Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ QUANG THẮNG

XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG
THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG, NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG
VÀ MỘT SỐ GỢI Ý VỀ CHÍNH SÁCH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

HÀ NỘI, 2015


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .............................. 11
1.1. Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án .. 11
1.1.1. Những nghiên cứu về tình hình xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường
Trung Đông ...................................................................................................... 12
1.1.2. Những nghiên cứu về các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của
Việt Nam sang thị trường Trung Đông ............................................................. 16
1.1.3. Những nghiên cứu về chính sách của Việt Nam đối với việc thúc đẩy
xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Đông........................................ 30
1.2. Đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. .............. 32
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC
ĐỘNG ĐẾN XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA MỘT QUỐC GIA................. 36
2.1. Các khái niệm liên quan đến xuất khẩu và các nhân tố tác động đến xuất
khẩu hàng hóa .................................................................................................. 36
2.1.1. Khái niệm xuất khẩu ............................................................................... 36
2.1.2. Khái niệm về các nhân tố tác động đến xuất khẩu .................................. 36
2.2. Các lý thuyết liên quan đến xuất, nhập khẩu .............................................. 37
2.2.1. Lý thuyết trọng thương ........................................................................... 37
2.2.2. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối Adam Smith................................................... 38
2.2.3. Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo.......................................... 40
2.2.4. Lý thuyết Heckscher-Ohlin (H-O) ........................................................... 42
2.2.5. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh quốc gia của M. Porter .......................... 44
2.2.6. Lý thuyết lực hấp dẫn trong thương mại quốc tế ..................................... 47
2.3. Các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia ................ 49
2.3.1. Các nhân tố từ phía nước xuất khẩu ....................................................... 49
2.3.2. Các nhân tố từ phía nước nhập khẩu ...................................................... 58
2.3.3. Các nhân tố quốc tế ................................................................................ 65
CHƯƠNG 3. XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ
TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG CHỦ YẾU ..... 69



DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ............. 163
CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN................................................... 163
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 165
PHỤ LỤC ...................................................................................................... 177


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Tính cấp thiết và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh kinh tế thế giới với xu thế mở rộng, quan hệ hợp tác kinh
tế giữa các quốc gia trên thế giới đang ngày càng gia tăng, Việt Nam đang
tiếp tục đẩy mạnh các quan hệ kinh tế đối ngoại nhằm tạo điều kiện thuận lợi
cho sự phát triển bền vững của đất nước, tăng cường vị thế của Việt Nam
trong khu vực và toàn cầu. Đặc biệt, kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập
WTO, quan hệ kinh tế, thương mại của Việt Nam với các nước càng được mở
rộng, Việt Nam có nhiều cơ hội mở rộng thị trường quốc tế, đẩy mạnh xuất
khẩu hàng hóa. Đối với Việt Nam, phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa là
một trong những nội dung quan trọng trong đường lối phát triển, góp phần
nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, là công cụ quan trọng để Việt
Nam hội nhập và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Đây là mục tiêu chiến
lược lâu dài của Việt Nam trong giai đoạn đẩy mạnh Công nghiệp hoá - Hiện
đại hoá đất nước. Xuất khẩu luôn là động lực tăng trưởng kinh tế của Việt
Nam trong gần 30 năm đổi mới. Mọi biến động của hoạt động xuất khẩu sẽ

