BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN VŨ PHƯƠNG ANH

PHỐI HỢP GIỮA CÁC LỰC LƯỢNG XÃ HỘI
TRONG PHÒNG CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI CHO
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TIỀN AN,
THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


Hà Nội - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN VŨ PHƯƠNG ANH

PHỐI HỢP GIỮA CÁC LỰC LƯỢNG XÃ HỘI
TRONG PHÒNG CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI CHO
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TIỀN AN,
THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng
Mã số: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Kim Dung


1.4.1. Lực lượng xã hội và phối hợp giữa nhà trường
với các lực lượng xã hội..................................................................29
1.4.2. Các văn bản của Đảng và Nhà nước về sự phối hợp của các lực
lượng xã hội trong phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh......................31
1.4.3. Sự phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng xã hội trong phòng
chống tệ nạn xã hội cho học sinh..................................................................34
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phối hợp các lực lượng xã hội
trong phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh............................................44
1.5.1. Yếu tố chủ quan....................................................................................44
1.5.2. Yếu tố khách quan................................................................................45
Kết luận chương 1.........................................................................................48
Chương 2: THỰC TRẠNG PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ CÁC
LỰC LƯỢNG XÃ HỘI TRONG PHÒNG CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI CHO
HỌC SINH THCS TIỀN AN THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH
.........................................................................................................................49
2.1. Giới thiệu tổng quan về địa bàn nghiên cứu........................................49
2.1.1. Tình hình kinh tế - xã hội phường Tiền An, thành phố Bắc Ninh....49
2.1.2. Khái quát về trường Trung học cơ sở Tiền An, thành phố Bắc Ninh51
2.2. Thực trạng phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng xã hội trong
phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh trường Trung học sơ sở Tiền An,
thành phố Bắc Ninh.......................................................................................55
2.2.1. Khái quát quá trình khảo sát thực trạng.............................................55
2.2.2. Thực trạng tệ nạn xã hội trên địa bàn phường Tiền An....................56
2.2.3. Thực trạng về tình hình tệ nạn xã hội ở học sinh trường Trung học
cơ sở Tiền An..................................................................................................60
2.2.4. Thực trạng việc phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng xã hội
trong phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh trường THCS Tiền An,
thành phố Bắc Ninh.......................................................................................68



3.2.5. Biện pháp 5: Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch phối
hợp giữa nhà trường và các lực lượng xã hội trong việc phòng tránh các tệ
nạn xã hội cho học sinh.................................................................................98
3.2.6. Biện pháp 6: Thống nhất xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh
trong học đường, trong gia đình và ngoài xã hội nhằm phòng chống tệ nạn
xã hội cho học sinh......................................................................................103
3.2.7. Biện pháp 7: Chỉ đạo việc kiểm tra, giám sát, tổng kết, đánh giá, rút
kinh nghiệm quá trình phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng xã hội
trong phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh trung học cơ sở................111
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất............................................113
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp phối hợp
giữa nhà trường với các lực lượng xã hội trong phòng chống tệ nạn xã hội
cho học sinh trung học cơ sở Tiền An thành phố Bắc Ninh tỉnh Bắc Ninh
.......................................................................................................................115
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm.......................................................................115
3.4.2. Nội dung khảo nghiệm.......................................................................115
3.4.3. Phương pháp khảo nghiệm................................................................115
3.4.4. Kết quả khảo nghiệm..........................................................................115
Kết luận chương 3.......................................................................................119
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.............................................................120
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................124
PHỤ LỤC.....................................................................................................131


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Quy mô học sinh trường THCS Tiền An........................................52
Bảng 2.2. Kết quả xếp loại hạnh kiểm học sinh trường THCS Tiền An.........53
Bảng 2.3. Kết quả xếp loại học lực học sinh trường THCS Tiền An..............54
Bảng 2.4. Cơ cấu đối tượng khảo sát..............................................................56

