HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ THU THỦY

PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG
TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

HÀ NỘI - 2018


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ THU THỦY

PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG
TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Mã số: 62 22 03 08

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS. ĐỖ THỊ THẠCH
2. TS. NGHIÊM SĨ LIÊM

HÀ NỘI - 2018

nghiên cứu trong luận án

22

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁT HUY GIÁ TRỊ
GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

26

2.1. Cơ sở lý luận

26

2.2. Nội dung, phương thức, chủ thể và sự cần thiết phát huy giá trị gia đình
truyền thống trong xây dựng gia đình văn hóa ở vùng đồng bằng
sông Hồng hiện nay

37

2.3. Những yếu tố tác động đến phát huy giá trị gia đình truyền thống trong
xây dựng gia đình văn hóa ở vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay

51

Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH TRUYỀN
THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG
SÔNG HỒNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY

72


DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

151

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

152

PHỤ LỤC

164


DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ĐBSH

: Đồng bằng sông Hồng

GĐTT

: Gia đình truyền thống

GĐVH

: Gia đình văn hóa


hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, trong đó chú trọng xây dựng “Gia đình văn hóa” là
nhiệm vụ hết sức cơ bản. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ:
“Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã
hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống, hình thành nhân cách…
con người và nền văn hóa Việt Nam” [32, tr.77].
Quán triệt quan điểm của Đảng, ngày 4 tháng 5 năm 2001, Thủ tướng Chính
phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Quyết định số
72/2001/QĐ-TTg lấy ngày 28 tháng 6 hàng năm là Ngày Gia đình Việt Nam. Ngày
29 tháng 5 năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 629/QĐ-TTg “phê
duyệt Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030”,
trong đó nêu rõ: “… Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc là một trong
các mục tiêu quan trọng của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011
- 2020, đồng thời cũng là trách nhiệm của mọi gia đình trong thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [127, tr.1]. Đồng thời, Chiến lược cũng
đã chỉ ra việc xây dựng gia đình văn hóa (GĐVH) ở Việt Nam hiện nay không thể
không kế thừa, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống đã được hình thành,
chắt lọc, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bời vì, văn hoá của một dân tộc
nói chung, văn hoá gia đình nói riêng là một dòng chảy lịch sử, xuyên suốt từ truyền
thống đến hiện đại.


2
Đồng bằng sông Hồng là một trong những cái nôi văn hóa của Việt Nam, là quê
hương giàu truyền thống cách mạng, nơi cư trú và sinh sống của nhiều gia đình truyền
thống (GĐTT). Trong giai đoạn hiện nay, đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) có tiềm năng
to lớn về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, điều kiện tự nhiên, truyền thống văn hóa…
tạo ra lợi thế phát triển cao hơn so với nhiều vùng khác trong cả nước. Theo đó, việc phát
huy những giá trị của GĐTT trong xây dựng GĐVH cũng có những thuận lợi đáng kể:
tăng trưởng kinh tế cao, trình độ dân trí tốt, nhận thức xã hội của người dân khá cao, vị trí