châu Âu năm 2012 đã tác động tiêu cực cho nền kinh tế Mỹ và EU cũng như
các quốc gia khác trên thế giới như: Các doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất,
sa thải lao động, tỷ lê thất nghiệp gia tăng, qua đó tiêu dùng của các hộ gia
đình phải thắt lưng buộc bụng, cắt giảm chi tiêu, tiêu dùng giảm, hàng hóa ế
thừa đã thu hẹp thị trường của các nước xuất khẩu sang Mỹ, EU, Nhật
Bản...trong đó có hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Hơn nữa, hàng hóa xuất
khẩu của Việt Nam sang các thị trường lớn truyền thống như Mỹ, EU, Nhật
Bản bị hạn chế bởi các rào cản kỹ thuật như quy định tiêu chuẩn chất lượng,
an toàn vệ sinh thực phẩm, vấn đề chống bán phá giá, thuế quan, hạn ngạch
...và còn chịu cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ cạnh tranh.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc đa dạng hóa thị trường xuất
khẩu, giảm bớt sự tập trung quá mức vào các thị trường truyền thống đã bão
hòa. Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam đánh giá thị trường Trung
Đông có tầm quan trọng, là thị trường mới nhiều tiềm năng của Việt Nam do
có sự bổ sung về cơ cấu kinh tế. Tầm quan trọng này được thể hiện thông qua
˝Chương trình hành động thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam – Trung Đông
giai đoạn 2008 – 2015˝ của chính phủ Việt Nam. Khu vực Trung Đông có vị
trí địa lý chiến lược, nằm án ngữ trên con đường giao thương giữa Châu Âu,
Châu Á và Châu Phi, bao gồm 16 quốc gia: Arab Saudi, Baranh, Quata, UAE,
Kuwait, Gioocđani, Iran, Iraq, Israel, Libăng, Oman, Palextin, Sip, Thổ Nhĩ
Kỳ, Xiri và Yêmen. Đây là 16 nước được nêu trong đề án thúc đẩy quan hệ
2


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi

3


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Đó chính là lý do của việc lựa chọn luận án tiến sĩ: “Xuất khẩu hàng
hoá của Việt Nam sang thị trường Trung Đông: Nhân tố tác động và một
số gợi ý về chính sách”.
1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Thông qua việc phân tích, đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố tác động
đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông, Luận án
đề xuất một số gợi ý về chính sách đối với Việt Nam, góp phần thúc đẩy xuất
khẩu hàng hóa sang thị trường này.
Để đạt mục tiêu nêu trên, các vấn đề sau đây cần được giải đáp:
i) Tại sao Việt Nam cần đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa sang thị trường
Trung Đông?
ii) Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung
Đông trong thời gian qua như thế nào?
iii) Hàng hóa của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Đông chịu
tác động bởi những nhân tố nào?
iv) Nhà nước và doanh nghiệp Việt Nam cần có những giải pháp gì để
phát huy các nhân tố tích cực, hạn chế sự tác động của các nhân tố cản trở để
đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Trung Đông trong thời gian

1.3.2. Phạm vi nghiên cứu.
1.3.2.1. Phạm vi nội dung
Luận án không nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố tới xuất khẩu dịch
vụ mà tập trung nghiên cứu các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa hữu
hình của Việt Nam sang thị trường Trung Đông.
1.3.2.2. Phạm vi mặt thời gian
Luận án tập trung nghiên cứu hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang
thị trường Trung Đông trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến nay. Đây là
năm thực hiện ˝Chương trình hành động thúc đẩy quan /hệ hợp tác Việt Nam
– Trung Đông giai đoạn 2008 – 2015˝ của chính phủ Việt Nam theo quyết
định số 8563/QĐ – BCT ngày 15/12/2008.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
1.4.1. Quy trình nghiên cứu
Quy trình nghiên cứu các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa sang
thị trường Trung Đông được thể hiện trong sơ đồ dưới đây:

5


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Cơ sở lý luận

Cơ sở thực tiễn

Giải pháp thúc đẩy xuất
khẩu sang Trung Đông
Sơ đồ 1.1: Quy trình nghiên cứu của luận án
(Nguồn: Nghiên cứu sinh tự thiết kế)
1.4.2. Cách tiếp cận nghiên cứu
1.4.2.1. Cách tiếp cận hệ thống
Với phương pháp tiếp cận này luận án sẽ nghiên cứu: i) Hoạt động xuất
khẩu hàng hoá của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong mối quan hệ
mật thiết với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trên thế giới; ii) Hoạt động
xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang thị trường Trung Đông phục vụ cho
6


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

sự phát triển với các ngành kinh tế khác; iii) Chính sách phát triển thị trường
xuất khẩu của Việt Nam trong mối quan hệ với phát triển thị trường xuất khẩu
sang khu vực Trung Đông; iv) Sự phát triển thị trường xuất khẩu của Việt
Nam sang các thị trường mới gắn với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của
Việt Nam hiện nay.
Phương pháp tiếp cận hệ thống này xuất phát từ những đặc điểm cơ bản
của nền kinh tế Việt Nam hiện nay: i) Một nền kinh tế hướng đến xuất khẩu,
coi xuất khẩu là hướng ưu tiên trọng điểm trong hoạt động kinh tế đối ngoại;
ii) Một nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị

1.4.3. Các phương pháp nghiên cứu định tính
Trong quá trình triển khai, Luận án sử dụng chủ yếu là phương pháp
nghiên cứu định tính vì các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của Việt
Nam sang thị trường Trung Đông có nhiều yếu tố như chính trị, tôn giáo, văn
hóa, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên...có tác động, ảnh hưởng lớn đến xuất
khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông nhưng rất khó có
thể định lượng được
Phương pháp nghiên cứu định tính được sử dụng trong luận án là
phương pháp kế thừa, phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh.
1.4.3.1. Phương pháp kế thừa
Luận án được hoàn thành trên cơ sở sử dụng các phương pháp nghiên
cứu truyền thống, phân tích và tổng hợp các số liệu thứ cấp theo cách tiếp cận
hệ thống. Các số liệu thứ cấp bao gồm: các tài liệu thống kê trên báo in và báo
điện tử, báo cáo đã được công bố về các cuốn sách về Trung Đông, nghiên
cứu giáo trình, tài liệu tham khảo…; các tạp chí chuyên ngành về Trung
Đông, nguồn tư liệu sẵn có trong nước và quốc tế như tư liệu chính thức của
Đảng và Nhà nước, tư liệu của các cơ quan hoạch định chính sách và quản lý,
tư liệu nghiên cứu của các tổ chức quốc tế (Ngân hàng Thế giới, Quỹ tiền tệ
Quốc tế, Liên hiệp quốc…), Vụ Tây Á Phi - Bộ Ngoại giao, Vụ thị trường
châu Phi – Tây Á – Nam Á - Bộ Công thương, của các viện nghiên cứu, các
trường đại học và các cá nhân trong và ngoài nước để tìm hiểu định hướng
của Đảng, chính sách của nhà nước về xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang
thị trường Trung Đông. Bên cạnh đó luận án cũng sử dụng các số liệu báo cáo
từ các công trình đã được công bố như sách tham khảo về Trung Đông, các
tạp chí nghiên cứu về Trung Đông, tư liệu nghiên cứu của các tổ chức quốc tế,
Tổng cục Hải quan, cơ quan ngoại giao, Bộ Công thương v.v…
Luận án cũng sẽ sử dụng các số liệu cho hoạt động xuất khẩu hàng hoá
của một số cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp Việt Nam có quan hệ làm ăn
8


liên quan đến xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia, các nghiên cứu về các nhân
tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Trung Đông, thấy được tổng
quan và sự đa dạng trong vấn đề nghiên cứu.
Thông qua việc so sánh các số liệu, so sánh các câu trả lời phỏng vấn của
các nhóm chuyên gia... quá trình đánh giá sẽ sâu sắc hơn, nhìn nhận các nhân tố
tác động đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông đa
chiều hơn. So sánh các chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam qua các thời
9


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

kỳ về quan điểm hợp tác kinh tế với các quốc gia trên thế giới nói chung và hợp
tác với các quốc gia Trung Đông nói riêng. Trên cơ sở đó có những kiến nghị sát
thực, hiệu quả cho việc thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị
trường Trung Đông.
1.5. Những đóng góp mới của luận án
Thứ nhất, Luận án xây dựng khung khổ phân tích và chỉ ra các nhóm
nhân tố tác động đến hoạt động xuất khẩu của một quốc gia.
Thứ hai, thông qua việc phân tích thực trạng xuất khẩu hàng hóa của
Việt Nam sang thị trường Trung Đông, Luận án đã luận giải nguyên nhân dẫn
đến quy mô và tỷ trọng hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này
còn nhỏ.
Thứ ba, Luận án đã chỉ ra các nhân tố tác động tích cực cũng như tiêu