Bảng 2.20: Nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả phối hợp giữa nhà trường với các
lực lượng xã hội trong phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh THCS..................81
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp.................116
Bảng 3.2. Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp....................117


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quá trình giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện các phẩm chất và năng lực
nhằm giúp học sinh phát triển nhân cách một cách toàn diện là một quá trình
lâu dài liên tục, diễn ra ở nhiều môi trường khác nhau, liên quan rất nhiều đến
các mối quan hệ xã hội phức tạp. Vì thế, việc giáo dục nói chung và giáo dục
học sinh nói riêng luôn luôn đòi hỏi sự phối hợp, kết hợp chặt chẽ của của nhà
trường với các lực lượng xã hội.
Trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước đều thấy rằng sự phối hợp
của nhà trường với các lực lượng xã hội vừa là nguyên lý vừa là giải pháp
nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh. Tầm quan trọng của sự phối hợp này
được trở thành một nguyên lý giáo dục đã được nêu trong Luật Giáo dục năm
2009 đó là: “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi
đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực
tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”
[25]. Và từ năm 2008, Bộ GD&ĐT đã ban hành Chỉ thị số 71 về việc “Tăng
cường phối hợp gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác giáo dục trẻ em,
học sinh sinh viên” [4].
Trong xu thế đổi mới hiện nay, yêu cầu cấp bách là nâng cao chất lượng
người lao động, đào tạo con người có nhân cách, có kỷ luật lao động. Để làm
được điều đó cần có sự kết hợp nhịp nhàng đồng bộ và sự hỗ trợ của ba lực
lượng giáo dục: gia đình - nhà trường và xã hội. Quan điểm chỉ đạo của Nghị
quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã tiếp
tục khẳng định “giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội”.

hình tệ nạn xã hội ở nước ta đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp,
đối tượng là học sinh và thanh niên chiếm tỷ lệ ngày càng cao.

2


Tệ nạn xã hội là một vấn đề nhức nhối làm suy thoái đạo đức, nhân cách,
gây khó khăn, cản trở sự phát triển kinh tế xã hội; trái pháp luật và thuần phong
mỹ tục và chúng ta cần phải ngăn chặn, loại bỏ ra khỏi đời sống xã hội. Có thể
khẳng định rằng phòng, chống tệ nạn xã hội đặc biệt là với giới trẻ là hết
sức quan trọng trong việc đảm bảo an ninh quốc gia, phát triển đất nước ta hiện
nay. Đảm bảo an toàn trật tự nói chung phòng chống tệ nạn xã hội nói riêng là
góp phần tạo nền móng vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước.
Hiện nay, trên địa bàn phường Tiền An, tình hình đời sống nhân dân
tương đối ổn định, song vẫn còn tồn tại một số tệ nạn xã hội đang diễn biết
hết sức phức tạp như cờ bạc, lô đề diễn ra tương đối phổ biến và đặc biệt là
vẫn còn những hiện tượng nghiện hút,… Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến
việc giáo dục học sinh. Đối với trường THCS Tiền An cũng có những tình
trạng xảy ra như học sinh bỏ học chơi điện tử, đánh nhau, đạo đức bị suy
thoái,…
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài
nghiên cứu của mình là “Phối hợp các lực lượng xã hội trong phòng chống
tệ nạn xã hội cho học sinh trường Trung học cơ sở Tiền An, thành phố Bắc
Ninh, tỉnh Bắc Ninh” làm luận văn thạc sĩ.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về sự phối hợp giữa nhà
trường và các lực lượng xã hội trong cộng đồng, đưa ra các biện pháp phối
hợp phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh trường THCS Tiền An, thành phố
Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh.

thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.
5.3. Đề xuất các biện pháp phối hợp giữa nhà trường và các lực lượng
xã hội trong phòng chống tệ nạn xã hội cho học sinh trường THCS Tiền An,