ĐBSH và vấn đề đặt ra hiện nay.
- Đề xuất một số quan điểm, giải pháp phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng
GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu giá trị GĐTT và phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng
GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Luận án nghiên cứu phát huy giá trị GĐTT Việt Nam, trong đó
chủ yếu là giá trị văn hoá truyền thống của gia đình trong xây dựng GĐVH ở vùng
ĐBSH hiện nay, bao gồm giá trị đạo đức, giá trị giáo dục, giá trị tâm lý, tình cảm và giá
trị ý thức cộng đồng của GĐTT.
- Về không gian: Luận án nghiên cứu việc phát huy giá trị GĐTT trong xây
dựng GĐVH ở vùng ĐBSH thông qua nghiên cứu thực trạng ở một số tỉnh có tính
chất đại diện cho vùng như: Hà Nội - trung tâm vùng, thủ đô của cả nước; Vĩnh
Phúc, Bắc Ninh, Hưng Yên - phía Bắc vùng ĐBSH; Thái Bình, Nam Định - phía
Nam vùng ĐBSH.
- Về thời gian: Luận án nghiên cứu việc phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng
GĐVH ở vùng ĐBSH thời kỳ đổi mới, đặc biệt là từ khi có Nghị quyết Trung ương 5,
khoá VIII (1998) về xây dựng văn hoá, GĐVH đến nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận và phương pháp luận
- Luận án thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước
về vấn đề gia đình và xây dựng GĐVH ở Việt Nam hiện nay.
- Luận án cũng kế thừa tài liệu, công trình của các nhà nghiên cứu, các hoạt động
thực tiễn ở Việt Nam và thế giới liên quan đến vấn đề gia đình và xây dựng GĐVH.
- Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là chủ nghĩa
duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp cụ thể để
giải quyết nhiệm vụ, mục tiêu nghiên cứu đã đề ra.

7. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án
được kết cấu thành 4 chương, 9 tiết.


5
Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI

1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
William J. Goode, World Revolution and Family Patterns (Cách mạng thế
giới và các dạng thức gia đình), The Free Press [164]. Tác giả đã đề cập đến sự
thay đổi trong mô hình gia đình ở Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Tiểu vùng
Sahara và các nước Ả rập trong nửa thế kỷ 20 với những thay đổi của thể chế
chính trị của mỗi quốc gia cũng như sự biến đổi trong khu vực. Theo đó, tác giả đã
khảo sát, nghiên cứu quá trình công nghiệp hóa (CNH), đô thị hóa tác động đến
mọi mặt của đời sống gia đình, làm biến đổi về quy mô, cấu trúc, vấn đề hôn nhân
và các mối quan hệ trong gia đình… từ đó, đưa ra các mô hình gia đình mới phù
hợp với từng quốc gia, khu vực.
Michael Anderson, Family structure in nineteeth century Lancashir (Hình
thái gia đình người Lancashir thế kỷ 19), Cambridge University press [163]. Nội
dung cuốn sách đề cập đến tác động của CNH, đô thị hóa đến mối quan hệ họ
hàng của các tầng lớp lao động thế kỷ 19 ở Lancashir và tại sao mọi người nên
quan tâm, duy trì mối quan hệ họ hàng hơn là đối với những người khác trong đời
sống xã hội của họ. Tác giả đã trình bày về cơ cấu hộ gia đình, mô hình cư trú,
doanh thu dân số trong các thị trấn, mô hình di cư, tỷ lệ đói nghèo, vai trò của gia

của gia đình, những vấn đề của gia đình đương đại và dự báo gia đình trong
tương lai dựa vào sự nghiên cứu vấn đề hôn nhân, vấn đề nữ quyền, bình đẳng
giới... Các tác giả đã chỉ ra rằng, gia đình dựa trên cơ sở hôn nhân nhưng không
chỉ dừng lại ở đó, nó còn bao gồm cả mối liên hệ với các thế hệ trong gia tộc,
dòng họ. Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại, toàn cầu hóa
(TCH) và hội nhập quốc tế đã tác động ngày càng sâu, rộng đến gia đình, làm
biến đổi cấu trúc, thậm chí là bản chất của nhiều gia đình trên thế giới. Qua
nghiên cứu, các tác giả cũng dự báo tương lai sẽ tồn tại nhiều loại mô hình gia
đình khác nhau, trong đó đáng lưu ý là gia đình đồng tính (phá vỡ bản chất, chức
năng của GĐTT).