năng phát triển. Trong bối cảnh Việt Nam đã và đang tích cực đẩy mạnh quan
hệ kinh tế thương mại với các nước, tình hình nghiên cứu về quan hệ thương
mại của Việt Nam với các nước và khu vực trên thế giới thời gian qua có
nhiều dấu ấn khá đậm nét. Các học giả đã đi sâu vào tìm hiểu nhiều vấn đề
quan trọng liên quan đến quan hệ kinh tế - thương mại của Việt Nam với các
nước trên thế giới.
Trên thế giới, vấn đề Trung Đông trở thành chủ đề được rất nhiều tổ
chức, cơ quan nghiên cứu quốc tế, các tờ báo lớn quan tâm. Các tổ chức, cơ
quan nghiên cứu quốc tế có quan tâm tới Trung Đông có thể kể ra bao gồm
World Bank, IMF, Washington Institute for Near East Policy (Mỹ), the
Middle East Institute – Colombia University (Mỹ), Istituto Italiano per
l’Africa e l’Oriente (Viện NC Châu Phi và Trung Đông của Italia)…vv bên
cạnh đó cũng có các tờ báo lớn thường xuyên có bài viết chuyên sâu về các
vấn đề của Trung Đông như báo Foreign Affairs, Le Monde, Le Echos,
Politique Internationale, The Hindu, Hebdo Al-Ahram (Ai Cập), Tạp chỉ “Tri
thức Thế giới” (Trung Quốc)...vv.
Các vấn đề được nêu trong báo chí hoặc các công trình nghiên cứu rất
đa dạng. Nhìn chung có thể sắp xếp các công trình nghiên cứu trong và ngoài
nước về cơ sở lý luận thương mại quốc tế, những nghiên cứu về Trung Đông
và quan hệ Việt Nam – Trung Đông theo các vấn đề nổi bật đáng quan tâm
liên quan đến hướng của Luận án bao gồm các vấn đề sau đây:

11


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien

năm 2020”, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội năm 2011. Tác giả đã sử dụng
12


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

phương pháp phân tích - tổng hợp để đánh giá và nhận định về các tác động
về kinh tế, chính trị tới Việt Nam, những lĩnh vực kinh tế mà Việt Nam và các
quốc gia Trung Đông có thể bổ sung cho nhau và có mong muốn hợp tác,
nâng tầm trở thành lĩnh vực phát triển ưu tiên trong quan hệ giữa hai phía đến
năm 2020. Một trong những lĩnh vực bổ sung cho nhau quan trọng nhất đó là
lĩnh vực thương mại hàng hóa, theo đó tác giả đã phân tích tổng quan hoạt
động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2008 luôn có
sự gia tăng về kim ngạch xuất khẩu, các đối tác xuất nhập khẩu lớn của Việt
Nam tại khu vực Trung Đông bao gồm: Arab Saudi, UAE, Israel, quata,
Iran..Về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung
Đông trong giai đoạn này tập trung chủ yếu ở nhóm mặt hàng nông sản, may
mặc, da giày, thủy sản v.v.Tốc độ tăng trưởng thương mại Việt Nam – Trung
Đông qua các năm tương đối cao, trong một số trường hợp có thể đạt tới 3040%/năm, tức là cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng thương mại trung
bình. Điều này chứng tỏ, Trung Đông là thị trường tiềm năng của Việt Nam.
Tuy nhiên thực trạng hợp tác thương mại nói chung và thực trạng xuất khẩu
hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông vẫn còn rất khiêm tốn
[37].
Khi bàn về xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường các quốc gia thuộc