4


thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh; từ đó khảo nghiệm tính cần thiết, tính
khả thi của các biện pháp.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn nội dung:
Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp dành cho hiệu trưởng trong việc
phối hợp giữa nhà trường và các lực lượng xã hội trong phòng chống tệ nạn
xã hội cho học sinh
- Giới hạn về địa bàn:
Đề tài triển khai nghiên cứu trên địa bàn phường Tiền An thành phố
Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu các tài liệu lý luận, hệ thống hoá các khái niệm, các lý
thuyết có liên quan đến biện pháp, lực lượng xã hội, phối hợp các lực lượng
xã hội, tệ nạn xã hội, phòng chống tệ nạn xã hội,… để xây dựng cơ sở lý luận
cho đề tài phối hợp giữa nhà trường và các lực lượng xã hội trong phòng
chống tệ nạn xã hội cho học sinh trường THCS Tiền An, thành phố Bắc Ninh,
tỉnh Bắc Ninh.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (An két)
Xây dựng hệ thống câu hỏi để điều tra CBQL nhà trường, giáo viên,
cán bộ các đoàn thể, tổ chức xã hội, chính quyền địa phương, học sinh, cha
mẹ học sinh, nhằm tìm hiểu:

6


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ CÁC LỰC
LƯỢNG XÃ HỘI TRONG PHÒNG CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI CHO
HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Các nghiên cứu liên quan đến sự phối hợp giữa nhà trường và
các lực lượng xã hội trong giáo dục học sinh
Với quan niệm “Giáo dục phải được thực hiện trên từng mét vuông”
tức là phải thực hiện ở cả trong nhà trường và ngoài xã hội. Chính vì vậy, rất
cần sự phối hợp của các lực lượng giáo dục là nhà trường – gia đình và xã hội
trong giáo dục học sinh. Ý thức được tầm quan trọng đó, nên có rất nhiều
nghiên cứu liên quan đến vấn đề này được tiến hành ở trong và ngoài nước.

7


Một số tài liệu, công trình tiêu biểu đã đề cập đến vai trò quan trọng
của các lực lượng xã hội trong việc tham gia vào sự nghiệp phát triển nhà
trường, cũng như các hoạt động giáo dục của nhà trường một cách có hiệu
quả nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường và kết quả học tập của
học sinh.
Tác giả Tangri, S. và Moles trong cuốn sách “Cha mẹ và cộng đồng” đã
nghiên cứu và chỉ ra những ảnh hưởng khi cha mẹ học sinh có những hình
thức tham gia vào quá trình học tập của học sinh. Các thành tích, kết quả đạt
được và hành vi, thái độ của học sinh có liên quan đến việc như: cha mẹ tham
gia với tư cách là trợ lý lớp học, cha mẹ làm tình nguyện viên, hỗ trợ làm bài
tập ở nhà và tạo môi trường giáo dục ở nhà [53].

đồng cần có một tổ chức hay một uỷ ban nào đó đại diện cho cộng đồng hay
CMHS để cải tiến nhà trường, đặc biệt rất cần sự nỗ lực phối hợp giữa Nhà
nước – CMHS và các tổ chức phi chính phủ trong việc cùng quan tâm đến nhà
trường cũng như con em họ [52].
Qua nghiên cứu các nghiên cứu về sự tham gia của các lực lượng xã hội
vào giáo dục nhà trường trên thế giới, có thể thấy, các công trình đều khẳng
định cần huy động sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động giáo dục của
nhà trường. Đồng thời có thể rút ra một số kinh nghiệm tổ chức các hoạt động
có sự tham gia của các lực lượng xã hội, cộng đồng vào hoạt động giáo dục
của nhà trường. Trong đó nhà trường vẫn phải giữ vai trò chủ trì, phát huy
mạnh mẽ vai trò là đầu mối huy động CMHS và các lực lượng xã hội tham
gia quá trình GD, lập kế hoạch hoạt động, ra quyết định và kiểm tra đánh
giá…