7
Elaine Leeder, The Family in Global Prespective - A Gendered Journey
(Gia đình theo quan điểm toàn cầu - Hành trình giới tính), Sage Publications
[160]. Tác giả Elaine Leeder đã sử dụng nhiều quan điểm lịch sử, lý luận, so sánh
khác nhau để mở rộng sự hiểu biết liên văn hóa về cuộc sống gia đình. Cuốn sách
khảo sát sự đa dạng cuộc sống gia đình ở các nước phương Tây đối chiếu chúng
với những câu chuyện gia đình ở các vùng của Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ La
Tinh. Sau khi so sánh lịch sử của gia đình ở nhiều nơi trên thế giới, Elaine Leeder
đã phân tích sự tác động của TCH đến cấu trúc gia đình, hành vi giới tính, các mối
quan hệ giữa các thế hệ trong gia đình, dân tộc, tôn giáo, sắc tộc và các vấn đề về
giáo dục, bạo lực, chính sách xã hội liên quan đến đời sống gia đình. Cuốn sách đã
được đánh giá là một cuốn sách giáo khoa hỗ trợ, bổ sung lý tưởng cho các khóa
học về hôn nhân, gia đình, đồng thời là nguồn tài liệu quý phục vụ cho nghiên cứu
gia đình, công tác xã hội, xã hội học, tâm lý và nghiên cứu phụ nữ…
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
1.1.2.1. Các công trình nghiên cứu về gia đình và giá trị gia đình
truyền thống
Mai Huy Bích, Xã hội học gia đình [8]. Tác giả tiếp cận gia đình từ góc độ

tài liệu thực địa ở một số địa phương để phục vụ cho việc nghiên cứu, xây dựng
GĐVH ở vùng ĐBSH trong giai đoạn hiện nay, cụ thể như: nghiên cứu mô hình
can thiệp và địa chỉ tin cậy phòng chống bạo lực gia đình tại tỉnh Thái Bình [101,
tr.317, 326]; nghiên cứu vấn đề quản lý gia đình ở huyện Kiến Thụy, Hải
Phòng…[101, tr.338].
Gia đình truyền thống và giá trị GĐTT là vấn đề được nhiều tác giả quan
tâm, nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Qua tổng quan các công trình nghiên
cứu, có thể chia thành ba nhóm nghiên cứu sau:
Thứ nhất, nhóm nghiên cứu về các nghi thức, nghi lễ, những tập tục, ứng
xử trong gia đình cụ thể: thờ cúng tổ tiên trong gia đình, cưới xin truyền thống,
giao tiếp vợ chồng… chủ yếu với mục đích hướng dẫn thực hiện, thực hành. Ví
dụ như:
Lê Minh, Những tình huống ứng xử trong gia đình [85]. Cuốn sách đề cập
đến những điều thường gặp trong gia đình như ứng xử giữa vợ chồng, cha mẹ
với con cái, giữa ông bà với cháu chắt, giữa anh chị em với nhau và giữa gia
đình với dòng họ, cộng đồng, xã hội. Tác giả phân tích những tình huống ứng xử
diễn ra trong gia đình của người Việt Nam trong lịch sử đã tác động rất lớn,
quyết định đến việc hình thành nhân cách trẻ thơ. Từ đó, giúp người đọc rút ra


9
bài học, giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống cho con người trong mỗi gia đình
hiện nay.
Vũ Văn Khiếu, Đất lề quê thói (phong tục Việt Nam) [64]. Tác giả đã thông
qua 12 chương viết với các phân đoạn nhỏ và sử dụng nhiều câu ca dao, tục ngữ,
thơ, vè… để thể hiện về văn hoá, phong tục Việt Nam. Cuốn sách đã được các nhà
nghiên cứu đánh giá cao. Nội dung của nó thể hiện khá đầy đủ và sâu sắc về
phong tục của Việt Nam. Cuốn sách được coi như một bách khoa toàn thư thu nhỏ
về văn hóa và phong tục cổ truyền Việt Nam. Thông qua nội dung cuốn sách,
người đọc sẽ thấy đất lề, quê thói còn tồn tại lâu dài, nó đã ăn sâu vào tiềm thức,

