểu
thực tiễn giảng dạy chương dòng điện xoay chiều trong chương trình vật lý 12.
6.3. Phương pháp: Thu thập thông tin, nghiên cứu, phân tích các hoạt động
đã được vận dụng, các nội dung đã được đưa vào giảng dạy chương Dòng điện xoay
chiều, từ đó rút ra kinh nghiệm dạy học, đưa vào quá trình giảng dạy những hoạt
động, những phương pháp rèn luyện kỹ năng tốt hơn để phát triển năng lực
vận dụng kiến thức của học sinh.

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học theo hướng
phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh
Chương 2. Xây dựng tiến trình dạy học chương “dòng điện xoay chiều”
(Vật lí 12) theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS TTGDTX
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

6




Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC
DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC
CỦA HỌC SINH
1.1. Tổng quan lịch sử các vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Tổng quan nghiên cứu về năng lực và năng lực vận dụng kiến thức
Vấn đề dạy học phát triển năng lực đã và đang trở thành vấn đề quan tâm
hàng đầu của nhiều quốc gia. Tiếp cận năng lực được hình thành và phát triển tại
Mĩ vào năm 1970, sau đó đến các quốc gia khác như Anh, Úc, New Zeland, xứ Wales,
…vào những năm 1990. Năm 2000, có rất nhiều quốc gia đã phát triển chương
trình theo tiếp cận năng lực như: Canada, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản, Phần Lan,
Thái Lan, Inddooneessia,…, các nước trong tổ chức OECD, tuy có những cách gọi
tên khác nhau như: dạy học (giáo dục) định hướng đầu ra dựa trên năng lực; dạy
học (giáo dục) theo mô hình năng lực, nhưng dều có chung bản chất là: dạy học phát
triển năng lực của người học. có hai thuật ngữ liên quan đến tên gọi được sử dụng
phổ biến là: Competensy-based Curriculum (Đỗ Ngọc Thống (2011) dịch là chương

- Bản chất, đặc điểm của dạy học phát triển năng lực của người học
+ Xác định rõ ràng những năng lực cốt lõi mà tổ chức, xã hội cần có. Từ đó
xác định những năng lực cụ thể của cá nhân mà tổ chức, xã hội mong đợi; Thống
nhất các năng lực cốt lõi của tổ chức với các năng lực cụ thể của cánhân; gắn kết
những đòi hỏi của thực tiễn với việc phát triển năng lực.
+ Paprok (1996) [33] khi tổng kết các lý thuyết về tiếp cận dựa trên năng lực
trong giáo dục đào tạo và phát triển đã chỉ ra năm đặc tính cơ bản:
(1) Tiếp cận năng lực dựa trên triết lý người học là trung tâm;
(2) Tiếp cận năng lực thực hiện việc đáp ứng các đòi hỏi của chính sách;
(3) Tiếp cận năng lực và định hướng cuộc sống thật;
(4) Tiếp cận năng lực rất lnh hoạt và năng động;
(5) Những tiêu chuẩn của năng lực được hình thành rõ ràng.
Từ những đặc tính quan trọng này, Paprock (1996), Mc. Lagan (1996,1997),
Kerka (2001) [31,32,30] đã kết luận ưu thế của việc dạy học, giáo dục tiếp cận năng
lực, đó là: (1) Cá thể hóa người học, tạo ra những linh hoạt trong việc đạt tới mục tiêu
học tập; (2) Chú trọng vào kết quả đầu ra; (3) Xác định cụ thể và rõ ràng những gì
cần đạt được vào những tiêu chuẩn đo lường, đánh giá thành quả.
Với tất cả những vấn đề đã phân tích trên đây dẫn đến hệ quả: tiếp cận
năng lực là cơ sở, là công cụ để xây dựng nhiều chương trình đào tạo, kế hoạch dạy
học ở các cấp độ khác nhau. Khái quát chương trình đào tạo, kế hoạch dạy học theo
tiếp cận năng lực thực hiện theo chương trình ba khâu: (1) Xác định các năng lực;
(2) Phát triển các năng lực; (3) Đánh giá các năng lực.
Vấn đề năng lực là vấn đề của loài người, được nghiên cứu từ khá sớm bởi nhu
cầu muốn hiểu biết, cải tạo thế giới và hiểu biết chính bản thân mình. Năng lực con
người là đối tượng nghiên cứu của nhiều khoa học như triết học, tâm lí học xã hội,
sinh lý học, lý luận dạy học. Cho đến nay vẫn chưa có định nghĩa thống nhất về khái
niệm năng lực. Thuật ngữ năng lực theo tiếng Anh, “competency” có nghĩa là năng
lực hay khả năng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN