ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ THỊ BẮC

GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ
CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ Ở TRƯỜNG MẦM NON
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ THỊ BẮC

GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ
CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ Ở TRƯỜNG MẦM NON
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
Chuyênngành: GIÁO DỤC HỌC
Mãsố: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. HÀ THỊ KIM LINH


http://www.lrc.tnu.edu.vn


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc nhất đến TS. Hà Thị Kim Linh đã
tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu; khoa Sau đại học; Ban chủ
nhiệm khoa Tâm lí - Giáo dục Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái
Nguyên, gia đình, bạn bè… đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành
luận văn này.
Thái Nguyên, ngày 25 tháng 8 năm 2015
Tác giả luận văn

Đỗ Thị Bắc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐiiHTN

n


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................ I
LỜI CẢM ƠN .....................................................................................................II
MỤC LỤC ........................................................................................................ III
DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT...................................................... VII
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................ VIII
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ .......................................................................... IX
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1

DANH

MỤC

CÁC

BẢNG

.........................................................................................................................VIII DANH MỤC CÁC BIỂU
ĐỒ

......................................................................................................................

IX

MỞ

ĐẦU

...................................................................................................................................................... 1
1.
LÝ
DO
CHỌN
ĐỀ
..........................................................................................................................................1

TÀI

2.


CỨU

8.
CẤU
TRÚC
LUẬN
........................................................................................................................................4

VĂN

CHƯƠNG 1 ..................................................................................................................................................
5
LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ ............................................................................... 5
CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ Ở TRƯỜNG MẦM NON ................................................................................
5
1.1.
LỊCH
SỬ
NGHIÊN
ĐỀ........................................................................................................................5

CỨU

VẤN

1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài.........................................................................................................5
1.1.2. Những nghiên cứu trong nước ............................................................................................................8
1.2.
KHÁI

ĐivHTN

TÂM

LÝ

CỦA

TRẺ

MẪU

http://www.lrc.tnu.edu.v
n

GIÁO

BÉ


1.3.2. ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG LAO ĐỘNG TỰ PHỤC VỤ CỦA TRẺ MẪU GIÁO BÉ .................................................18
1.3.3. GIÁO DỤC LAO ĐỘNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON .......................................19
1.3.1. Mục tiêu giáo dục lao động tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo .................................................................20
1.3.2. Nhiệm vụ giáo dục lao động tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo................................................................20
1.3.3. Nội dung giáo dục lao động tự phục vụ của trẻ mẫu giáo ................................................................21
1.3.4. Hình thức giáo dục lao động tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo...............................................................21
1.4. GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ Ở TRƯỜNG MẦM NON........................................23
1.4.1. Mục tiêu giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé .............................................................23

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

phố Thái Nguyên ................................................................................................................................................47
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ..................................................................................................................................59
CHƯƠNG 3 ................................................................................................................................................ 60
BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ Ở TRƯỜNG MẦM
NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN ....................................................................................................... 60
3.1. CÁC NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ
TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN ........................................................................................60

3.1.1. Đảm bảo tính mục đích của quá trình giáo dục mầm non................................................................60
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .......................................................................................................60
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính liên tục, thường xuyên......................................................61
3.1.4. Đảm bảo tính cá biệt...........................................................................................................................61
3.2. BIỆN

PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ Ở TRƯỜNG MẦM NON

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN ........................................................................................................................62

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐvHTN
http://www.lrc.tnu.edu.vn


3.2.1. Nâng cao năng lực giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho cho giáo viên mầm non................................62
3.2.2. Xây dựng quy trình giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé ............................................63
3.2.3. Xây dựng kế hoạch giáo dục mà nội dung hướng tới kỹ năng tự phục vụ
............................................65
3.2.4. Tổ chức cho trẻ rèn luyện thường xuyên thông qua tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày
của trẻ .................................................................................................................................................................68
3.2.5. Xây dựng tiêu chí đánh giá kỹ năng tự phục vụ ở trẻ mẫu giáo bé ..................................................70
3.2.6. Mối quan hệ giữa các biện pháp ........................................................................................................72


http://www.lrc.tnu.edu.vn


DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Stt

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

ĐC

Đối chứng

2

GV

Giáo viên

3

KN

Kỹ năng

4


WHO

Tổ chức y tế thế giới

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – vĐiHi TN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Số lượng khách thể khảo sát các trường mầm non ........................... 42
Bảng 2.2. Số lượng khách thể khảo sát khối mẫu giáo bé các trường
mầm non .................................................................................. .42
Bảng 2.3. Nhận thức về sự cần thiết của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ
cho trẻ mẫu giáo bé ........................................................................... 43
Bảng 2.4. Nhận thức về ý nghĩa giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu
giáo bé ............................................................................................... 44
Bảng 2.5. Nhận thức về mức độ cần thực hiện của việc giáo dục kỹ năng
tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé ......................................................... 45
Bảng 2.6. Nhận thức về nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu
giáo bé ............................................................................................... 46
Bảng 2.7. Mức độ thực hiện nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ
mẫu giáo bé........................................................................................ 48
Bảng 2.8. Mức độ thực hiện các cách thức giáo dục kỹ năng tự phục vụ
cho trẻ mẫu giáo bé ........................................................................... 51
Bảng 2.9. Mức độ sử dụng hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng tự phục vụ
cho trẻ mẫu giáo bé ........................................................................... 53
Bảng 2.10. Mức độ kỹ năng tự phục vụ của trẻ mẫu giáo bé ............................ 56
Bảng 3.1. Đánh giá mức độ phù hợp của các biện pháp ................................... 73

1. Lý do chọn đề tài


Giáo dục mầm non là bậc giáo dục đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc
dân Việt Nam, có nhiệm vụ đặt nền móng cơ sở cho việc hình thành và phát
triển nhân cách con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới, công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xu hướng phát triển của thời đại. Các nghị
quyết của Đảng về giáo dục mầm non đều xác định rõ vị trí của giáo dục mầm
non trong chiến lược giáo dục đào tạo con người và chỉ ra bước đi thích hợp
với khả năng thực tế của đất nước: “Xây dựng hoàn chỉnh và phát triển bậc học
mầm non”. Nhận thức đúng đắn vị trí của giáo dục mầm non trong chiến lược
phát triển con người sẽ giúp nền giáo dục nước ta phát triển kịp các nước tiên
tiến trong khu vực và trên thế giới.
Giáo dục mầm non thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em
từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi. Mục tiêu của giáo dục mầm non được quy định
tại điều 22 luật giáo dục: “Là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí
tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho
trẻ em vào học lớp một”.
Giáo dục mầm non thực hiện nhiệm vụ xây dựng nền móng vững chắc
ban đầu cho sự phát triển cả về thể chất, tinh thần, trí tuệ cho trẻ mầm non, kết
hợp chặt chẽ với gia đình và xã hội nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trẻ, một
nhiệm vụ quan trọng của giáo dục mầm non là chuẩn bị cho trẻ vào lớp một,
giúp trẻ làm quen với môi trường học tập mới và các mối quan hệ mới ở
trường tiểu học, đặt cơ sở nền tảng cho việc hình thành phát triển nhân cách con
người Việt Nam.
Trong những năm gần đây việc giáo dục kỹ năng sống (đặc biệt là giáo
dục kỹ năng lao động tự phục vụ) cho trẻ mầm non được quan tâm. Giáo dục
kỹ năng tự phục vụ được đưa vào chương trình giáo dục mầm non đối với trẻ từ
12 tháng tuổi đến 6 tuổi. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn số
463/BGDĐT-GDTX: “Hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kỹ năng sống

giáo bé ở trường mầm non.
4.2. Khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé
ở một số trường mầm non thành phố Thái Nguyên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ2HTN

http://www.lrc.tnu.edu.v
n


4.3. Đề xuất biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé
trường mầm non thành phố Thái Nguyên.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ2HTN

n


4.4. Tổ chức khảo nghiệm, thực nghiệm sư phạm kiểm chứng tính khả
thi và tính hiệu quả của một số biện pháp đề xuất.
5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu giáo dục một số kỹ năng tự phục vụ cho
trẻ mẫu giáo bé là: Nhóm kỹ năng tự phục vụ trong giờ ăn, nhóm kỹ năng tự
phục vụ trong giờ ngủ, nhóm kỹ năng tự phục vụ trong giờ đ ón trẻ, nhóm kỹ
năng tự phục vụ trong giờ trả trẻ, nhóm kỹ năng tự phục vụ trong hoạt động
học tập, vui chơi.
Việc tổ chức nghiên cứu đề tài được triển khai tại 4 trường mầm non trên
địa bàn thành phố Thái Nguyên: Trường mầm non Quang Trung, Trường mầm
non 19/5 Thành phố Thái Nguyên, Trường mầm non chất lượng cao DPA,

7.2.3. Phương pháp điều tra
Sử dụng phiếu hỏi lấy ý kiến của giáo viên, để thu thập thông tin phục vụ
cho quá trình nghiên cứu luận văn.
7.2.4. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
Xin ý kiến các chuyên gia (là giáo viên mầm non có kinh nghiệm, cán bộ
quản lý) về những nội dung liên quan của luận văn.
7.2.5. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Nghiên cứu hồ sơ của trẻ, sổ sách, giáo án của giáo viên để thu thập
thông tin phục vụ cho quá trình nghiên cứu luận văn.
7.2.6. Phương pháp thực nghiệm
Thực nghiệm biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ.
7.3. Các phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả khảo sát, thực
nghiệm sư phạm trong luận văn.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, ảnh minh họa, nội dung chính
của luận văn chia làm 3 chương như sau:
Chương 1. Lý luận về giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé ở
trường mầm non
Chương 2. Thực trạng giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé
trường mầm non Thành phố Thái Nguyên
Chương 3. Biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé
trường mầm non Thành phố Thái Nguyên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ4HTN

n


Chương 1

Tác giả Côvaliôp trong công trình nghiên cứu của mình đã rất chú trọng
đến việc giáo dục lao động tự phục vụ cho trẻ. Tác giả cho rằng: “Thói quen là
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ5HTN

n


bản tính thứ hai của con người. Khi có thói quen lao động, nếu không làm việc
người ta không chịu được v.v... „[7, tr7]. Như vậy theo Côvaliôp một khi đã có
thói quen lao động thì con người sẽ chủ động thực hiện công việc, nếu như
không thực hiện thường xuyên thì họ sẽ cảm thấy khó chịu, buồn bực. Vì vậy,
đối với trẻ em một khi các kỹ năng tự phục vụ đã hình thành thì cần được thực
hiện một cách thường xuyên, liên tục để chúng trở thành nhu cầu của trẻ, nếu
không các em sẽ thấy khó chịu. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng việc trẻ chủ động
thực hiện các công việc tự phục vụ sẽ mang lại cho chúng niềm vui, niềm tự
hào đó là động lực thôi thúc các em thực hiện lao động tự phục vụ. Vì vậy tác
giả cho rằng giáo viên cần tạo được niềm vui, sự hứng thú cho trẻ trong quá
trình trẻ thực hiện hoạt động tự phục vụ, điều đó mang lại hiệu quả cao trong
việc giáo dục lao động tự phục vụ cho trẻ [7].
Tác giả I.A.Peecnicova trong nhiều tác phẩm của mình đã đề cập đến
việc giáo dục lao động tự phục vụ đối với sự hình thành phẩm chất đạo đức của
trẻ em. Theo ông: “Phẩm chất đạo đức hình thành ở trẻ em trước hết là trong
quá trình lao động. Phẩm chất ấy thể hiện ở sự ham thích và thói quen lao
động phục vụ bản thân, gia đình, nhà trường „. Như vậy sự thích thú và thói
quen, kỹ năng lao động tự phục vụ bản thân chính là một biểu hiện của phẩm
chất đạo đức của trẻ. Ông cho rằng nên cho trẻ em làm việc dễ dàng nhưng có
ích từ khi các em còn nhỏ. Việc thực hiện các kỹ năng tự phục vụ như tự rửa
tay, rửa mặt, đánh răng, chải tóc.... là những công việc dễ dàng vừa sức trẻ mà
vô cùng có ích đối với sức khỏe và vẻ đẹp con người. Dựa trên quan điểm:

quan, để dạy trẻ trong giờ học, trong lao động, trong sinh hoạt hàng ngày. Theo
tác giả giáo viên phải củng cố thói quen cho trẻ bằng cách nhắc nhở thường
xuyên và bằng sự rèn luyện hàng ngày của trẻ [23].
A.X.Macarenco và N.K.Krupcaia nhà giáo dục lớn người Nga, rất quan
tâm tới việc giáo dục trẻ thông qua lao động, giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho
trẻ, nguyên tắc lý tưởng là phải làm thế nào cho bản thân lao động có tính hấp
dẫn học sinh và kích thích họ cố gắng, đạt được những kết quả tốt đẹp. Theo
hai tác giả trong lĩnh vực lao động không dùng khen thưởng và trách phạt, tác
giả cho rằng: “Nhiệm vụ lao động và sự hoàn thành nhiệm vụ đó đã khiến cho
nhi đồng vui sướng thoải mái rồi. Khi thừa nhận công tác của các em là tốt thì
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ7HTN

n


đó phải là cái phần thưởng rất quý đối với lao động của các em „. Đối với trẻ
mầm non cần phải giáo dục trẻ thói quen sinh hoạt, thói quen văn hóa, ý thức tự
lập, khả năng tự kiềm chế, tinh thần vượt khó ý thức trách nhiệm đối với bản
thân và mọi người. Tác giả quan tâm trước tiên tới giáo dục và phát triển kỹ
năng tự phục vụ ở trẻ thông qua trò chơi, chính trò chơi phát triển rất nhiều kỹ
năng ở trẻ [19].
Hiện nay xu hướng giáo dục mầm non trên thế giới đặc biệt là Mỹ và
Nhật Bản rất quan tâm đến giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Họ cho rằng
thiếu kỹ năng tự phục vụ sẽ dẫn đến hệ lụy trẻ lười biếng, thụ động và khó khăn
khi tham gia vào các hoạt động tập thể, các nhà giáo dục cho rằng cần giáo dục
trẻ kỹ năng tự phục vụ ngay khi trẻ được một tuổi rưỡi, việc nắm bắt các kỹ
năng tự phục vụ giúp trẻ tăng cường tính độc lập và cảm giác về sự thành công,
không chỉ có lợi cho sự phát triển của trẻ mà hữu ích cho cả người lớn.
1.1.2. Những nghiên cứu trong nước

tay, chải tóc, mặc quần áo... thì cô giáo phải dạy từ động tác đơn giản đến phức
tạp, phải thường xuyên kiểm tra, củng cố, tạo điều kiện cho trẻ được tập luyện
thường xuyên. Hai tác giả đưa ra yêu cầu và trình tự thực hiện từng kỹ năng tự
phục vụ, vệ sinh thân thể như: rửa mặt, rửa tay, vệ sinh tóc, móng...chi tiết, cụ
thể [26].
Tác giả Nguyễn Thị Thư nêu lên sự cần thiết của việc giáo dục và rèn
luyện cho trẻ những kỹ năng thói quen tốt trong cuộc sống bao gồm cả kỹ năng
tự phục vụ. Theo tác giả việc giáo dục kỹ năng cần tiến hành mọi lúc mọi nơi,
tận dụng cơ hội trong hoạt động hàng ngày để giáo dục trẻ. Tác giả chỉ ra rằng
kết quả hình thành kỹ năng tự phục vụ cho trẻ liên quan đến vai trò của truyền
thống gia đình, vai trò của cá nhân trẻ và tính hứng thú của chính quá trình giáo
dục [28].
Tác giả Trần Thị Trọng đưa ra hệ thống các phương pháp nhằm xây
dựng kỹ năng và hình thành hành vi cho trẻ như nhóm phương pháp trực quan
(làm mẫu, phân tích động tác); phương pháp chỉ dẫn; nhóm phương pháp khích
lệ nêu gương (nêu gương, dùng tình huống nhận xét). Theo tác giả, giáo dục kỹ
năng tự phục vụ cho trẻ gồm nhiều khâu: Làm cho trẻ nắm được các yêu cầu,
rèn kỹ năng thực hiện thao tác, nắm được trình tự thực hiện...trong quá trình
giáo dục, phải sử dụng nhiều phương pháp và tiến hành trong mọi hoạt động
của trẻ như vui chơi, học tập[32].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ9HTN

http://www.lrc.tnu.edu.v
n


Tác giả Mai Ngọc Liên đã nghiên cứu một số biện pháp giáo dục tính tự
lực cho trẻ thông qua hoạt động tự phục vụ. Tác giả cho rằng cần giáo dục cho