thống Việt Nam trong lịch sử. Đồng thời, với quan điểm lịch sử cụ thể, công trình
đã nêu lên những truyền thống của con người Việt Nam (bao gồm cả truyền thống
của gia đình), ở đó có cả những mặt mạnh và mặt yếu. Từ đó, các tác giả đã mạnh
dạn đưa ra những phương hướng, giải pháp nhằm phát huy những giá trị, khắc
phục những hạn chế của truyền thống Việt Nam nhằm thực hiện thắng lợi sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.
Công trình: Giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam của Trần Văn Giàu
[42]. Nội dung của cuốn sách đã khái quát cơ bản các khái niệm về giá trị tinh
thần truyền thống của dân tộc như: tinh thần yêu nước, đoàn kết, tấm lòng nhân ái,
đức tính trung thực, cần cù, sự sáng tạo, lạc quan, khiêm tốn, giản dị… trong cuộc
sống và những ảnh hưởng của lịch sử đối với sự phát triển các giá trị ấy trong quá
khứ, hiện tại. Thông qua cuốn sách, giúp tác giả có cái nhìn toàn diện, chính xác
hơn về cơ sở hình thành, cũng như nội dung, biểu hiện của những giá trị tinh thần
truyền thống của dân tộc Việt Nam trong đó có giá trị GĐTT. Những giá trị tinh
thần ấy, đều thấm đượm trong các mối quan hệ từ trong gia đình, dòng họ, làng xã
đến cộng đồng, xã hội và trở thành sức mạnh của dân tộc Việt Nam.
Trần Quốc Vượng, Văn hoá Việt Nam, tìm tòi và suy ngẫm [157]. Cuốn
sách là một trong những công trình mang tính tổng hợp, “tập đại thành” đối với
những người làm công tác nghiên cứu văn hóa. Mỗi chương sách thực sự là một
khám phá chứa đựng những ý tưởng khoa học mới, độc đáo, khác lạ và sâu sắc
giúp gợi mở những hướng nghiên cứu mang tính liên ngành, đa ngành cho văn hóa
học hiện nay nói chung và cho các nhà nghiên cứu văn hóa khi tiếp cận nghiên
cứu văn hóa Việt Nam xưa - nay, giá trị GĐTT… nói riêng cả về nội dung lẫn


11
phương pháp tiếp cận. Trong cuốn sách, tác giả luận án quan tâm đến phần “những
vấn đề chung”, “văn hóa dân gian”, “ứng xử” và đặc biệt là nội dung “tâm thức
văn hóa cư dân châu thổ Bắc Bộ” từ trang 487 đến trang 500. Ở phần nội dung
này, Giáo sư đã lý giải việc gọi châu thổ Bắc Bộ, phân tích những điều kiện tự

GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay.
Đặng Phương Kiệt, Gia đình Việt Nam những giá trị truyền thống và các
vấn đề tâm - bệnh lý xã hội [65]. Cuốn sách tập hợp nhiều bài viết đánh giá xác
thực về những truyền thống quý giá của gia đình Việt Nam, những biến đổi của
gia đình Việt Nam trong thời hiện đại, vấn đề giáo dục gia đình… được các tác giả
nghiên cứu từ nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như: văn hoá, tâm lý, giáo dục, mỹ
học, lịch sử… Ngoài những nội dung về gia đình nêu trên, cuốn sách cũng đã khắc
họa được bức tranh hiện thực về một số vấn đề “bệnh lý xã hội” đã và đang xuất
hiện trong một bộ phận các gia đình Việt Nam hiện nay như: những bất hòa trong
đời sống vợ chồng, ly thân, ly hôn, quan hệ cha mẹ - con cái, các vấn đề liên quan
đến bạo lực gia đình, bạo hành trẻ em… cùng những thách thức mà gia đình phải
vượt qua để phát huy tốt các giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam trong xây
dựng gia đình mới, GĐVH.
Nguyễn Thế Long, Gia đình - Những giá trị truyền thống [70]. Dưới góc độ
của nhà giáo dục và xã hội học, tác giả Nguyễn Thế Long đã trình bày những bài
tiểu luận ngắn các quan điểm của mình về những giá trị truyền thống văn hóa của
gia đình và dân tộc mà ngày nay cần phải kế thừa, phát huy trong xây dựng gia
đình mới, GĐVH. Trong cuốn sách, tác giả cho rằng, giáo dục con em tiếp thu và
phát huy giá trị truyền thống lâu đời của gia đình là việc làm cần thiết và rất quan
trọng trong xây dựng gia đình và đất nước hiện nay. Nội dung giáo dục bao gồm
các giá trị truyền thống như: truyền thống hiếu học và “Tôn sư trọng đạo”; truyền
thống đạo đức; truyền thống tâm linh và truyền thống thẩm mỹ... Theo ông, những
nội dung giáo dục trên chính là giá trị truyền thống lâu đời của một gia đình, một
dòng họ, nó có một sức mạnh vô hình thúc giục, động viên mọi người trong gia
đình, dòng họ vươn lên thực hiện những hoài bão lớn đồng thời, góp phần tạo nên
truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.
Tóm lại, ở cả ba nhóm công trình nghiên cứu về GĐTT và giá trị GĐTT
như trên, mặc dù có cách tiếp cận khác nhau nhưng về cơ bản đều nhìn nhận văn



đã cung cấp thông tin phong phú đa dạng về sự biến đổi mạnh mẽ các giá trị gia
đình như: sự thay đổi về quan niệm hôn nhân, quan niệm thủy chung, bình đẳng


14
giới, chữ hiếu… trong gia đình. Đồng thời, đề cập đến xu hướng thích con trai của
xã hội cũ vẫn còn tồn tại dẫn đến chênh lệch giới tính khi sinh, nam nhiều hơn nữ
gia tăng nhanh trong những năm gần đây. Mặt trái của sự tác động đẩy nhanh quá
trình đô thị hóa nông thôn khiến cho việc giáo dục giới tính, sức khỏe vị thành
niên gặp nhiều khó khăn và suy giảm ý thức cộng đồng ở nông thôn - một trong
những nét đặc trưng cơ bản của xã hội truyền thống.
Thứ tư, nghiên cứu về tính đa dạng của gia đình. Các bài viết đã cung cấp
những thông tin phong phú về đặc điểm gia đình ở các khu vực, các dân tộc, tôn
giáo và các loại hình gia đình khác nhau. Dưới sự tác động của kinh tế thị trường,
CNH, HĐH và hội nhập quốc tế đã làm cho quy mô, mức sinh, tuổi kết hôn, việc
chăm sóc gia đình, nuôi dưỡng, giáo dục con cái, mối quan hệ gia đình, dòng
họ…ở các gia đình có sự biến đổi. Đáng lưu ý, trong phần IV, là sự xuất hiện và
đang tăng lên nhanh chóng một loại gia đình mới - gia đình quốc tế, trong đó nổi
bật là các cô dâu Việt Nam lấy chồng nước ngoài thông qua môi giới…
Thứ năm, nghiên cứu về chính sách và hành động đối với sự phát triển của
gia đình. Nội dung các bài viết đề cập đến nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng và
vị trí của gia đình trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước của Đảng, của Nhà nước.
Nhiều văn bản pháp luật, chính sách, đề án, chương trình, kế hoạch cụ thể nhằm
xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, tiến bộ, hạnh phúc… đã được ban hành và
triển khai. Tuy nhiên, hoạt động triển khai và thực thi chính sách gia đình vẫn còn
nhiều hạn chế, bất cập và gặp không ít khó khăn.
Những bài viết đã có cách đánh giá khách quan, khoa học về những biến
đổi trên các khía cạnh khác nhau của gia đình. Đây chính là nguồn tài liệu tham
khảo quý góp phần quan trọng trong việc hình thành luận cứ khoa học cho việc
xây dựng luật pháp, các nghị định, chính sách xã hội nhằm phát huy tối đa vai trò,