khu vực Trung Đông. Cơ cấu xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị
trường Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2008 trở lại đây là các mặt hàng về điện tử và điện
thoại di động chiếm tỷ trọng cao nhất, tiếp đó là mặt hàng cao su thiên nhiên,
đồ gỗ, giày dép, rau quả, thủy sản vv...[36]
Còn tác giả Đỗ Đức Định - Từ Thanh Thủy trong bài viết “Quan hệ Việt
Nam – Trung Đông”, được đăng trong Tạp chí nghiên cứu Châu Phi và Trung
Đông số 4(04) tháng 12/2005 đã sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp,
phân tích – so sánh, phương pháp kế thừa để tổng hợp tình hình xuất khẩu
hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông từ năm 2000 đến năm
2005 bao gồm kim ngạch xuất khẩu và cơ cấu hàng hoá xuất khẩu [14].
Trong năm bài viết của tác giả Lê Quang Thắng được đăng trong tạp chí
Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông về quan hệ hợp tác Việt Nam - Trung
Đông như: bài viết “Quan hệ Việt Nam – Arập Xêút” số 07/2007, bài viết
“Quan hệ hợp tác Việt Nam – GCC”, số 9/2008, bài viết “ Bài viết quan hệ
hợp tác Việt Nam – Trung Đông từ năm 2010 đến nay”, số 1/2014, bài viết
“Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông”,
số 7/2014 và đề tài “Một số nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của
Việt Nam sang thị trường Trung Đông”, Đề tài cấp Viện Nghiên cứu Châu
14


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Phi và Trung Đông năm 2014. Trong các công trình trên, Tác giả đã sử dụng

Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

kim ngạch xuất khẩu với tốc độ tăng trưởng cao, cũng như cơ cấu hàng hóa và
thị trường xuất khẩu. Cơ cấu hàng hóa có sự thay đổi, xuất khẩu hàng hóa từ
năm 2008 đến năm 2010 tập trung chủ yếu ở các nhóm hàng xuất khẩu nông
sản, mặc may, giày dép v.v.. từ năm 2010 đến năm 2012, ngoài những mặt
hàng xuất khẩu truyền thống nêu trên thì đã có sự góp với tỷ trọng xuất khẩu
trong nhóm tỷ trọng cao nhất là nhóm mặt hàng điện thoại di động và linh
kiện, nhóm mặt hàng điện tử, điện máy, nhóm mặt hàng máy tính và thiết bị
công nghiệp.. Từ thực trạng xuất khẩu trên, tác giả đã phân tích những cơ hội
và thách thức đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị
trường Trung Đông [35].
1.1.2. Những nghiên cứu về các nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa
của Việt Nam sang thị trường Trung Đông
Khi nghiên cứu về những những nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng
hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong công trình nghiên cứu
“Châu Phi và Trung Đông năm 2008: Những vấn đề và sự kiện nổi bật”, Nhà
Xuất bản Khoa học Xã hội năm 2009 của tác giả Đỗ Đức Định - Nguyễn
Thanh Hiền. Tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp về đặc
điểm tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, môi trường của khu vực
Trung Đông trong năm 2008. Đây là những nhân tố từ phía khu vực Trung
Đông có ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường
Trung Đông. Từ đặc điểm kinh tế cho thấy Trung Đông là khu vực có nền
kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ, thu nhập chủ yếu của khu vực này là

Phi và Trung Đông trong năm 2011 và 2012. Công trình đã phác họa một số
tác động làm ảnh hưởng đến quan hệ thương mại giữa hai nước nói chung và
hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông nói
riêng như tác động của tình hình bất ổn chính trị, tác động của khủng hoảng
kinh tế đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tới khu vực Trung
Đông [44,33].
Khi bàn về những nhân tố tác động đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam
sang thị trường Trung Đông, có một số cuốn sách điển hình nghiên cứu về đất
nước, con người, điều kiện tự nhiên, chính trị, văn hóa, xã hội, tình hình phát
triển kinh tế (thương mại, đầu tư...) của khu vực Trung Đông. Đây cũng là
vấn đề nóng được nhiều tác giả trên thế giới và Việt Nam quan tâm. Cuốn
sách của tác giả Đỗ Đức Định (2008) về “Trung Đông – những vấn đề và xu
hướng kinh tế - chính trị trong bối cảnh quốc tế mới”, Nhà xuất bản Khoa học
Xã hội. Tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích- tổng hợp để phân tích về
các vấn đề kinh tế, chính trị của Trung Đông trong năm 2008 và xu hướng
17