9


Tại Việt Nam, sự tham gia của các lực lượng xã hội với giáo dục nhà
trường đã được Đảng và Nhà nước quy định trong các văn kiện, nghị
quyết…. Trong các tư liệu nghiên cứu đề cập rất nhiều sự cần thiết phối hợp
giữa các lực lượng trong cộng đồng với sự nghiệp giáo dục. Nhiều hội thảo
tập trung bàn về các vấn đề lý luận và các quan điểm mới và sự phối hợp của
các tổ chức xã hội, cộng đồng trong giáo dục nhà trường. Một số hội thảo đi
sâu vào phân tích các yếu tố quan trọng để thực hiện thành công sự phối hợp
các lực lượng trong giáo dục.
Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu về sự tham gia của cha mẹ
học sinh, cộng đồng của các tác giả khác đã tổng hợp những quan điểm lý
luận và thực tiễn về vai trò và nhiệm vụ của cộng đồng, sự phối hợp của Nhà
trường - Gia đình – cộng đồng trong giáo dục học sinh:
Trong cuốn “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa của thế kỉ XXI” tác

chức, điều phối các hoạt động tham gia của các lực lượng xã hội.
1.1.2. Các nghiên cứu liên quan đến sự phối hợp giữa nhà trường và
các lực lượng xã hội trong phòng chống tệ nạn xã hội
Tệ nạn xã hội là một căn bệnh làm cản bước tiến của xã hội loài người.
Trong mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi quốc gia, tệ nạn xã hội không ít thì nhiều đã
gây ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội. Đặc biêt, vào những năm cuối thế kỷ
XX và đầu thế kỷ XXI, khi nền kinh tế thị trường phát triển, CNTT bùng nổ
cùng xu thế hội nhập và toàn cầu hóa thì TNXH càng có cơ hội phát sinh, phát
triển và gây tác hại không nhỏ về kinh tế, chính trị, an ninh, sức khỏe, đạo đức,
lối sống đối với xã hội.
Mỗi loại TNXH đều có quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau đến xã
hội. Một số TNXH có xu hướng giảm dần và bị loại trừ khỏi đời sống xã hội.
Song bên cạnh đó, một số TNXH khác trước đây ít xuất hiện, đã được khống
chế, kiểm soát nay lại phát triển mạnh mẽ và ngày càng phổ biến như Ma túy,

11


cờ bạc, trộm cắp, bạo lực học đường, hút thuốc lá, quan hệ tình dụng tuổi vị
thành niên,…
Do đó, vấn đề phòng chống tệ nạn xã hội đã trở thành mối quan tâm
của các quốc gia trên thế giới. Liên hiệp quốc, Tổ chức cảnh sát hình sự quốc
tế INTERPOL, Tổ chức Y tế thế giới WHO, Quỹ nhi đồng Liên hiệp quốc
UNICEF, nhà xã hội người Pháp Edukheim, A. I. Đôngôva và các tổ chức
quốc tế đã tổ chức nhiều hội nghị quốc tế và xuất bản nhiều ấn phẩm về
phòng chống tội phạm trong đó có nêu vấn đề về phối hợp các lực lượng xã
hội trong phòng chống tội phạm.
Ở Việt Nam, các cơ quan Nhà nước, các nhà nghiên cứu của Bộ Công
an, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Trung tâm Khoa học Xã hội và
Nhân văn quốc gia,… đã nghiên cứu về TNXH, tội phạm dưới nhiều góc độ,