những vấn đề cơ bản của gia đình và biến đổi gia đình; Phần 2, phân tích thực
trạng biến đổi gia đình Việt Nam hiện nay ở nội dung biến đổi chức năng gia đình
và cấu trúc gia đình. Trên cơ sở phân tích thực trạng ở phần 2, tác giả đã đưa ra
quan điểm về gia đình đồng thời đề cập đến những vấn đề đặt ra từ sự biến đổi gia
đình và đề xuất năm nhóm giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng gia đình trong thời
kỳ CNH, HĐH ở nước ta trong phần 3.
Ngoài những cuốn sách nêu trên còn có một số Luận án tiến sĩ nghiên cứu
thực trạng, xu hướng biến đổi của gia đình do tác động của kinh tế thị trường và
toàn cầu hóa như:


16
Nguyễn Thanh Bình, Những vấn đề cấp bách trong giáo dục con ở lứa tuổi
thiếu niên trong gia đình thành phố hiện nay [11]. Tác giả đã phân tích, làm rõ vai
trò của giáo dục gia đình, những vấn đề cấp bách đặt ra hiện nay trong giáo dục
gia đình, nhất là giáo dục con ở lứa tuổi thiếu niên ở gia đình thành phố trong bối
cảnh KTTT, mở cửa và hội nhập quốc tế. Từ đó, tác giả đã đề xuất một số giải
pháp phù hợp góp phần tăng cường vai trò, chức năng giáo dục gia đình đối với
con cái, lứa tuổi thiếu niên ở thành phố.
Nghiêm Sĩ Liêm, Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước
ta hiện nay [68]. Luận án đã làm rõ các khái niệm “Gia đình”, “Giáo dục gia
đình”, “Vai trò của giáo dục gia đình”, “Thế hệ trẻ”, chỉ ra đặc điểm cũng như nội
dung của giáo dục gia đình đối với thế hệ trẻ. Luận án đã xác định được những
yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục gia đình, đánh giá thực trạng giáo dục gia đình đối
với thế hệ trẻ ở nước ta và phân tích được những nguyên nhân cơ bản của thực
trạng cũng như những vấn đề đặt ra cần phải giải quyết như: vẫn còn nhiều bất cập
trong việc giáo dục đạo đức, học tập văn hóa, giáo dục lao động và rèn luyện tính
tự lập cho trẻ giữa các vùng, miền, các giới; giáo dục giới tính cho thế hệ trẻ chưa
được các gia đình quan tâm đúng mực… Từ đó, đề xuất phương hướng và giải
pháp góp phần nhằm nâng cao vai trò của giáo dục gia đình đối với thế hệ trẻ ở

gia đình hiện nay.
Lê Văn Hùng, Sự biến đổi của văn hóa gia đình Việt Nam hiện nay [52].
Luận án đã góp phần làm rõ quan niệm về văn hóa gia đình và biến đổi văn hóa
gia đình. Phân tích những yếu tố chủ yếu tác động chủ yếu đến sự biến đổi văn
hóa gia đình như: TCH, CNH, đô thị hóa, KTTT hướng xã hội chủ nghĩa, chính
sách, pháp luật của Nhà nước và sự biến đổi của quy mô, cấu trúc, chức năng của
gia đình. Đánh giá thực trạng sự biến đổi văn hóa gia đình Việt Nam và nêu ra bốn
vấn đề đang đặt ra hiện nay cần giải quyết: nhiều mâu thuẫn mới phát sinh trong
gia đình do việc đề cao thái quá các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình hiện
đại làm giảm tính bền vững của gia đình Việt Nam; bạo lực gia đình diễn biến
phức tạp, khó kiểm soát phá vỡ giá trị, chuẩn mực hòa thuận, yêu thương trong gia
đình Việt Nam hiện nay; sự gia tăng các hiện tượng ngoại tình, ly thân, ly hôn và
xuất hiện một bộ phận giới trẻ coi thường các giá trị, chuẩn mực văn hóa của
GĐTT, cổ xúy cho văn hóa, lối sống phương Tây. Từ đó, luận án đề xuất bốn giải
pháp chủ yếu nhằm xây dựng văn hóa gia đình Việt Nam hiện nay, cụ thể: đẩy
mạnh phát triển kinh tế và các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ gia đình; đẩy mạnh công tác
tuyên truyền, giáo dục chính sách, pháp luật về gia đình; tôn trọng và đề cao các