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

kinh tế - chính trị trong bối cảnh quốc tế mới như vấn đề tài nguyên, xung đột
sắc tộc, vấn đề tôn giáo. Nội dung cuốn sách cho thấy các nhân tố môi trường
chính trị, nhân tố thị trường, nhân tố tài nguyên khoáng sản của khu vực
Trung Đông có tác động đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị

tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Tác giả Đỗ Đức Định (2012) trong cuốn sách “Châu Phi – Trung Đông:
Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật”, Nhà xuất bản khoa học xã hội đã
tập trung đi sâu phân tích về những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật của các
nước châu Phi – Trung Đông giai đoạn 2011-2020 với sáu vấn đề lớn đó là sự
thay đổi về thể chế chính trị và kinh tế, vấn đề tôn giáo, vấn đề về sắc tộc, mối
quan hệ với các nước lớn, nguồn tài nguyên dầu lửa và mối quan hệ hợp tác
với Việt Nam. Đây là các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa của Việt
Nam sang thị trường Trung Đông như nhân tố chính trị - tôn giáo của Trung
Đông, nhân tố văn hóa, nhân tố quốc tế và nhân tố điều kiện tự nhiên nhằm
phân tích và cung cấp những cứ liệu khoa học góp phần vào việc xây dựng và
thực thi các chính sách hợp tác của Việt Nam với các nước châu Phi và Trung
Đông [13].
Về nghiên cứu tổng quan khu vực Trung Đông, tác giả Đỗ Đức Hiệp
(2012) trong cuốn sách“Cẩm nang về Trung Đông”, Nhà xuất bản Từ Điển
Bách Khoa đã giới thiệu tổng quan về những đặc điểm tự nhiên, lịch sử hình
thành, đặc điểm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và về quan hệ
của Việt Nam của 16 quốc gia Trung Đông bao gồm các nước cụ thể như
Saudi Arabia, Baranh, Cata, UAE, Kuwait, Gioocđani, Iran, Iraq, Israel,
Libăng, Oman, Palextin, Sip, Thổ Nhĩ Kỳ, Xiri và Yê men. Đây là 16 nước
được nêu trong đề án thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Trung Đông giai đoạn
2008 – 2015 mà Thủ tướng chính phủ Việt Nam đã phê duyệt ngày ngày 2512-2001. Cuốn sách này sẽ là tài liêụ tham khảo hữu ích cho luận án trong
việc nghiên cứu những nhân tố văn hóa – xã hội, nhân tố kinh tế, nhân tố
chính trị của khu vực Trung Đông có ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa của
Việt Nam sang thị trường Trung Đông [18].
Còn tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng đã tìm hiểu văn hóa, xã hội và chính

liên quan của Việt Nam có thêm cách nhìn khoa học khi đề ra các chủ trương,
biện pháp cụ thể vào công tác quản lý tôn giáo nói chung, Hồi giáo ở Việt
Nam nói riêng trong một số hoạt động nghi lễ và lối sống của cộng đồng
người Hồi giáo ở Việt Nam hiện nay. Về nhân tố tác động, công trình cho một
cách đầy đủ về nhân tố tôn giáo và nhân tố xã hội, nhân tố văn hóa có ảnh
hưởng đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Đông
[19].
Còn tác giả Hoàng Giang trong bài viết “Đạo hồi và sự ảnh hưởng đến
Trung Đông trong giai đoạn hiện nay”, được đăng trong Tạp chí Nghiên cứu
Châu Phi và Trung Đông số 07(47) tháng 7/2009 đã sử dụng phương pháp
phân tích – tổng hợp, phương pháp kế thừa để tiếp cận các giáo lý, tín ngưỡng
20


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Hồi giáo cũng như ảnh hưởng của Hồi giáo đối với Trung Đông. Công trình
đã đề cập đến nhân tố môi trường chính trị, nhân tố pháp luật và nhân tố văn
hóa là cơ sở khoa học để nghiên cứu sự ảnh hưởng Hồi giáo đến các mặt hàng
nhập khẩu của thị trường Trung Đông [15]. Tác giả Trần Thị Lan Hương đã
đề cập đến nhân tố văn hóa Hồi giáo tác động đến xuất khẩu hàng hóa của
Việt Nam sang thị trường Trung Đông trong bài viết về “Sự khác biệt giữa lối
sống Hồi giáo và lối sống phương Tây” được đăng trong tạp chí Nghiên cứu
Châu Phi và Trung Đông số tháng 8/2012. Tác giả đã sử dụng phương pháp