1.2. Phòng chống tệ nạn xã hội
1.2.1. Tệ nạn xã hội
1.2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của tệ nạn xã hội
* Khái niệm:
Khái niệm tệ nạn xã hội (TNXH) cho đến nay có nhiều định nghĩa khác
nhau, nhưng tựu chung các tác giá đều cho rằng: Tệ nạn xã hội là hiện tượng
xã hội tiêu cực, có tính phổ biến, biểu hiện bằng những hành vi sai lệch chuẩn
mực xã hội, vi phạm đạo đức, pháp luật hiện hành, phá vỡ thuần phong mỹ
tục, lối sống lành mạnh, tiến bộ trong xã hội và gây hậu quả nghiêm trọng cho
các cá nhân, gia đình và xã hội.
Dưới góc độ Khoa học Quản lí, nhóm tác giả Nguyễn Xuân Yêm, Phan
Đình Khánh, Nguyễn Thị Kim Liên cho rằng: “TNXH là một hiện tượng xã
hội tiêu cực, có tính chất lịch sử cụ thể biểu hiện bằng những hành vi vi phạm
pháp luật và sai lệch các chuẩn mực xã hội, có tính lây lan, phổ biến gây nguy
hiểm cho xã hội và được quy định trong pháp luật hình sự, pháp luật hành
chính và các chuẩn mực đạo đức xã hội [47]. Cũng dưới góc độ này, tác giả

13


Đảm Hữu Đắc trong báo cáo chuyên đề: “Vấn đề tệ nạn xã hội trong thời kỳ
đổi mới” cho rằng “TNXH là một hiện tượng xã hội, thể hiện ra những hành
vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính phổ biến bao gồm các hành vi có tính
nguyên tắc về lối sống, truyền thống văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục và
những quy tắc được thể chế hóa bằng pháp luật, gây ra hậu quả nghiệm trọng
cho đời sống kinh tế, văn hóa, đạo đức và xã hội của nhân dân”.
Dưới góc độ đạo đức và giáo dục học, trong tài liệu hướng dẫn chương
trình phòng chống TNXH của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhóm tác giả Mai Huy
Bổng, Nguyễn Văn Sơn, Lê Trung Hiếu cho rằng: “TNXH là một hiện tượng
xã hội tiêu cực, nó liên quan tới các đặc điểm của xã hội, tâm lý, sinh lý, đạo

+ Có tính lây lan nhanh trong xã hội.
+ Tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức; đối tượng tham gia rất đa
dạng và phức tạp về thành phần.
+ Các đối tượng hoạt động có nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi để
đối phó với lực lượng chức năng và che mắt quần chúng nhân dân thường cấu
kết với nhau thành đường dây, ổ nhóm.
+ Tệ nạn xã hội thường có quan hệ chặt chẽ với tội phạm hình sự, các
hiện tượng tiêu cực xã hội khác và có sự chuyển hoá lẫn nhau.
+ Địa bàn tập trung hoạt động thường là những nơi tập trung đông người,
các khu công nghiệp, du lịch những nơi trình độ của quần chúng nhân dân còn
lạc hậu thấp kém, và công tác quản lí xã hội còn nhiều sơ hở thiếu sót.
1.2.1.2. Các loại tệ nạn xã hội
- Tệ nạn ma túy: là khái niệm dùng để chỉ tình trạng nghiện lệ thuộc
vào ma túy, các tội phạm về ma túy và các hành vi trái phép khác về ma túy.
Là một loại tệ nạn xã hội mà nạn nhân có thói quen sử dụng chất ma
tuý dẫn đến tình trạng lệ thuộc vào ma tuý khó có thể bỏ được. Nghiện ma tuý
gây hậu quả lớn cho bản thân người nghiện, gia đình và cho xã hội. Hình thức

15


sử dụng ma tuý chủ yếu là hút, hít, tiêm chích thuốc phiện, hêrôin. Hiện nay,
hình thức sử dụng ma tuý tổng hợp, thuốc lắc đang có xu hướng phát triển
mạnh trong thanh niên và học sinh, sinh viên.
Nguyên nhân của tình trạng nghiện ma túy rất đa dạng: do hậu quả của
lối sống đua đòi, lười lao động, ăn chơi với nhu cầu khoái cảm cao chọn ma
tuý để mua vui; do gia đình có hoàn cảnh đặc biệt, bị lôi kéo, rủ rê, hoặc bị
khống chế…
- Tệ nạn mại dâm: là một hiện tượng xã hội tiêu cực, biểu hiện tình
trạng các cá nhân dùng các dịch vụ tình dục ngoài hôn nhân và tiền bạc, lợi