18
giá trị, chuẩn mực trong quan hệ hôn nhân, gia đình; đẩy mạnh hoạt động xây
dựng GĐVH nhằm tôn vinh các giá trị, chuẩn mực tốt đẹp của văn hóa gia đình
Việt Nam.
1.1.2.3. Các công trình nghiên cứu về gia đình văn hóa và xây dựng gia
đình văn hóa ở Việt Nam
Trần Hữu Tòng, Trương Thìn, Xây dựng Gia đình văn hóa trong sự nghiệp
đổi mới [135]. Cuốn sách bao gồm tập hợp nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu
khác nhau về gia đình, xây dựng GĐVH trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam.
Trong bài Gia đình Việt Nam và xây dựng văn hóa gia đình trong công cuộc đổi
mới ở nước ta của Lê Thi, tác giả đã chỉ ra rằng: gia đình Việt Nam chịu sự tác

Vũ Ngọc Khánh, Văn hoá gia đình Việt Nam [61]. Nội dung cuốn sách đã
phân tích, bao quát các khía cạnh: lịch sử gia đình Việt Nam từ cơ sở tâm linh để
tạo nên văn hóa; nề nếp và tập tục; những nét riêng, những hình ảnh đậm đà bản
sắc văn hóa; lễ thức gia đình… Tác giả đã đề cập đến vấn đề văn hoá gia đình và
phân tích những ảnh hưởng của nó từ khuynh hướng của tôn giáo, triết học, văn
học - nghệ thuật… thông qua đó để tìm hiểu, gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc được
ẩn chứa trong các gia đình.
Đỗ Thị Thạch, Về xây dựng Gia đình văn hóa Việt Nam dưới ánh sáng Đại
hội XI của Đảng [119]. Ở bài viết này, tác giả đã phân tích những điểm mới trong
Văn kiện Đại hội XI của Đảng về vấn đề gia đình và xây dựng gia đình văn hóa
như: phân tích về vị trí, vai trò của gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới, đồng thời
từ vị trí, vai trò đó tác giả đã đưa ra các phương hướng, giải pháp để xây dựng
thành công GĐVH trong tương lai theo ánh sáng của Đại hội XI.
An Thị Ngọc Trinh, Giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc trong xây
dựng văn hoá gia đình Việt Nam hiện nay [140]. Trong luận án này, tác giả tiếp
cận từ những giá trị văn hoá của dân tộc để phân tích, đánh giá và rút ra việc giữ
gìn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hoá tốt đẹp của dân tộc trong việc xây
dựng văn hoá gia đình Việt Nam hiện nay.
Ngoài ra, còn có các bài báo như: Trần Thị Tuyết Mai, Văn hoá gia đình và
xây dựng Gia đình văn hóa trong thời kỳ hội nhập [77]. Nội dung bài viết đã: đề
cập đến vai trò của gia đình và văn hóa gia đình trong đó có văn hóa GĐTT; chỉ ra
những thuận lợi, khó khăn của gia đình và văn hóa gia đình trước thách thức của
tiến trình hội nhập; rút ra những nội dung giá trị gia đình văn hóa và xây dựng giá
trị văn hóa gia đình trong thời kỳ mới; Phan Văn Phờ có bài, Vận dụng tư tưởng
Hồ Chí Minh vào công tác xây dựng Gia đình văn hóa [96]. Bài viết đã làm rõ


20
được tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình, chỉ ra được tác động của đổi mới và hội
nhập đến gia đình Việt Nam hiện nay làm cho nhiều giá trị đạo đức trong gia đình